Akü ve Kablolar: Akü Yapısı, Kontrolü ve Kablo Arızaları

Akü ve kablolar, aracın elektrik ve elektronik sistemlerinin güvenilir çalışması açısından temel öneme sahiptir. Akü; motor çalışmıyorken elektrik enerjisi sağlar, marş motorunun ihtiyaç duyduğu yüksek akımı karşılar ve elektrik sistemindeki gerilim değişimlerinin dengelenmesine yardımcı olur.

Günümüzde otomobillerde farklı tip ve yapılarda 12 V aküler kullanılmaktadır. Klasik sulu kurşun-asit aküler, geliştirilmiş sulu aküler (EFB) ve AGM aküler bunlara örnektir. Kullanılacak akü tipi, kapasitesi ve marş akımı araç üreticisinin belirlediği değerlere uygun olmalıdır.

Akünün temel çalışma prensibini ve yapısını daha ayrıntılı incelemek için Akümülatör Nedir? konusuna bakabilirsiniz.

Akünün Yapısı

Kurşun-asit aküler genel olarak pozitif ve negatif plakalar, separatörler, elektrolit, hücreler, kutup başları, kapak ve gövdeden oluşur. Akü içerisinde kullanılan plaka alaşımları üreticiye ve akü teknolojisine göre değişebilir.

Modern düşük bakım gerektiren kurşun-asit akülerde kurşun-kalsiyum veya kurşun-kalsiyum-kalay esaslı alaşımlar kullanılabilir. Bu tür alaşımlar gaz oluşumunu ve su kaybını azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak bütün akülerin plaka yapısı ve üretim yöntemi aynı değildir. Bu nedenle belirli bir akü tipine ait plaka sayısı, kalınlık veya malzeme bilgileri genel bir standart olarak kabul edilmemelidir.

Akünün Elektriksel Özellikleri

Bir otomobil aküsü değerlendirilirken yalnızca gerilime bakılmaz. Akünün kapasitesi, marş akımı, iç direnci, şarj durumu ve sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Gerilim (V): Binek araçların büyük bölümünde 12 V elektrik sistemi kullanılır. Bununla birlikte bazı ticari araçlarda, ağır vasıtalarda ve özel sistemlerde farklı gerilimler kullanılabilir.

Kapasite (Ah): Akünün belirli şartlarda sağlayabileceği elektrik yükünü ifade eder. Daha yüksek Ah değeri her araç için otomatik olarak daha iyi anlamına gelmez. Akü kapasitesi araç üreticisinin belirlediği değere uygun olmalıdır.

Marş akımı: Akünün düşük sıcaklıkta motoru çalıştırmak için sağlayabileceği yüksek akım kapasitesini ifade eder. Etikette CCA, EN veya başka bir standarda göre belirtilmiş olabilir.

Akünün şarj durumu hakkında bilgi almak için sadece gösterge lambasına güvenilmemelidir. Akü gerilimi, şarj sistemi ve gerektiğinde akü test cihazı birlikte değerlendirilmelidir. Şarj sistemi hakkında ayrıntılı bilgi için Şarj Sistemi Nedir? konusunu inceleyebilirsiniz.

Akü Elektroliti ve Yoğunluğu

Klasik sulu kurşun-asit akülerde elektrolit, sülfürik asit ve sudan oluşur. Elektrolitin yoğunluğu akünün şarj durumuyla ilişkili olabilir; ancak yoğunluk ölçümü yalnızca servis edilebilir, elektrolit erişimi mümkün olan akülerde uygulanabilir.

Eski teknik dokümanlarda tam şarjlı bir akü için yaklaşık 1,28 g/cm³ civarında elektrolit yoğunluğu değerleriyle karşılaşılabilir. Ancak bu değer; akü tipi, sıcaklık, üretici ve ölçüm şartlarına göre değişebilir.

Bu nedenle sabit bir yoğunluk tablosunu bütün modern aküler için kullanmak doğru değildir. AGM ve kapalı tip bakım gerektirmeyen akülerde kullanıcı tarafından elektrolit yoğunluğu ölçümü yapılamaz.

Akü Optik Hidrometresi Nedir?

Bazı sulu akülerde bulunan optik hidrometre, akünün bir hücresindeki elektrolitin yoğunluğu ve seviyesine bağlı olarak yaklaşık bir görsel bilgi sağlar.

Optik göstergenin yeşil, koyu veya açık renk göstermesi üreticiye göre farklı anlamlara gelebilir. Bu nedenle gösterge rengi yorumlanırken mutlaka ilgili akünün üretici açıklaması dikkate alınmalıdır.

Optik hidrometrenin önemli bir sınırlaması vardır: genellikle yalnızca bulunduğu hücre hakkında bilgi verir. Akünün diğer hücrelerinde sorun bulunması mümkündür. Bu nedenle optik gösterge, profesyonel akü testinin yerini tutmaz.

Bazı modern araçlarda akünün şarj ve akım durumu ayrıca elektronik sensörlerle izlenebilir. Bu sistemlerin yapısını Akü Sensörü Nedir? konusunda inceleyebilirsiniz.

Akü Tapası ve Havalandırma Sistemi

Kurşun-asit aküler şarj ve deşarj sırasında belirli miktarda gaz oluşturabilir. Akü tasarımına bağlı olarak bu gazların güvenli biçimde tahliye edilmesini sağlayan havalandırma veya valf sistemleri bulunur.

Bazı düşük bakım gerektiren akülerde kapak ve tapa tasarımı elektrolit kaybını azaltacak şekilde geliştirilmiştir. Akü üzerinde havalandırma hortumu bağlantısı varsa özellikle araç içinde veya bagaj bölümünde bulunan akülerde bu bağlantının doğru şekilde yapılması önemlidir.

1- Tapa gövdesi
2- Labirent
3- Diyafram

Akünün Teknik Özellikleri Nasıl Okunur?

Akü etiketi üzerinde genellikle nominal gerilim, kapasite ve marş akımı gibi temel bilgiler bulunur. Akü seçimi yapılırken yalnızca fiziksel boyutun uygun olması yeterli değildir.

Aşağıdaki tablo eski teknik dokümanda yer alan iki Fiat motoru için verilmiş örnek akü değerlerini göstermektedir. Bu değerler günümüzde bütün araçlar için kullanılabilecek genel değerler değildir.

Yeni bir akü seçilirken araç üreticisinin öngördüğü akü teknolojisi, kapasite, marş akımı, ölçüler, kutup yönü ve varsa start-stop sistemiyle uyumluluk dikkate alınmalıdır.

Akü Kabloları Neden Önemlidir?

Akü kabloları, akü ile marş motoru, şase ve araç elektrik sistemi arasında yüksek akım taşır. Kablo kesitinin yetersiz olması, kutup başlarında oksitlenme veya bağlantı noktalarında gevşeklik yüksek direnç ve gerilim düşümüne neden olabilir.

Özellikle marş sırasında yüksek akım geçtiği için birkaç ondalık voltluk gereksiz gerilim düşümü bile motorun yavaş dönmesine veya aracın çalışmamasına neden olabilir.

Akü kablolarında aşağıdaki noktalar kontrol edilmelidir:

• Kutup başlarında gevşeklik olup olmadığı
• Oksitlenme ve korozyon
• Kablo izolasyonunda hasar
• Kablo pabuçlarının sağlamlığı
• Motor ve gövde şase bağlantıları
• Marş sırasında pozitif ve negatif hat gerilim düşümleri

Akünün sökülmesi, takılması ve kutup bağlantılarının kontrolü için Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri konusunu inceleyebilirsiniz.

Akü Kablo Gerilim Düşümü Nasıl Kontrol Edilir?

Akü kablosunun dışarıdan sağlam görünmesi kablonun elektriksel olarak sağlam olduğu anlamına gelmez. Korozyon, gevşek bağlantı veya kablo içerisindeki hasar yüksek direnç oluşturabilir.

Bunun en etkili kontrol yöntemlerinden biri gerilim düşümü testidir. Test sırasında devre yük altında çalıştırılır ve kablonun iki ucu arasındaki gerilim farkı ölçülür.

Kabul edilebilir gerilim düşümü değeri aracın elektrik sistemi ve üretici verilerine göre değerlendirilmelidir. Bütün araçlar için tek bir sınır değer kullanmak doğru değildir.

Akünün Araç Park Halindeyken Boşalması

Araç kontak kapalı durumdayken bile alarm, merkezi kilit, multimedya sistemi, kontrol üniteleri ve diğer elektronik devreler küçük miktarda akım tüketebilir. Bu tüketim genellikle parazit akım veya bekleme akımı olarak adlandırılır.

Eski teknik dokümanda akü kapasitesinin her Ah değeri için yaklaşık 0,6 mA maksimum bekleme akımı örneği verilmiştir. Ancak bu değer günümüzde bütün araçlara uygulanabilecek evrensel bir kural değildir. Modern araçlarda normal bekleme akımı; elektronik donanıma, ağ sistemlerine ve kontrol ünitelerinin uyku durumuna göre değişebilir.

Bekleme akımı ölçülmeden önce aracın tüm kontrol ünitelerinin uyku moduna geçmesi için üreticinin belirttiği süre beklenmelidir.

Akünün sürekli boşalması durumunda yalnız akünün kendisine odaklanılmamalı; şarj sistemi, bekleme akımı ve elektrik tesisatı da kontrol edilmelidir.

Akü Şarj Göstergesi Ne Anlama Gelir?

Gösterge panelindeki akü sembollü ikaz lambası çoğu araçta doğrudan “akü arızası” anlamına gelmez. Bu lamba genellikle şarj sisteminde bir problem olduğunu gösterir.

Motor çalışırken akü ikaz lambasının yanması alternatör, regülatör, kayış, elektrik bağlantıları veya şarj devresiyle ilgili bir sorun olabileceğini gösterebilir.

Gösterge hakkında ayrıntılı bilgi için Akü Şarj Göstergesi yazısını inceleyebilirsiniz.

Akü Kontrolünde Güvenlik

Kurşun-asit aküler asit içerir ve uygun olmayan şartlarda yanıcı hidrojen gazı oluşturabilir. Bu nedenle akü üzerinde çalışırken kıvılcım, açık alev ve kısa devre oluşturabilecek işlemlerden kaçınılmalıdır.

Akü kutup başlarına metal aletlerle kısa devre yaptırılmamalı, göz ve cilt koruması kullanılmalı ve akü üreticisinin güvenlik talimatlarına uyulmalıdır.

Modern araçlarda akü değiştirilmesi bazı durumlarda akü yönetim sistemiyle ilgili tanıtma veya adaptasyon işlemi gerektirebilir. Bu nedenle özellikle start-stop ve akıllı şarj sistemlerinde araç üreticisinin servis bilgileri esas alınmalıdır.

Akü, şarj sistemi ve otomotiv elektriğiyle ilgili diğer eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.