Uzun Yol Öncesi Araç Kontrolü: Yola Çıkmadan Önce 15 Kontrol

Uzun yol öncesi araç kontrolü, yolculuk sırasında karşılaşılabilecek arızaları azaltmak ve güvenli bir sürüş için yapılması gereken önemli hazırlıklardan biridir. Lastikler, motor yağı, soğutma suyu, akü, aydınlatma, silecekler, klima ve diğer temel sistemler yola çıkmadan önce kontrol edilmelidir.

Özellikle yüzlerce kilometrelik bir yolculuk, günlük şehir içi kullanıma göre aracı daha uzun süre çalıştırır. Bu nedenle küçük bir bakım eksikliği uzun yolda daha belirgin hale gelebilir. Yola çıkmadan birkaç gün önce yapılacak basit kontroller, olası problemlerin yolculuktan önce fark edilmesine yardımcı olur.

Uzun Yol Öncesi Araç Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kontrole yalnızca motor bölümünden başlamak doğru değildir. Güvenli bir yolculuk için lastikler, frenler, aydınlatma, görüş sistemleri, motor sıvıları ve acil durum ekipmanları birlikte değerlendirilmelidir. Araçta bilinen bir arıza, uyarı lambası, sıvı kaçağı veya olağan dışı ses varsa uzun yol öncesinde arıza giderilmelidir.

Aydınlatma Sistemini Kontrol Edin

Farlar, stop lambaları, sinyaller, geri vites lambaları ve plaka aydınlatması kontrol edilmelidir. Kornanın çalışması da kontrol edilebilir. Aracın ampul tipi ve değiştirme yöntemi için kullanım kılavuzundaki bilgiler esas alınmalıdır.

Ön Cam Sileceklerini Kontrol Edin

Güvenli sürüş için görüş alanının temiz olması gerekir. Silecekler cam üzerinde su bırakıyor, iz yapıyor, ses çıkarıyor veya lastiklerinde hasar bulunuyorsa değiştirilmelidir. Bazı sileceklerde yalnızca lastik kısmı değiştirilebilirken bazı tiplerde komple silecek süpürgesinin değiştirilmesi gerekir.

Silecek süpürgesi çıkarılırken yaylı silecek kolunun cama çarpmamasına dikkat edilmelidir. Koruma amacıyla cam ile silecek kolu arasına kalın bir bez veya havlu yerleştirilebilir.

Cam Yıkama Sistemini Kontrol Edin

Ön ve varsa arka cam yıkama memelerinin düzgün püskürtme yapıp yapmadığını kontrol edin. Püskürtme zayıfsa cam suyu seviyesi, hortumlar, pompa ve yıkama memeleri incelenmelidir. Meme ayarı yapılabilen sistemlerde püskürtme yönü uygun şekilde ayarlanabilir.

Silecek Suyu Seviyesini Kontrol Edin

Cam yıkama sıvısı deposunun yeterli seviyede olduğundan emin olun. Soğuk hava koşullarında kullanılacak cam yıkama sıvısının beklenen sıcaklığa uygun donma korumasına sahip olması gerekir. Uzun ve kirli yol koşullarında uygun cam yıkama sıvısını araçta yedek olarak bulundurmak yararlı olabilir.

Ön Cam ve Aynaları Temizleyin

Kirli ön cam, yan camlar ve aynalar özellikle gece sürüşünde görüşü olumsuz etkileyebilir ve ışıkların parlamasını artırabilir. Uzun yol öncesinde ön camın hem iç hem dış yüzeyi, yan camlar, aynalar ve arka cam temizlenmelidir.

Klima ve Havalandırma Sistemini Kontrol Edin

Klima ve havalandırma sistemi yalnızca yolcu konforu açısından değil, camların buğusunun giderilmesi açısından da önemlidir. Klima sistemi havadaki nemin azaltılmasına yardımcı olur ve uygun havalandırmayla birlikte ön camın daha hızlı temizlenmesini sağlayabilir.

Klima eskisi kadar iyi soğutmuyorsa doğrudan soğutucu gaz eklemek yerine sistemin performansı ve olası kaçaklar kontrol edilmelidir. Araçlarda kullanılan soğutucu akışkan araç modeline göre değişebilir; R134a ve R1234yf gibi farklı soğutucu akışkanlarla karşılaşılabilir. Sisteme yalnızca araç üreticisinin belirttiği tür ve miktarda soğutucu akışkan uygulanmalıdır. Araç klima sistemi hakkında ayrıntılı bilgi için Araçlarda Klima Sistemi Nasıl Çalışır? konusunu inceleyebilirsiniz.

Polen Filtresini Kontrol Edin

Kirlenmiş veya tıkanmış bir polen filtresi havalandırma sistemindeki hava akışını azaltabilir. Polen filtresinin konumu ve değişim yöntemi araç modeline göre değişir. Değişim zamanı için araç üreticisinin bakım programı dikkate alınmalıdır.

Uzun Yol Öncesi Lastik Kontrolü

Uzun yol öncesi araç kontrolü sırasında lastikler güvenlik açısından öncelikli bölümlerden biridir. Lastiklerin hava basıncı, diş derinliği, yanakları ve genel aşınma durumu kontrol edilmelidir.

Lastik Basıncı Kaç Olmalı?

Lastik basıncı araç üreticisinin belirlediği değere göre ayarlanmalıdır. Tavsiye edilen değerler çoğunlukla sürücü kapısı veya kapı direğindeki etikette ve kullanım kılavuzunda bulunur. Araç yüküne göre farklı basınç değerleri belirtilmiş olabilir.

Basınç kontrolü mümkünse lastikler soğukken yapılmalıdır. Bir lastiğin basıncı sürekli düşüyorsa çivi, vida, supap veya başka bir kaçak ihtimali araştırılmalıdır.

Lastiklerin Durumunu Kontrol Edin

Lastiklerde düzensiz aşınma, kesik, çatlak, balon veya başka bir hasar bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Türkiye’de otomobil lastikleri için yasal asgari diş derinliği 1,6 mm’dir; ancak güvenlik değerlendirmesi yalnızca yasal sınıra bakılarak yapılmamalıdır. Lastiğin genel durumu ve kullanım koşulları da dikkate alınmalıdır.

Belirli hızlarda direksiyonda veya araçta titreşim oluşması tekerlek-lastik grubunun, balansın ve süspansiyon elemanlarının kontrol edilmesini gerektirebilir. Araç düz yolda sürekli bir tarafa çekiyorsa lastik basıncı ve durumu yanında rot ayarı ve süspansiyon sistemi de kontrol edilmelidir.

Motor Kayışlarını Kontrol Edin

Motorun yardımcı sistemlerini tahrik eden kayış veya kayışlarda çatlak, ayrılma, aşırı aşınma ya da başka bir hasar olup olmadığı kontrol edilmelidir. Kayış sistemi araç ve motor tasarımına göre değişebilir.

Kayışta belirgin hasar görülüyorsa uzun yola çıkmadan önce sistemin kontrol edilmesi uygun olur. Değişim aralığı ve kullanılacak kayış için üretici bakım verileri esas alınmalıdır.

Motor Yağı Seviyesini Kontrol Edin

Motor yağı seviyesi uzun yol öncesinde mutlaka kontrol edilmelidir. Ancak yağ kontrol yöntemi her araçta aynı olmayabilir. Bazı araçlarda klasik yağ seviye çubuğu bulunurken bazı modellerde seviye elektronik olarak gösterilebilir. Bu nedenle aracın kullanım kılavuzundaki prosedür uygulanmalıdır.

Yağ seviye çubuğu bulunan bir araçta üreticinin tarif ettiği koşullarda araç düz zeminde olmalı ve ölçüm belirtilen bekleme süresinden sonra yapılmalıdır. Seviye MIN ile MAX işaretleri arasında bulunmalıdır. Düşükse yalnızca üreticinin motor için belirttiği viskozite ve performans/onay şartlarını karşılayan motor yağı kullanılmalıdır.

Motor yağının yalnızca rengine bakarak değiştirilmesine karar verilmemelidir. Yağ değişim zamanı araç üreticisinin bakım programına, kullanılan yağın özelliklerine ve çalışma koşullarına göre belirlenmelidir. Motor Yağlama Sistemi konusunda sistemin çalışma prensibini inceleyebilirsiniz.

Motor Soğutma Suyunu Kontrol Edin

Soğutma sıvısının yetersiz olması motorun aşırı ısınmasına neden olabilir. Motor soğukken genleşme deposundaki seviye kontrol edilmeli ve üreticinin belirttiği seviyede bulunmalıdır.

Sıcak motorda soğutma sistemi kapağını açmayın. Sistem sıcak olduğunda basınç altında bulunabilir ve sıcak soğutma sıvısı ciddi yanıklara neden olabilir.

Seviye düşükse araç üreticisinin belirttiği özellikte soğutma sıvısı kullanılmalıdır. Seviyenin tekrar tekrar düşmesi kaçak veya başka bir soğutma sistemi probleminin göstergesi olabilir. Uzun yol öncesinde nedeninin belirlenmesi gerekir. Ayrıntılı bilgi için Motorda Soğutma Sistemi konusuna bakabilirsiniz.

Akü ve Kutup Başlarını Kontrol Edin

Akünün gövdesinde çatlak, şişme, sızıntı veya başka bir fiziksel hasar bulunup bulunmadığını kontrol edin. Akü kutup başlarının gevşek veya aşırı oksitlenmiş olması marş sisteminde ve diğer elektrikli sistemlerde problemlere neden olabilir.

Akünün Yaşı Tek Başına Değişim Nedeni Değildir

Akülerin kullanım ömrü sıcaklık, kullanım biçimi, şarj sistemi ve akünün yapısı gibi birçok etkene bağlıdır. Bu nedenle yalnızca akünün yaşına bakarak değiştirme kararı verilmemelidir. Özellikle marşın yavaşlaması veya akünün sık sık boşalması gibi belirtiler varsa akü ve şarj sistemi test edilmelidir.

Aracın çalışmaması ve akü-marş sistemi kontrolleri hakkında ayrıntılı bilgi için Arabam Neden Çalışmaz? yazısını inceleyebilirsiniz.

Motor Hava Filtresini Kontrol Edin

Motor hava filtresi aşırı kirlenmiş veya tıkanmışsa motora giren hava miktarını kısıtlayabilir. Filtrenin kontrol ve değişim aralığı araç üreticisinin bakım programına ve aracın kullanıldığı ortamın toz durumuna göre belirlenmelidir.

Hava filtresinin yapısı ve görevi hakkında daha fazla bilgi için Motorlarda Hava Filtresi konusunu inceleyebilirsiniz.

Şanzıman Yağı Kontrol Edilmeli mi?

Uzun yol, özellikle yüksek yük, sıcak hava, römork çekme veya dağlık yol koşullarında şanzıman üzerinde daha fazla termal yük oluşturabilir. Şanzıman yağı bakım zamanı yaklaşmışsa üreticinin bakım programı dikkate alınmalıdır.

Şanzıman yağı seviye kontrol yöntemi araçtan araca önemli ölçüde değişir. Bazı otomatik şanzımanlarda yağ çubuğu bulunmaz ve seviye belirli yağ sıcaklığında özel prosedürle kontrol edilir. Bu nedenle eski tip otomatik şanzımanlardaki “motor rölantideyken yağ çubuğunu çekme” yöntemi her araca uygulanmamalıdır. Aracın servis verileri esas alınmalıdır.

Farlarınız Matlaşmış mı?

Far camlarının veya plastik lenslerin zamanla matlaşması gece görüşünü olumsuz etkileyebilir. Far yüzeyinde sararma veya matlaşma varsa uygun far yenileme yöntemleri uygulanabilir. İşlem sonrasında far yüzeyinin yeniden UV etkilerine karşı korunması önemlidir.

Yedek Lastik, Kriko ve Bijon Anahtarını Kontrol Edin

Araçta yedek lastik bulunuyorsa basıncı ve genel durumu kontrol edilmelidir. Geçici kullanım için tasarlanan yedek lastiklerde normal yol lastiklerinden farklı basınç ve hız sınırları bulunabilir. Doğru değerler lastik üzerindeki bilgilerden ve araç kullanım kılavuzundan kontrol edilmelidir.

Kriko, bijon anahtarı ve diğer lastik değiştirme ekipmanlarının araçta ve kullanılabilir durumda olduğundan emin olun. Bazı yeni araçlarda yedek lastik yerine lastik tamir kiti bulunabilir; bu kitin son kullanma tarihi ve çalışma durumu da kontrol edilmelidir.

Bijon Şifresini Unutmayın

Araçta kilitli bijon kullanılıyorsa bijon şifresinin araçta ve kolay ulaşılabilir bir yerde bulunması gerekir. Lastik değişimi gerektiğinde bijon şifresinin araçta olmaması ciddi zaman kaybına neden olabilir.

Motor Yağı Eksiltiyorsa Yola Çıkmadan Önce Kontrol Edin

Motorun yağ seviyesinde kullanım sırasında belirli miktarda azalma meydana gelebilir; kabul edilebilir yağ tüketimi motor tasarımına ve üretici verilerine göre değişir. Yağ seviyesi düzenli olarak kontrol edilmeli, belirgin veya anormal eksilme varsa nedeni araştırılmalıdır.

Araçta yedek motor yağı bulundurulacaksa yalnızca SAE viskozitesinin aynı olması yeterli değildir. Yağın araç üreticisinin istediği API, ACEA veya üretici onayı gibi gerekli performans şartlarını da karşılaması gerekir.

Uzun Yol İçin Araçta Neler Bulunmalı?

Uzun yol için hazırlanacak ekipmanlar aracın özelliklerine, yolculuk şartlarına ve yasal gerekliliklere göre değişebilir. Yararlı olabilecek temel ekipmanlardan bazıları şunlardır:

• Araca uygun reflektör ve zorunlu güvenlik ekipmanları,
• İlk yardım malzemeleri,
• El feneri,
• Lastik basınç ölçer,
• Uygun lastik şişirme veya tamir ekipmanı,
• Araçta kullanımı uygunsa akü takviye kablosu veya uygun takviye cihazı,
• İş eldiveni ve temel el aletleri,
• Cam yıkama sıvısı,
• Araç kullanım kılavuzu.

Taşınan ekipmanların araç içerisinde gevşek bırakılmaması ve ani frenleme veya çarpışma sırasında tehlike oluşturmayacak şekilde sabitlenmesi gerekir.

Fren, Direksiyon ve Süspansiyon Kontrolü

Uzun yol öncesi araç kontrolü yalnızca motor bölümündeki sıvıları kontrol etmekten ibaret değildir. Frenleme sırasında titreşim, aracın bir tarafa çekmesi, direksiyonda boşluk, süspansiyondan olağan dışı sesler veya fren performansında azalma gibi belirtiler varsa araç uzun yola çıkmadan önce kontrol edilmelidir.

Fren sisteminin temel elemanları hakkında bilgi için Fren Sistemi Elemanları konusunu inceleyebilirsiniz.

Römork Çekilecekse Ek Kontroller Yapın

Römorkla seyahat edilecekse römork lastikleri, aydınlatma sistemi, elektrik soketi, bağlantı mekanizması ve tekerlek yatakları gibi parçalar da kontrol edilmelidir. Uzun süre kullanılmayan römorklarda lastiklerde yaşlanma ve çatlama, elektrik bağlantılarında ise korozyon görülebilir.

Aracın izin verilen römork ağırlığı, düşey bağlantı yükü ve diğer çekme sınırları aşılmamalıdır. Bu değerler araç üreticisinin teknik verilerinden kontrol edilmelidir.

Araç Kullanım Kılavuzunu Yanınızda Bulundurun

Kullanım kılavuzu; doğru lastik basıncından kriko noktalarına, motor yağı özelliklerinden takviye ile çalıştırmaya kadar araca özgü önemli bilgiler içerir. Basılı kılavuz araçta bulunmuyorsa birçok üretici elektronik kullanım kılavuzu sunmaktadır.

Uzun Yola Çıkmadan Önce Son Kontrol

Yola çıkmadan önce gösterge panelinde olağan dışı bir uyarı bulunmadığını, aracın altında sıvı kaçağı görülmediğini ve lastiklerin doğru basınçta olduğunu tekrar kontrol edin. Yakıt seviyesini, aydınlatmaları, silecekleri ve cam yıkama sistemini de son kez gözden geçirin.

Araçta uzun süredir bakım yapılmadıysa veya fren, direksiyon, lastik, süspansiyon, motor ya da şanzımanla ilgili şüpheli bir belirti varsa yalnızca görsel kontrolle yetinmeyin. Uzun yol öncesi araç kontrolü kapsamında gerekli bakım ve onarımların yolculuktan önce yapılması daha güvenli olacaktır.

Araç bakımı, motor sistemleri ve otomotiv teknolojisiyle ilgili diğer teknik anlatımlar için MotorDersi ana sayfasını inceleyebilirsiniz.