Araç Elektrik Tesisatı Kontrolü ve Avometre ile Ölçüm

Araç elektrik tesisatı kontrolü, otomobil üzerindeki elektrik kabloları, bağlantılar, soketler ve elektrikli alıcıların doğru çalışıp çalışmadığını belirlemek için yapılan temel ölçüm ve kontrol işlemlerinden biridir. Bu uygulamada avometre kullanılarak akım, voltaj ve direnç kontrollerinin nasıl yapılacağı adım adım açıklanmaktadır.

Araç elektrik sistemlerinde meydana gelen arızaların doğru tespit edilebilmesi için yalnızca parçaların değil, bu parçalara elektrik taşıyan kablo ve bağlantıların da kontrol edilmesi gerekir. Elektriksel bir arızanın belirli bir sıra izlenerek bulunması hakkında daha ayrıntılı bilgi için sistematik arıza arama konusunu inceleyebilirsiniz.

Araç Elektrik Tesisatı Kontrolü İş ve İşlem Yaprakları

A- ARAÇ VE GEREÇLER

1- Motorlu araç
2- El aletleri ve takımlar
3- 12 voltluk batarya
4- Avometre / multimetre

Kazanım: Aracın elektrik tesisatını uygun ölçüm yöntemlerini kullanarak kontrol eder.

Uygulamaya başlamadan önce aracın elektrik enerjisini sağlayan akünün yapısı ve çalışma özellikleri hakkında temel bilgi sahibi olmak, yapılacak ölçümlerin daha doğru değerlendirilmesini sağlar.

B- İŞLEM BASAMAKLARI

1- Araç elektrik tesisatının kontrolü: Tesisat kablolarında arıza olduğu düşünülüyorsa öncelikle aracın elektrik tesisat şemasını inceleyerek kontrol edilecek kablonun ve bağlantı noktalarının yerini tespit ediniz.

Araç üzerindeki kablolar, kutup başları ve bağlantıların genel yapısı hakkında bilgi için Akü ve Kablolar konusunu da inceleyebilirsiniz.

2- Kabloda akım kontrolü:

Akım ölçümü yapılırken ölçülecek devrenin çalışma şartları sağlanmalıdır. Gerekli durumlarda akü araç üzerinde bağlı ve ilgili elektrik devresi çalışır durumda olmalıdır.

Avometreyi doğru akım ölçümü için uygun amper kademesine alınız. Kullanılan ölçüm cihazının maksimum akım kapasitesi dikkate alınmalıdır.

Dikkat: Avometrenin yanlış ölçüm kademesinde kullanılması veya akım ölçüm girişleri yanlış bağlanmışken gerilim kaynağına paralel tutulması ölçüm cihazının sigortasının atmasına veya cihazın zarar görmesine neden olabilir.

3- Akımı ölçülecek devreyi uygun noktadan ayırınız. Avometrenin uçlarını ayrılan devreye, akım cihazın içerisinden geçecek şekilde bağlayınız.

Akım ölçümünde avometre devreye seri bağlanır. Uygun DC pens ampermetre kullanılıyorsa bazı ölçümler kablo ayrılmadan da gerçekleştirilebilir.

4- Avometrede görülen akım değerini okuyunuz ve aracın elektrik tesisat şeması veya üretici teknik verilerinde belirtilen değerlerle karşılaştırınız.

Ölçüm sırasında cihazı aşırı sıcaklıktan ve doğrudan güneş ışığından koruyunuz. Akım ölçüm konumundaki avometreyi doğrudan akünün iki kutbu arasına bağlamayınız. Böyle bir bağlantı kısa devreye ve cihazın zarar görmesine neden olabilir.

5- Voltaj kontrolü: İkinci olarak devrede gerilim kontrolünü yapınız. Avometrenin fonksiyon anahtarını DC voltaj ölçümü için uygun kademeye getiriniz.

Gerilim ölçümünde cihazın doğru ölçüm konumunda olduğundan ve probların uygun girişlere takıldığından emin olunuz.

6- Elektrikli alıcıya veya sensöre ulaşan gerilimin kontrolü için ilgili soket ve kablo bağlantılarından ölçüm yapınız.

Avometrenin problarını ölçüm yapılacak iki nokta arasına bağlayınız. Gerilim ölçümünde avometre devreye paralel bağlanır.

Ölçüm sırasında soket veya kabloya zarar vermemeye dikkat ediniz. Uygun olduğunda tesisata zarar vermeyen ölçüm probları kullanılmalıdır.

7- Avometrede görülen gerilim değerini okuyunuz. Ölçülen noktaya ve devrenin çalışma durumuna bağlı olarak elde edilen değer, üreticinin belirttiği teknik değerlerle karşılaştırılmalıdır.

Besleme hattında beklenenden düşük gerilim görülmesi; kablo, soket, bağlantı noktası veya şase hattındaki yüksek dirençten kaynaklanabilir. Kablo izolasyonu hasarlıysa gerekli onarım yapılmalı veya kablo değiştirilmelidir.

Akü ve bağlantılarında yapılacak daha kapsamlı kontroller için Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri uygulamasına bakabilirsiniz.

8- Direnç kontrolü: Üçüncü olarak devrede direnç kontrolü yapınız. Avometreyi direnç ölçümü için uygun ohm kademesine alınız.

Dikkat: Direnç ölçümü enerji bulunan bir devrede yapılmamalıdır. Ölçüm yapılacak parçanın veya devrenin üretici tarafından belirtilen şekilde enerjisiz hâle getirilmesi gerekir.

9- Direnci ölçülecek alıcıyı gerekli güvenlik önlemlerini alarak devreden ayırınız. Araç elektrik sistemi üzerinde çalışma gerektiriyorsa akünün bağlantısını araç üreticisinin belirlediği yönteme göre kesiniz.

Akünün sökülmesi gereken işlemlerde kutup başlarının doğru sırayla ayrılması ve yeniden bağlanması önemlidir. Bu işlemle ilgili ayrıntıları akü sökme ve takma işlemlerinde inceleyebilirsiniz.

Ölçülen alıcı bir ampul ise ampulü yuvasından dikkatlice çıkarınız. Cam gövdeli ampullere aşırı kuvvet uygulanması kırılmaya ve yaralanmaya neden olabilir.

10- Avometrenin ölçüm uçlarını direnci kontrol edilecek alıcının bağlantı noktalarına temas ettiriniz.

Ekranda görülen direnç değerini okuyunuz ve varsa tesisat şemasında veya üretici teknik bilgilerinde belirtilen değerle karşılaştırınız. Ölçüm sonucu parçanın arızalı olduğunu gösteriyorsa gerekli onarım veya değişim işlemini yapınız.

Elektrik sistemindeki bir arızada parçayı değiştirmeden önce kablo, soket, besleme ve şase bağlantılarının da kontrol edilmesi gereksiz parça değişimini önleyebilir.

11- İşlem tamamlandıktan sonra kullandığınız ölçü aletlerini, el aletlerini ve diğer ekipmanları uygun şekilde temizleyerek yerlerine koyunuz.

Çalışma alanını temiz ve düzenli bırakınız. Motorlu Araçlar Teknolojisi alanındaki diğer uygulamalar için Atölye bölümünü inceleyebilirsiniz.

12- Yaptığınız işlemi öğretmeninize kontrol ettiriniz.

Araç Elektrik Tesisatında Akım, Gerilim ve Direnç Ölçümü

Araç elektrik tesisatı kontrolünde doğru ölçüm yönteminin seçilmesi son derece önemlidir. Akım ölçümünde avometre seri, gerilim ölçümünde paralel bağlanır. Direnç ölçümü ise genel olarak enerji kesilmiş devre veya parçalar üzerinde gerçekleştirilir.

Ölçüm sonucunda hatalı bir değer görülmesi doğrudan parçanın arızalı olduğu anlamına gelmez. Kablo kopukluğu, gevşek veya oksitlenmiş soketler, yüksek bağlantı direnci, yetersiz şase bağlantısı ve düşük akü gerilimi de elektrik sistemlerinde arıza belirtilerine neden olabilir.

Özellikle marş sırasında yüksek akım taşıyan kablo ve bağlantıların durumu önemlidir. Marş motoru ve elektrik devresinin çalışma yapısını öğrenmek için Marş Sistemi Nedir? konusunu inceleyebilirsiniz.

Araç Elektrik Tesisatı Arızalarında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Elektrik arızalarında ölçüme başlamadan önce arızanın belirtisi doğrulanmalı ve ilgili devrenin elektrik şeması incelenmelidir. Daha sonra sigorta, besleme gerilimi, şase bağlantısı, kablo ve soketler kontrol edilerek ölçüm sonuçları üretici teknik değerleriyle karşılaştırılmalıdır.

Özellikle elektronik kontrol üniteleri ve sensörlerin bulunduğu devrelerde rastgele ölçüm yapılmamalıdır. Sensörlerden alınan değerlerin nasıl değerlendirildiğini öğrenmek için Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) konusunu inceleyebilirsiniz.

Araç elektrik-elektronik sistemlerinde uygulanabilecek diğer ölçüm ve kontrol çalışmalarına Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Akü ve Elektrik Sistemiyle İlgili Diğer Konular

Araç elektrik tesisatının sağlıklı çalışması akünün ve bağlantılarının durumuyla doğrudan ilişkilidir. Akü Sensörü Nedir? yazısında akü durumunun elektronik olarak nasıl takip edildiğini, Akü Şarj Göstergesi konusunda ise şarj sistemine ilişkin gösterge ve uyarıları inceleyebilirsiniz.

Araç üzerinde elektrik arızası araştırırken akünün genel durumu, kutup başları ve kabloları da mutlaka kontrol edilmelidir. Akünün temel yapısı ve özellikleri için Akü Nedir? yazısından yararlanabilirsiniz.

MotorDersi YouTube kanalına abone olmak için tıklayınız.

Araç Elektrik Tesisatı Kontrolü Sunumu

Araç elektrik tesisatında akım, gerilim ve direnç ölçümlerinin uygulamalı anlatımını aşağıdaki eğitim sunumundan inceleyebilirsiniz.

Araç elektrik sistemleri, arıza teşhisi ve Motorlu Araçlar Teknolojisi derslerine ait diğer uygulamalara MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.