Aracın Frenle Durdurulması Nasıl Gerçekleşir?
Durma mesafesi, sürücünün bir tehlikeyi fark etmesinden aracın tamamen durmasına kadar kat edilen toplam mesafedir. Güvenli sürüşte yalnızca fren sisteminin gücü değil; aracın hızı, sürücünün tepki süresi, lastikler, yol yüzeyi, hava şartları ve aracın teknik durumu da önemlidir.
Sürücü bir tehlikeyi fark ettiğinde önce durumu algılar ve fren yapmaya karar verir. Tehlikenin fark edilmesiyle frenleme hareketinin başlaması arasında araç ilerlemeye devam eder. Bu sürede kat edilen yol reaksiyon veya intikal mesafesi olarak adlandırılır.
Örneğin kaynak hesaplamada 0,75 saniyelik reaksiyon süresi esas alındığında 80 km/saat hızda yaklaşık 16,66 metre, 90 km/saat hızda ise yaklaşık 18,75 metre reaksiyon mesafesi oluşmaktadır. Gerçek sürüşte tepki süresi sürücüye ve koşullara göre değişebileceğinden bu değerler sabit bir güvenlik garantisi olarak değerlendirilmemelidir.
Fren pedalına basıldıktan sonra aracın tamamen durmasına kadar kat edilen yol ise fren mesafesi olarak adlandırılır. Lastiklerin frenleme üzerindeki etkisini Lastik Fren İlişkisi konusunda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
Reaksiyon Mesafesi + Fren Mesafesi = Durma Mesafesi
Durma Mesafesini Etkileyen Faktörler
Durma mesafesi her araç ve her yol şartında aynı değildir. Araç hızı arttıkça hem reaksiyon sırasında kat edilen mesafe hem de frenleme için gereken mesafe artar. Özellikle fren mesafesindeki artış hızla doğrusal değildir; hız yükseldikçe gereken durma mesafesi belirgin biçimde büyür.
Durma mesafesini etkileyen başlıca unsurlar; aracın hızı, sürücünün tepki süresi, yolun kuru veya ıslak olması, yol eğimi, lastiklerin yapısı ve durumu, fren sisteminin durumu, aracın yükü ve hava koşullarıdır.
Alkol ve Sürücüler
Alkol, güvenli araç kullanmak için gerekli dikkat, karar verme, koordinasyon ve tepki yeteneklerini olumsuz etkileyebilir. Sürücünün kendisini normal hissetmesi, araç kullanma yeteneğinin etkilenmediği anlamına gelmez.
Alkol kullanımı sürücünün tehlikeyi fark etmesini, doğru karar vermesini ve gerekli tepkiyi zamanında göstermesini zorlaştırabilir. Bu nedenle alkollü araç kullanımı yalnızca sürücünün değil, yolcuların, diğer sürücülerin, motosikletlilerin, bisikletlilerin ve yayaların güvenliğini de tehlikeye atar.
Alkol miktarı ile sürüş yeteneği arasındaki ilişki kişiden kişiye değişebilir. Vücut ağırlığı, biyolojik özellikler, tüketim süresi, yiyecek tüketimi ve başka birçok faktör kandaki alkol düzeyini etkileyebilir. Bu nedenle “şu kadar içki şu kadar promil yapar” şeklindeki sabit hesaplamalar güvenli sürüş kararı vermek amacıyla kullanılmamalıdır.
Alkollü araç kullanmaya ilişkin yasal sınırlar, yaptırımlar ve sürücü belgesine uygulanacak işlemler mevzuat değişiklikleriyle güncellenebildiğinden güncel resmî mevzuat esas alınmalıdır. Eski tarihli ceza süreleri veya farklı ülkelerin geçmiş yıllardaki alkol sınırları güncel bilgi olarak kullanılmamalıdır.
Psikoteknik Değerlendirme
Psikoteknik değerlendirme, sürücülük için önemli olan algılama, dikkat, muhakeme, tepki hızı ve koordinasyon gibi özelliklerin belirli yöntemlerle değerlendirilmesini kapsar. Uygulanacağı durumlar ve sürücü belgesiyle ilgili işlemler güncel mevzuata göre belirlenir.
Motorlu Araç Kullanmayı Etkileyebilecek İlaçlar
Bazı ilaçlar uyku hâli, baş dönmesi, dikkat azalması, görme bozukluğu veya tepki süresinde değişiklik gibi etkiler oluşturarak araç kullanma yeteneğini etkileyebilir. İlaç kullanırken araç kullanılıp kullanılamayacağı konusunda ilacın kullanma talimatı ve sağlık profesyonelinin önerileri dikkate alınmalıdır.
Özellikle yeni bir ilaca başlandığında veya kullanılan ilacın sürüş yeteneğini etkileyebilecek bir yan etkisi bulunduğunda araç kullanmadan önce gerekli bilgi alınmalıdır.
90 km/saat Hızda Reaksiyon ve Fren Mesafesi
Bir araç 90 km/saat sabit hızla hareket ederken saniyede yaklaşık 25 metre yol alır. Kaynak hesaplamada reaksiyon süresi 0,75 saniye kabul edildiğinde araç sürücü frenlemeye başlamadan önce yaklaşık 18,75 metre ilerler.
Ancak gerçek trafikte sürücünün tepki süresi her zaman 0,75 saniye olmayabilir. Dikkat dağınıklığı, yorgunluk, alkol veya sürüşe odaklanmayı engelleyen başka etkenler tepki süresini uzatabilir. Örneğin 90 km/saat hızda bir saniyelik tepki süresinde araç yaklaşık 25 metre ilerler.
Fren Mesafesi Nasıl Değişir?
Fren mesafesi yalnızca aracın hızına bağlı değildir. Lastiklerin yol tutuşu, yol yüzeyinin durumu, fren sisteminin teknik durumu, aracın yükü, yol eğimi ve hava şartları sonucu önemli ölçüde değiştirebilir.
Aşağıdaki tablolar kaynak içerikte eğimsiz ve kuru asfalt yol için f=0,60 kabulüyle verilen değerleri göstermektedir. Bunlar eğitim amacıyla hazırlanmış teorik/referans değerlerdir; gerçek trafikte aracın kesin olarak bu mesafelerde duracağını garanti etmez.
Hıza Göre Reaksiyon Mesafesi
Araç Hızı (km/saat)
m/sn
Reaksiyon Mesafesi (m)
10
2,77
2,1
15
4,16
3,1
20
5,55
4,2
25
6,94
5,2
30
8,33
6,2
35
9,72
7,3
40
11,11
8,3
45
12,5
9,4
50
13,88
10,4
55
15,27
11,5
60
16,66
12,5
65
18,05
13,5
70
19,44
14,6
75
20,83
15,6
80
22,22
16,7
85
23,61
17,7
90
25
18,8
95
26,38
19,8
100
27,77
20,8
105
29,16
21,9
110
30,55
22,9
115
31,94
24
120
33,33
25
Hıza Göre Fren ve Durma Mesafesi
Aşağıdaki tablo, yukarıdaki tabloyla aynı 23 hız satırının devamıdır. İlk tablodaki araç hızı, m/sn ve reaksiyon mesafesi değerleriyle birlikte okunmalıdır. Böylece kaynak tablodaki altı veri sütununun hiçbiri kaybolmamıştır.
Araç Hızı (km/saat)
Fren Mesafesi (m)
Durma Mesafesi (m)
Fren Zamanı (sn)
10
0,7
2,8
0,47
15
1,5
4,6
0,71
20
2,6
6,8
0,94
25
4,1
9,3
1,18
30
5,9
12,1
1,41
35
8
15,3
1,65
40
10,5
18,8
1,88
45
13,2
22,6
2,12
50
16,4
26,8
2,35
55
19,8
31,3
2,59
60
23,6
36,1
2,83
65
27,7
41,2
3,06
70
32,1
46,7
3,3
75
36,9
52,5
3,53
80
41,9
58,6
3,77
85
47,4
65,1
4,01
90
53,1
71,9
4,24
95
59,1
78,9
4,48
100
65,5
86,3
4,71
105
72,2
94,1
4,95
110
79,3
102,2
5,19
115
86,7
110,6
5,42
120
94,4
119,4
5,66
Tablodaki Değerler Nasıl Okunmalı?
Kaynak tabloya göre 50 km/saat hızda reaksiyon mesafesi 10,4 metre, fren mesafesi 16,4 metre ve toplam durma mesafesi 26,8 metredir. 90 km/saat hızda ise reaksiyon mesafesi 18,8 metre, fren mesafesi 53,1 metre ve durma mesafesi 71,9 metre olarak verilmiştir.
120 km/saat hızda aynı tabloda reaksiyon mesafesi 25 metre, fren mesafesi 94,4 metre ve toplam durma mesafesi 119,4 metreye ulaşmaktadır. Bu değerler hız arttıkça güvenli takip mesafesi ve tehlikeyi erken fark etmenin neden önemli olduğunu göstermektedir.
Trafik Kazalarının Önlenmesinde 4E Yaklaşımı
Trafik güvenliği yalnızca sürücünün fren yapmasına bağlı değildir. Eğitim, araç ve yol mühendisliği, trafik kurallarının uygulanması ve kaza sonrasındaki acil yardım hizmetleri birlikte değerlendirilmelidir.
- Education: Eğitim
- Engineering: Mühendislik ve teknik güvenlik
- Enforcement: Yasal düzenleme ve denetim
- Emergency: Acil yardım
HAYA Formülü ve Güvenli Sürüş
Kaynak içerikte trafik kazalarına neden olabilecek dört önemli sürücü davranışını hatırlatmak amacıyla HAYA kısaltması kullanılmıştır:
- H – Hatalı sollama
- A – Aşırı hızlı gitme
- Y – Yakın takip yapma
- A – Alkollü araç kullanma
Bu davranışlardan kaçınmak trafik güvenliğinin temel unsurları arasındadır. Bununla birlikte hiçbir sürüş kuralı kaza ihtimalini tamamen sıfıra indirme garantisi vermez. Güvenli sürüş; hızın yol ve trafik şartlarına göre ayarlanması, yeterli takip mesafesinin bırakılması, dikkatin yola verilmesi ve aracın teknik bakımının düzenli yapılmasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Sürücü Eğitiminin Önemi
Sürücü eğitiminin amacı yalnızca sınavı geçmek ve sürücü belgesi almak değildir. Trafik kurallarını anlamak, tehlikeleri önceden fark etmek, aracı güvenli biçimde kullanmak ve diğer yol kullanıcılarının haklarına saygı göstermek güvenli sürücülüğün temelidir.
Sürücü belgesi sınavına hazırlananlar Ehliyet Sınavları bölümündeki eğitim ve deneme içeriklerinden yararlanabilir.
Araç kullanırken hız bir beceri göstergesi değildir. Asıl önemli olan tehlikeleri önceden görebilmek, uygun hızı seçmek, yeterli takip mesafesi bırakmak ve gerektiğinde güvenli şekilde durabilecek alanı korumaktır.
Unutmayın: HAYA hayat kurtarır.
Hız ve Görüş Mesafeleri Tablosu
Kaynak yazının sonunda yer alan hız, algılama, fren ve duruş mesafesi değerleri aşağıdaki tabloda eksiksiz olarak korunmuştur.
Saatte Hız (km)
Algılama Mesafesi (metre)
Fren Mesafesi (metre)
Duruş Mesafesi (metre)
20
4
3
7
30
6
6
12
40
8
11
19
50
11
16
27
60
13
23
36
70
15
32
47
80
17
42
59
90
19
53
72
100
21
65
86
120
31
94
119
Durma Mesafesinde Araç Bakımının Önemi
Fren sistemi, lastikler ve aracın genel teknik durumu güvenli frenleme açısından önemlidir. Aşınmış lastikler, uygun olmayan lastik basıncı veya fren sistemindeki bir arıza aracın frenleme davranışını olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle sürücünün yalnızca hız ve takip mesafesine dikkat etmesi yeterli değildir. Aracın periyodik bakımının zamanında yapılması, lastiklerin ve fren sisteminin düzenli kontrol edilmesi de güvenli sürüşün bir parçasıdır.
Trafik, araç teknolojisi ve sürücü eğitimine yönelik diğer içeriklere MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Durma mesafesi, sürücünün bir tehlikeyi fark etmesinden aracın tamamen durmasına kadar kat edilen toplam mesafedir. Reaksiyon mesafesi ile fren mesafesinin toplamından oluşur.
Fren mesafesi, sürücünün frenlemeye başlamasından aracın tamamen durmasına kadar kat edilen mesafedir. Araç hızı, yol yüzeyi, lastiklerin durumu, fren sistemi, aracın yükü ve hava koşulları fren mesafesini etkileyebilir.
Reaksiyon mesafesi, sürücünün tehlikeyi fark etmesi ile frenlemeye başlaması arasında aracın kat ettiği mesafedir. Aracın hızı ve sürücünün tepki süresi arttıkça reaksiyon mesafesi de artar.
Sayfadaki eğimsiz ve kuru asfalt yol için hazırlanmış referans tabloda 90 km/saat hızda reaksiyon mesafesi 18,8 metre, fren mesafesi 53,1 metre ve toplam durma mesafesi 71,9 metre olarak verilmiştir. Gerçek durma mesafesi yol, lastik, fren sistemi, hava ve sürücü koşullarına göre değişebilir.
Alkol sürücünün dikkat, algılama, karar verme, koordinasyon ve tepki yeteneklerini olumsuz etkileyebilir. Tepkinin gecikmesi reaksiyon mesafesinin uzamasına ve güvenli frenlemeye daha geç başlanmasına neden olabilir.
İlk yorumu siz yazın
Konu hakkında görüş, soru veya ek bilgi paylaşabilirsiniz.