Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri

Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri

A- ARAÇ VE GEREÇLER

1- Motor     2- El aletleri ve takımlar     3- 12 voltluk akü     4- Voltmetre

Kazanım: Akülerin sökülmesini, takılmasını, kontrolünü ve değişimini yapar.

B- İŞLEM BASAMAKLARI

1- Kaputu aç ve koruyucu demiri yuvasına tak. Bazı araçlarda kaputun yaylı veya amortisörlü olması, açıldığında kendiliğinden açık konumda kalmasını sağlar. Ancak araçta koruyucu demir bulunuyorsa mutlaka yuvasına tak.

Koruyucu demirin kullanılmaması tehlikeli bir davranıştır. Çalışmaya başlamadan önce kaputun güvenli şekilde açık konumda olduğundan emin ol.

2- Çamurluk örtüsünü çalışacağın kısma uygun şekilde yerleştir.

3- Araç üzerinde akünün yerini tespit et. Akünün yapısı, görevleri ve temel özellikleri hakkında bilgi için Akümülatör Nedir? konusunu inceleyebilirsin.

Akü sökülürken iş eldiveni, iş önlüğü, iş gözlüğü ve iş ayakkabısı gibi kişisel koruyucu donanımları kullan. Özellikle elektrolitin cilt ve gözle temasından kaçın.

4- Akünün önce şasi (-) kablo başı somununu uygun iki ağızlı veya yıldız anahtarla gevşet. Burada dikkat edilmesi gereken, yapılacak işe uygun anahtar kullanmaktır.

Yanlış konumda veya uygun olmayan anahtar kullanılması kazaya sebep olabilir. Negatif (-) kablo başını kutuptan ayır.

5- Pozitif (+) kablo başı somununu uygun iki ağızlı veya yıldız anahtarla gevşet. Bir somun veya cıvatayı sıkarken ya da gevşetirken anahtarı mümkün olduğunca kontrollü şekilde kullan.

Anahtarı iterek kullanmak zorunda kalırsan kayma ve yaralanma riskine karşı dikkatli ol.

6- Pozitif (+) kablo başını kutuptan ayır.

Akünün sökülmesinde genel olarak önce negatif (-), ardından pozitif (+) bağlantı ayrılır. Böylece kullanılan metal el aletinin araç şasisine temas etmesi durumunda kısa devre riski azaltılır. Akü kablolarının yapısı ve bağlantıları hakkında Akü ve Kablolar konusunu inceleyebilirsin. Araç üreticisinin akü sökme prosedürü varsa öncelikle bu talimatları uygula.

7- Aküyü yerinden dikkatlice ve mümkün olduğunca sarsmadan al.

Özellikle sıvı elektrolit içeren aküleri gereksiz yere eğmek veya sallamak tehlikeli olabilir.

8- Akü ağır olduğu için kaldırma kurallarına uygun şekilde kaldır. Uygun olmayan kaldırma yöntemi özellikle sırt ve bel bölgesinde yaralanmaya neden olabilir.

9- Aküyü taşırken dik konumda ve güvenli şekilde taşı.

Elektrolitin cilde veya kıyafete temas etmesi zarar verebilir. Temas durumunda etkilenen bölgeyi bol suyla yıka ve gerekli güvenlik prosedürlerini uygula.

10- Akünün sökülmesinden sonra yapılacak ikinci uygulama akünün fiziki kontrolüdür.

Kutup başlarında ezilme, çatlak veya kırılma olup olmadığını kontrol et.

Akü kutusunda meydana gelebilecek çatlaklar elektrolit sızıntısına sebep olabilir. Bundan dolayı kontrol sırasında mutlaka uygun kişisel koruyucu donanımları kullan.

11- Akü kutusu ve kapağında çatlak, ezilme veya erime olup olmadığını kontrol et. Hasarlı aküyü kullanma. Bakım yapılabilen akülerde eleman kapakları açılırken dikkatli ol.

Aküler özellikle şarj sırasında yanıcı hidrojen gazı oluşturabilir. Bu nedenle çalışma alanını iyi havalandır ve akünün yakınında kıvılcım, açık alev ve sigara bulunmasına izin verme. Koruyucu gözlük ve eldiven kullan.

12- Bakım yapılabilen tip akülerde elektrolit seviyesini kontrol et. Akü üzerinde minimum ve maksimum seviye işaretleri bulunuyorsa bunları esas al. Gerekiyorsa üreticinin talimatına uygun şekilde saf su ilave et. Bakımsız kapalı tip akülerde hücre kapaklarını açma.

Bazı akülerde bulunan dahili akü şarj göstergesi, akünün durumu hakkında hızlı bir ön bilgi verir. Gösterge renklerinin anlamı akü üreticisine göre değişebileceği için akü üzerindeki açıklamayı dikkate al.

13- Üçüncü yapılacak uygulama ise akünün yüzeyden kaçak kontrolüdür. Bu kontrolün amacı akü kutusunda, kutup başlarında veya akü yüzeyinde sızıntı ve iletken kirlenme olup olmadığını tespit etmektir.

Avometreyi uygun DC voltaj kademesine getir. Voltaj ölçümünün nasıl yapılacağını ve cihazın bağlantı şeklini doğru uygula.

14- Akü yüzeyinde ölçüm sırasında gerilim görülmesi, yüzeyde elektrolit veya iletken kir birikmesi gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Akü yüzeyini uygun şekilde temizle ve tekrar kontrol et.

15- Dördüncü yapılacak uygulama ise akünün yoğunluk kontrolüdür.

Bu kontrolün amacı, bakım yapılabilen sulu tip akülerde elektrolit yoğunluğunu ölçerek akünün şarj durumu ve hücreler arasındaki farklılıklar hakkında bilgi edinmektir.

Bu işlem hidrometre ile yapılır. İşe başlamadan önce hidrometrenin sağlam ve temiz olup olmadığını kontrol et. Önceki ölçümden kalan elektrolit ölçüm sonucunu etkileyebilir.

16- İşe başlamadan önce mutlaka uygun eldiven ve koruyucu gözlük kullan. Yalnızca kapakları açılabilen bakım tipindeki akülerde eleman kapaklarını dikkatlice aç.

17- Lastik top elle sıkılı durumdayken hidrometre hortumunu akü hücresindeki elektrolite daldır.

Lastik topu parmaklarının arasında yavaş yavaş bırakarak hidrometrenin içine elektrolit girmesini sağla. Hidrometrenin ölçüm için uygun şekilde doldurulmasını sağla.

Lastik topu tekrar sıkıp yavaşça bırakarak hidrometrenin içine ölçüm için yeterli miktarda elektrolit çek.

18- Ölçüm yapılırken skalaya elektrolit yüzeyi hizasından bakarak değeri oku.

Bu işlem yapılırken lastik topa basınç uygulama ve şamandıranın cam tüpün kenarlarına temas etmeden dik ve serbest şekilde yüzdüğünden emin ol.

19- Ölçümler bittikten sonra hidrometreyi üreticinin bakım talimatına uygun şekilde temizle. Ölçülen elektrolit yoğunluğunu, akü üreticisinin belirttiği sıcaklık ve yoğunluk değerleriyle karşılaştırarak akünün şarj durumu hakkında değerlendirme yap.

20- Beşinci yapılacak uygulama ise akü kapasite kontrolüdür. Bu kontrolün amacı akünün yük altındaki durumunu ve marş motorunun ihtiyaç duyduğu akımı sağlayabilme yeteneğini değerlendirmektir. Buradaki uygulamada Fazer marka akü test cihazı kullanılmıştır.

Test cihazını kullanmadan önce cihazın kullanım talimatlarını ve akünün teknik değerlerini kontrol et. Akü çevresinde kıvılcım ve açık alev oluşmasını engelle ve uygun kişisel koruyucu donanımları kullan.

21- Akü test cihazının kırmızı maşasını akünün (+) kutup başına, siyah maşasını (-) kutup başına bağla. Test cihazının ayarlarını akünün kapasitesine ve cihaz üreticisinin talimatlarına göre yap.

Cihaz üzerinden akünün açık devre voltajını kontrol et ve ardından cihazın öngördüğü yük testini uygula.

22- Cihazın “Test” butonuna bas. Cihaz, belirlenen test yöntemine göre aküye yük uygular.

Test sırasında ekranda görülen voltaj ve diğer değerleri cihaz üreticisinin ve akü üreticisinin belirttiği sınırlarla karşılaştır. Yük testi için tek bir voltaj sınırı bütün aküler ve bütün test şartları için geçerli olmayabileceğinden sıcaklık, akü tipi ve test cihazının prosedürünü dikkate al.

23- Altıncı yapılacak uygulama ise akü takviye işlemidir.

Bu işlemin amacı, aküsü motoru çalıştırmaya yeterli olmayan bir aracı uygun bir yardımcı güç kaynağı veya başka bir akü yardımıyla çalıştırmaktır. İşlem için uygun özellikte takviye kablosu kullanılır.

Takviye işlemini aracın üretici talimatlarına göre yap. Modern araçlarda akü yönetim sistemi bulunabileceğinden bağlantı noktaları doğrudan akü kutup başları yerine üretici tarafından belirlenmiş özel takviye noktaları olabilir. Akünün şarj ve elektrik sistemindeki durumunun izlenmesi hakkında Akü Sensörü Nedir? yazısını inceleyebilirsin.

24- Takviye kablolarını araç üreticisinin belirttiği bağlantı sırasına ve bağlantı noktalarına uygun şekilde bağla. Kutupları kesinlikle ters bağlama. Motor çalıştıktan sonra kabloları yine üreticinin belirttiği sıraya göre sök.

25- Yedinci yapılacak uygulama ise akünün şarja bağlanmasıdır.

Şarj işlemi yapılacak ortamın havalandırması iyi olmalıdır. Aküler şarj sırasında yanıcı gaz oluşturabileceğinden akünün yakınında açık alev, sigara veya kıvılcım kaynağı bulundurma. Şarj işlemini akü ve şarj cihazı üreticisinin talimatlarına göre gerçekleştir.

26- Akünün şarj durumu değerlendirilirken açık devre voltajı, akü tipi, sıcaklık ve üretici değerleri dikkate alınmalıdır. Bakım yapılabilen sulu akülerde elektrolit yoğunluğu da değerlendirmede kullanılabilir.

Yapılan kontroller sonucunda akünün şarj edilmesine karar verildiyse uygulanacak şarj akımı ve süresi akünün kapasitesine, tipine, şarj durumuna ve şarj cihazının özelliklerine göre belirlenir.

27- Örneğin 60 Ah kapasiteli bir akünün şarj akımı hesaplanırken kullanılacak oran, akü ve şarj cihazı üreticisinin önerilerine göre belirlenmelidir.

Bakım yapılabilen sulu akülerde yoğunluk değerinden, kapalı tip akülerde ise uygun voltaj ve test değerlerinden yararlanılabilir. AGM, EFB ve jel gibi farklı akü teknolojilerinde üreticinin belirlediği şarj yöntemi uygulanmalıdır.

Şarj süresi, gerekli şarj miktarı ve uygulanan şarj akımına göre yaklaşık olarak hesaplanabilir. Ancak gerçek şarj süresi akünün durumu ve kullanılan şarj cihazının çalışma algoritmasına göre değişebilir.

28- Şarj akımı ve süresi belirlendikten sonra şarj cihazının kapalı olduğundan emin ol. Kırmızı maşayı akünün (+) kutup başına, siyah maşayı (-) kutup başına veya şarj cihazı/araç üreticisinin belirttiği bağlantı noktasına bağla.

Maşaları kesinlikle birbirine temas ettirme. Birbirine temas etmeleri kıvılcım oluşmasına ve akünün çevresindeki yanıcı gazların tutuşmasına neden olabilir.

29- Şarj cihazını üreticisinin kullanım talimatına göre devreye al.

Şarj cihazında manuel voltaj seçimi bulunuyorsa 12 V akü için uygun voltaj konumunu seç.

Şarj akımını da akünün tipi, kapasitesi ve üretici tarafından önerilen değere göre ayarla. Otomatik şarj cihazlarında uygun akü tipini ve şarj programını seç.

30- Sekizinci yapılacak uygulama ise akünün araca bağlanmasıdır. Aküyü yuvasına doğru şekilde yerleştir ve sabitleme bağlantılarını tak. Araç üreticisinin prosedürünü esas alarak genel olarak önce pozitif (+), ardından negatif (-) kablo bağlantısını gerçekleştir.

İş bitiminde kullandığın malzemeleri yerine koy, ellerini uygun şekilde temizle ve atölyeyi temiz ve düzenli tut. Çalışma ortamının düzenli olması iş kazalarının önlenmesine ve işlemlerin daha güvenli yapılmasına yardımcı olur.

31- Yaptığınız işlemi öğretmeninize kontrol ettiriniz.

YouTube kanalımıza abone olmak için tıklayınız.

Akü, şarj ve araç elektrik sistemleriyle ilgili diğer ders ve uygulamaları MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz.