Alternatör Bakımı ve Kontrolleri Nasıl Yapılır?

Alternatör bakımı ve kontrolleri, aracın şarj sisteminin doğru çalışması ve akünün yeterli şekilde şarj edilebilmesi açısından önemlidir. Alternatör, motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürerek aracın elektrik tüketicilerini besler ve akünün şarj edilmesini sağlar.

Alternatörün çalışma şartları aracın kullanım şekline göre değişebilir. Binek otomobiller, ticari araçlar, iş makineleri ve yoğun şehir içi kullanım yapan araçlarda alternatör farklı yük ve çalışma sürelerine maruz kalabilir. Bu nedenle alternatör için bütün araçlarda geçerli sabit bir bakım kilometresi vermek yerine araç ve alternatör üreticisinin bakım talimatları esas alınmalıdır.

Şarj sisteminin genel çalışma prensibini öğrenmek için Şarj Sistemi Nedir? konusunu inceleyebilirsiniz.

Alternatör Bakımı Nasıl Yapılır?

Periyodik kontroller sırasında alternatörün elektrik bağlantıları, kabloları, bağlantı cıvataları ve tahrik sistemi kontrol edilmelidir. Alternatörü döndüren kayışın durumu ve gerginliği de üretici değerlerine göre değerlendirilmelidir.

Alternatörün yapısına göre fırçalar, kolektör bilezikleri, rulmanlar ve elektrik bağlantıları kontrol edilebilir. Alternatör sökülerek bakım yapılacaksa parçalar kirlenme, aşınma, yanma, gevşeklik ve fiziksel hasar açısından incelenmelidir.

Rulmanlardan anormal ses gelmesi veya boşluk tespit edilmesi durumunda rulmanlar kontrol edilmeli ve gerekiyorsa değiştirilmelidir. Fırça ve kolektör bileziklerinin durumu da alternatörün tasarımına ve üretici ölçülerine göre değerlendirilmelidir.

Alternatörün araçtan sökülmesi ve ayrıntılı kontrol işlemleri için Alternatörü Sökme Takma ve Kontrol Etme konusundan yararlanabilirsiniz.

Alternatör Rotor Kontrolleri

Rotor, alternatörün manyetik alanını oluşturan temel parçalarından biridir. Rotor sargısındaki kopukluk, kısa devre veya gövdeye kaçak alternatörün yeterli elektrik üretmesini engelleyebilir.

1- Rotorun Şasiye Kaçak Kontrolü

Rotor sargısının gövdeye kaçak yapıp yapmadığı kontrol edilir. Rotor sargısı ile rotor gövdesi arasında istenmeyen elektriksel bağlantı bulunmamalıdır. Kontrol yöntemi ve kabul edilebilir ölçüm değerleri alternatör üreticisinin teknik verilerine göre değerlendirilmelidir.

2- Rotor Sargısının Devre ve Direnç Kontrolü

Rotor üzerindeki kolektör bilezikleri arasından ölçüm yapılarak rotor sargısının elektriksel sürekliliği ve direnci kontrol edilebilir. Ölçülen değer üreticinin belirttiği direnç değeriyle karşılaştırılmalıdır.

Normalden çok farklı bir direnç değeri veya devre sürekliliğinin bulunmaması rotor sargısında problem olduğunu gösterebilir. Ancak yalnızca standart bir multimetre ölçümüyle sargılar arasındaki her türlü kısa devrenin kesin olarak belirlenemeyebileceği unutulmamalıdır.

Alternatör Stator Kontrolleri

Stator, rotor tarafından oluşturulan değişken manyetik alanın etkisiyle elektrik geriliminin indüklendiği alternatör parçasıdır. Otomotiv alternatörlerinde stator genellikle üç fazlı sargı yapısına sahiptir.

3- Statorun Şasiye Kaçak Kontrolü

Stator sargılarının alternatör gövdesine elektriksel kaçak yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir. Sargılar ile gövde arasında istenmeyen bir elektriksel bağlantı tespit edilmesi stator izolasyonunda problem bulunduğunu gösterebilir.

4- Statorun Devre Kontrolü

Stator sargılarının sürekliliği ve fazlar arasındaki elektriksel durum kontrol edilir. Ölçümlerin birbirleriyle ve üreticinin teknik değerleriyle uyumlu olması gerekir. Sargıda kopukluk, izolasyon problemi veya başka bir elektriksel arıza bulunması alternatörün çıkışını olumsuz etkileyebilir.

Alternatör Araç Üzerinde Nasıl Kontrol Edilir?

Alternatör sökülmeden önce şarj sisteminin araç üzerinde kontrol edilmesi, arızanın kaynağını belirlemek açısından önemlidir. Çünkü şarj problemi yalnızca alternatörden değil; akü, kablolar, bağlantılar, sigortalar, kayış sistemi veya motor yönetim sisteminden de kaynaklanabilir.

Araç üzerinde yapılabilecek başlıca alternatör kontrolleri şunlardır:

• Akünün motor çalışmadan önceki geriliminin kontrol edilmesi
• Motor çalışırken şarj geriliminin ölçülmesi
• Elektrik tüketicileri açıkken alternatörün yük altında kontrol edilmesi
• Gerekli durumlarda alternatör çıkış akımının ölçülmesi
• B+ hattı ve şase bağlantılarında gerilim düşümü kontrolü yapılması
• Alternatör ile akü arasındaki kablo ve bağlantıların kontrol edilmesi
• Alternatör çıkışındaki dalgalanmanın uygun cihaz veya osiloskopla incelenmesi
• Şarj kontrol lambası ve ilgili arıza kodlarının kontrol edilmesi

Şarj gerilimi için bütün araçlarda tek bir sabit değer kullanılmamalıdır. Geleneksel şarj sistemlerinde motor çalışırken akü uçlarında yaklaşık 13,5-14,8 V civarında değerler görülebilse de günümüzde akıllı şarj sistemlerinde gerilim, çalışma şartlarına ve ECU tarafından uygulanan şarj stratejisine göre değişebilir. Bu nedenle ölçüm sonucu araç üreticisinin teknik değerleriyle karşılaştırılmalıdır.

Alternatör Arızası Nasıl Anlaşılır?

Alternatör veya şarj sisteminde meydana gelen arızalar farklı belirtilerle ortaya çıkabilir. Gösterge panelindeki akü veya şarj ikaz lambasının yanması, akünün sürekli boşalması, marşın zayıflaması, araçtaki elektrikli sistemlerin düzensiz çalışması veya alternatörden anormal ses gelmesi şarj sisteminin kontrol edilmesini gerektirebilir.

Ancak akünün boşalması her zaman alternatörün arızalı olduğu anlamına gelmez. Akünün durumu, kutup başları, şase bağlantıları, alternatör B+ hattı ve araç kapalıyken oluşabilecek kaçak akımlar da kontrol edilmelidir. Aküyle ilgili temel kontroller için Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri konusuna bakabilirsiniz.

Alternatör Kontrolünde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Alternatör kontrolünde yalnızca çıkış gerilimine bakarak karar verilmemelidir. Alternatörün yük altındaki davranışı, akım üretimi, kablolardaki gerilim düşümü, akünün durumu ve gerektiğinde alternatör çıkış dalga şekli birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca motor çalışırken alternatörü kontrol etmek amacıyla akü kutup başı sökülmemelidir. Bu eski kontrol yöntemi modern araçların elektronik sistemlerinde gerilim dalgalanmalarına yol açarak elektronik kontrol ünitelerine zarar verme riski oluşturabilir.

Şarj sistemiyle ilgili bilgilerinizi değerlendirmek için Şarj Sistemleri Modülü Sınavı içeriğini de kullanabilirsiniz.

Alternatör, akü ve diğer araç elektrik sistemleriyle ilgili teknik eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.