Gerilim Beslemesi ve Şasi Bağlantılarının Kontrolü

Gerilim beslemesi ve şasi bağlantılarının kontrolü, araç elektrik ve elektronik sistemlerinde arıza teşhisinin önemli aşamalarından biridir. Elektronik kontrol ünitelerinin ve elektrikli tüketicilerin doğru çalışabilmesi için besleme geriliminin ve şasi bağlantılarının uygun durumda olması gerekir.

Kablo, soket veya şasi bağlantılarındaki direnç artışı; gerilim düşümüne, kontrol ünitelerinin hatalı çalışmasına ve zaman zaman ortaya çıkan elektriksel arızalara neden olabilir. Bu nedenle yalnızca devrede gerilim bulunup bulunmadığı değil, sistem yük altındayken oluşan gerilim düşümü de kontrol edilmelidir.

Gerilim, akım, direnç, multimetre kullanımı ve gerilim düşümü gibi temel elektrik konularını tekrar etmek için Temel Elektrik dersini inceleyebilirsiniz.

Gerilim beslemesi ve şasi kontrollerini üç temel bölümde inceleyebiliriz:

1. Gerilim beslemesinin kontrolü,
2. Şasi bağlantılarının kontrolü,
3. Şasi noktalarının kontrolü.

1. Gerilim Beslemesinin Kontrolü

Elektronik kontrol ünitelerinin besleme gerilimi kontrol edilirken devre yapısı ve ölçüm koşulları dikkate alınmalıdır. Bazı kontrol ünitelerinde birden fazla pozitif besleme ve şasi bağlantısı bulunabilir. Bu nedenle ölçüm yapılacak terminaller araç elektrik şeması veya üretici servis bilgileri üzerinden belirlenmelidir.

Elektronik kontrol ünitesi ve sensörlerin araç üzerinde sökülmesi, takılması ve elektriksel kontrolleriyle ilgili uygulama örnekleri için Sensörler ve ECU Kontrolleri konusundan yararlanabilirsiniz.

1. Aşama: Kontrol Ünitesinde Gerilim Beslemesinin Ölçülmesi

Elektronik kontrol ünitesindeki gerilim beslemesini değerlendirirken yalnızca yüksüz gerilim değerine bakmak her zaman yeterli olmayabilir.

• Bazı kontrol ünitelerinde birden fazla pozitif besleme ve şasi bağlantısı bulunabilir.
• Ölçüm noktaları elektrik devre şemasına göre belirlenmelidir.
• Besleme devresinin durumu mümkün olduğunda gerçek çalışma koşullarında ve yük altında değerlendirilmelidir.
• Kontrol ünitesine bağlı bir ölçüm adaptörü kullanılıyorsa sistemin normal çalışma bağlantılarının korunmasına dikkat edilmelidir.
• Kontrol ünitesi devreden ayrılarak yapılan yüksüz ölçüm, yüksek dirençli bağlantı arızalarını her zaman ortaya çıkarmayabilir.

2. Aşama: Gerilim Düşümünün Yük Altında Kontrolü

Gerilim düşümü, devreden akım geçtiğinde anlamlı şekilde değerlendirilebilir. Bu nedenle kötü kontak, oksitlenmiş bağlantı veya yüksek dirençli kablo gibi arızaları belirlemek için devrenin çalışma koşullarında ölçülmesi önemlidir.

• Kontrol ünitesinin yalnızca bir pozitif ve bir şasi bağlantısı olsa bile ölçümün yük altında yapılması daha anlamlı sonuç verebilir.
• Kontak açıkken bazı kontrol ünitelerinin çektiği akım düşük olabilir. Bu durumda yüksek dirençli bir bağlantı arızası yüksüz gerilim ölçümünde fark edilmeyebilir.
• Aralıklı temas sorunlarını belirlemek amacıyla ölçüm sırasında ilgili soket ve kablo tesisatı güvenli biçimde kontrol edilebilir.
• Ölçülen değerler üreticinin servis bilgileri ve ilgili devrenin çalışma koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Unutmayın: Bir devrede gerilim bulunması, bağlantının yük altında sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Gerilim düşümü testi bağlantı direncinin değerlendirilmesinde önemli bir yöntemdir. Gerilim düşümü ölçümü dahil temel oto elektrik uygulamalarını Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları bölümünden de inceleyebilirsiniz.

3. Aşama: Ortak Şasi Noktalarının Kontrolü

Bir kontrol ünitesinde görülen gerilim düşümü her zaman yalnızca o kontrol ünitesinin bağlantısından kaynaklanmayabilir. Birden fazla elektrikli tüketici aynı şasi noktasını kullanıyorsa ortak bağlantıdaki sorun farklı sistemleri etkileyebilir.

• Aynı şasi noktasını kullanan diğer kontrol üniteleri ve tüketiciler elektrik şemasından belirlenmelidir.
• Ortak şasi bağlantısındaki direnç artışı birden fazla sistemde arızaya neden olabilir.
• İlgili tüketiciler çalıştırıldığında şasi noktasındaki yük artacağı için bağlantı sorunu daha belirgin hale gelebilir.
• Aralıklı arızalarda ölçüm sırasında DSO kullanılması kısa süreli gerilim değişimlerinin görülmesini kolaylaştırabilir.

Besleme ve şasi kontrollerinin gerçek bir araç devresinde nasıl kullanıldığını görmek için Cam Kaldırma Sistemi: Arızaları ve Motor Kontrolü yazısındaki gerilim ölçüm örneklerini de inceleyebilirsiniz.

4. Aşama: Kısa Süreli Gerilim Değişimlerinin DSO ile Kontrolü

Çok kısa süreli gerilim düşümleri veya kesintiler dijital multimetrenin ekranında her zaman fark edilemeyebilir. Böyle durumlarda dijital depolamalı osiloskop (DSO), gerilimin zamana bağlı değişimini görüntülemek için kullanılabilir.

• Kısa süreli gerilim değişimlerinin incelenmesinde DSO kullanılabilir.
• Ölçüm cihazının zaman tabanı ve örnekleme ayarı incelenecek sinyale uygun seçilmelidir.
• Ölçüm yapılırken cihazın ve probların ilgili devrenin gerilim kategorisine uygun olduğundan emin olunmalıdır.

DSO ve multimetrenin sensör kontrollerinde nasıl kullanıldığını görmek için Otomotiv Sensörleri: Çeşitleri, Ölçümü ve Testi yazısını da inceleyebilirsiniz.

2. Şasi Bağlantılarının Kontrolü

Araç elektrik sistemlerinde şasi bağlantıları akımın akü negatif kutbuna geri dönüş yolunun önemli bir bölümünü oluşturur. Gevşek, oksitlenmiş veya yüksek dirençli şasi bağlantıları kontrol ünitelerinde ve elektrikli tüketicilerde çalışma sorunlarına neden olabilir.

1. Aşama: Kontrol Ünitesi ve Tüketici Şasi Bağlantılarının Kontrolü

Şasi bağlantısı kontrol edilirken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:

• Kısa süreli temas sorunları ve gevşek bağlantılar multimetrede her zaman belirgin şekilde görülemeyebilir.
• Aralıklı gerilim değişimlerinin incelenmesinde DSO kullanılabilir.
• Şasi noktasına erişilebiliyorsa bağlantının mekanik sıkılığı ve korozyon durumu da kontrol edilmelidir.
• Ölçüm mümkün olduğunca devre normal yük altındayken gerçekleştirilmelidir.

Şasi hattının değerlendirilmesinde yalnızca besleme gerilimini ölçmek yerine, tüketici çalışırken ilgili şasi hattı üzerindeki gerilim düşümünün ölçülmesi bağlantının durumu hakkında daha yararlı bilgi sağlayabilir.

Benzer şekilde ateşleme sistemi arızalarında da bobin beslemesi, sigorta, röle, besleme hattı ve şasi bağlantılarının kontrol edilmesi gerekir. Uygulama basamaklarını Ateşleme Sistemi Kontrolleri konusunda inceleyebilirsiniz.

2. Aşama: Erişilmesi Zor Şasi Bağlantılarının Kontrolü

Şasi bağlantısına doğrudan erişilemediği durumlarda elektrik devre şemasından yararlanılabilir. Aynı şasi noktasına bağlı başka bir tüketici üzerinden bağlantının davranışı değerlendirilebilir.

• Elektrik şemasından ortak şasi noktasını kullanan devreler belirlenmelidir.
• Ölçüm devre yük altındayken yapılmalıdır.
• Aralıklı temas sorunları için DSO ile gerilim değişimleri izlenebilir.
• Şasi bağlantısına daha sonra erişilebiliyorsa bağlantının fiziksel durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Normal bir gerilim değeri görülmesi şasi bağlantısının mekanik olarak kesinlikle sağlam olduğunu göstermez. Gevşeklik, korozyon veya aralıklı temas gibi sorunlar ayrıca değerlendirilmelidir.

3. Aşama: Ortak Şasi Noktasının Devre Şeması Üzerinden Kontrolü

• Şasi noktasına erişmek zorsa, elektrik devre şemasından aynı noktaya bağlı diğer tüketiciler belirlenebilir.
• Ortak şasi bağlantısına bağlı ve kolay erişilebilen bir tüketici üzerinden ölçüm yapılabilir.
• Şasi hattının yük altındaki davranışını görmek için ilgili tüketiciler kontrollü şekilde devreye alınabilir.
• Aralıklı bağlantı şüphesinde kablo tesisatı ve soketler güvenli biçimde hareket ettirilirken DSO ekranındaki değişimler gözlemlenebilir.

3. Şasi Arızalarının DSO ile Tespiti

Şasi bağlantılarındaki arızalar sürekli olmayabilir. Araç titreşimi, kablo demetinin hareketi veya bağlantı noktasındaki gevşeklik nedeniyle arıza zaman zaman ortaya çıkabilir. Bu tür aralıklı arızalarda DSO ile gerilim değişiminin izlenmesi teşhise yardımcı olabilir.

1. Örnek Arıza Görüntüsü

Aralıklı bir şasi bağlantısı arızasını belirlemek için aşağıdaki kontroller uygulanabilir:

• Devre üreticinin test prosedürüne uygun çalışma koşuluna getirilir.
• İlgili şasi noktasını kullanan tüketiciler belirlenir ve gerektiğinde devreye alınır.
• Kablo demeti ve soketler gözle ve mekanik olarak kontrol edilir.
• Güvenli ve üreticinin izin verdiği durumlarda kablo demeti kontrollü biçimde hareket ettirilirken DSO ekranı izlenir.
• Araç hareketiyle ortaya çıkan aralıklı arızalarda güvenli koşullarda ve gerekli olduğunda yol testi uygulanabilir.
• Gerilimdeki ani değişimler bağlantı, kablo veya şasi noktasıyla ilgili bir sorunun araştırılmasını gerektirebilir.

DSO ekranında görülen kısa süreli gerilim değişimleri tek başına arızalı parçayı kesin olarak belirlemez. Ölçüm sonucu elektrik şeması, bağlantı durumu ve üretici test değerleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

2. Örnek Arıza Görüntüsü

Şasi hattında normalden yüksek bir gerilim düşümü görülmesi, bağlantı direncinin arttığına işaret edebilir. Örnekte görülen yaklaşık 0,6 V’luk değer, ilgili devrenin çalışma koşulları ve üretici sınır değerleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dikkat: DSO’da normal görünen bir gerilim düşümü değeri, şasi bağlantısının her koşulda mekanik olarak sağlam olduğunu garanti etmez. Bağlantı gevşek, oksitlenmiş veya aralıklı temas sorunu oluşturuyor olabilir. Bu nedenle elektriksel ölçüm ile fiziksel kontrol birlikte yapılmalıdır.

Gerilim ve Şasi Kontrollerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Araç elektrik sistemlerinde doğru arıza teşhisi için ölçüm yöntemi, ölçüm noktası ve devrenin çalışma koşulu birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle elektronik kontrol ünitelerinde yalnızca yüksüz gerilim ölçümü yapmak bağlantının sağlıklı olduğunu kanıtlamayabilir.

• Ölçüm noktaları elektrik devre şemasına göre belirlenmelidir.
• Gerilim düşümü testleri mümkün olduğunda devre yük altındayken yapılmalıdır.
• Kısa süreli gerilim değişimlerinin incelenmesinde DSO kullanılabilir.
• Şasi bağlantıları elektriksel kontrolün yanında gevşeklik ve korozyon açısından da incelenmelidir.
• Ölçüm sonuçları araç üreticisinin servis bilgileri ve sınır değerleriyle karşılaştırılmalıdır.

Araçtaki besleme geriliminin oluşumu ve akünün motor çalışırken nasıl beslendiğini daha ayrıntılı öğrenmek için Şarj Sistemi konusunu da inceleyebilirsiniz.

Kaynak: VW Ders Notları

Araç elektriği, elektronik sistemler ve arıza teşhisiyle ilgili diğer ders ve uygulamaları MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz.