İç ve Dış Aydınlatma İş ve İşlem Yaprakları

İç ve Dış Aydınlatma İş ve İşlem Yaprakları, araçlarda kullanılan park lambaları, kısa ve uzun farlar, sinyal lambaları, fren lambaları, geri vites lambaları, sis lambaları, korna ve far ayar sistemlerinin kontrolüne yönelik uygulama basamaklarını içermektedir.

Bu uygulamada ampul, sigorta, röle, müşir, soket ve elektrik tesisatı gibi elemanların kontrolü yapılarak araç aydınlatma sistemlerinde meydana gelebilecek arızaların sistematik biçimde bulunması amaçlanır. Elektrik arızalarının belirli bir sıra izlenerek araştırılması hakkında daha fazla bilgi için Sistematik Arıza Arama konusunu inceleyebilirsiniz.

İç ve Dış Aydınlatma İş ve İşlem Yaprakları

A- ARAÇ VE GEREÇLER

1- Uygulama aracı
2- El aletleri ve takımlar
3- 12 voltluk batarya
4- Multimetre / voltmetre

Kazanım: İç ve dış aydınlatma sistemleri ile araç sigorta kutusunun kontrolünü yapar, arızalı elemanları belirler ve gerektiğinde değiştirir.

B- İŞLEM BASAMAKLARI

1- Uygulamaya başlamadan önce araçtaki aydınlatma sistemlerinin çalışma durumunu kontrol ediniz ve arıza kontrol tablosunu doldurunuz.

Park lambalarından biri yanmıyorsa arıza araştırmasına ampulden başlanabilir. Ampul sağlamsa sigorta, daha sonra tesisat, soket ve kumanda elemanları kontrol edilmelidir.

2- Ön park lambasını sökebilmek için farın arka kapağını dikkatlice çıkarınız.

Park lambasının yerini belirleyiniz ve duy veya soket grubunu yuvasından çıkarınız.

Dar ve keskin kenarlı bölgelerde çalışırken el yaralanmalarına karşı dikkatli olunuz.

3- Park lambasını soketinden dikkatlice çıkarınız. Lamba uzun süre çalışmışsa sıcak olabileceğinden soğumasını bekleyiniz.

Ampulün sağlamlık kontrolünü uygun multimetre fonksiyonuyla yapınız. Süreklilik kontrolü yalnızca ampul filamanındaki kopukluğu belirlemeye yardımcı olur; kesin arıza teşhisinde soketteki besleme gerilimi ve şase bağlantısı da kontrol edilmelidir.

4- Park ampulleri sağlamsa ilgili sigortayı kontrol ediniz. Araç üreticisinin elektrik şeması veya sigorta kutusu açıklamasından doğru sigortayı belirleyiniz.

Sigorta kontrolünde yalnızca gözle inceleme yapmak yerine multimetre ile süreklilik veya gerilim kontrolü yapılabilir. Araçlarda sigortanın görevi ve doğru amper değerinin önemi hakkında Araçlarda Doğru Sigorta Kullanmanın Önemi yazısını inceleyebilirsiniz.

5- Ampul ve sigorta sağlamsa park devresine ait elektrik tesisatını kontrol ediniz. Öncelikle far soketinin yerini belirleyiniz.

Soket veya tesisat üzerinde işlem yapmadan önce aracın üretici talimatlarını dikkate alınız. Gerektiğinde kontağı kapatınız ve devrenin enerjisiz olduğundan emin olunuz. Akü bağlantısının ayrılması gereken işlemlerde Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri işlem sırasını uygulayınız.

6- Far soketini kilit mekanizmasına zarar vermeden yerinden çıkarınız.

Soketi kablolardan çekmeyiniz; önce kilidini açınız. Devre çalışır durumda ölçüm yapılacaksa uygun multimetre veya test cihazıyla besleme ve şase hatlarını kontrol ediniz. Gerilim yoksa tesisat kabloları, bağlantılar ve kumanda elemanları kontrol edilmelidir.

Araç elektrik tesisatında gerilim, akım ve direnç ölçümlerinin temel uygulamaları için Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları bölümünden de yararlanabilirsiniz.

7- Arka park lambalarından biri yanmıyorsa ön park lambasında uygulanan kontrol sırasını izleyiniz. Öncelikle ampulü, ardından sigortayı, soketi ve tesisat kablolarını kontrol ediniz.

Arka lamba grubunu üretici talimatlarına uygun şekilde sökünüz. Sokette besleme ve şase durumunu kontrol ederek arızanın ampulden mi yoksa tesisattan mı kaynaklandığını belirleyiniz.

Kısa ve Uzun Far Kontrolü

8- Kısa ve uzun far devresini inceleyiniz. Bir far çalışmıyorsa ampul, sigorta, tesisat, far kumanda kolu ve röle sırasıyla kontrol edilmelidir.

İlk olarak farın arka kapağını sökünüz.

9- Kısa-uzun far ampulünün yerini belirleyiniz ve bağlantı yapısına zarar vermeden yuvasından çıkarınız.

Dar ve keskin çalışma alanlarında yaralanmalara karşı dikkatli olunuz.

10- Ampulü soketinden ayırınız. Far uzun süre çalışmışsa ampul ve çevresindeki parçaların soğumasını bekleyiniz.

11- Multimetreyi ampulün yapısına uygun ölçüm konumuna getiriniz ve filamanların sürekliliğini kontrol ediniz.

Ölçüm cihazının yanlış fonksiyon veya giriş terminalinde kullanılması hatalı ölçüme ya da cihazın zarar görmesine neden olabilir.

12- Ampul uçlarını doğru biçimde belirleyerek ölçüm yapınız. Çok filamanlı ampullerde kısa far, uzun far ve ortak şase terminalleri ampul tipine göre belirlenmelidir.

Ampul sağlamsa ilgili sigortayı ve tesisatı kontrol ediniz. Üreticinin elektrik şeması, terminal yapısı ve belirtilen gerilim değerleri esas alınmalıdır.

Far Rölesi Kontrolü

13- Tesisatta sorun bulunmuyorsa far rölesini kontrol ediniz. Yaygın otomotiv rölelerinde 85 ve 86 numaralı terminaller bobin bağlantılarıdır. Multimetre ile bobin direnci veya kopukluk kontrolü yapılabilir.

Terminal numaralarının kullanılan röle tipine göre değişebileceğini unutmayınız. Ölçümden önce röle üzerindeki bağlantı şemasını inceleyiniz.

14- Rölenin kontak bölümünü kontrol ediniz. Yaygın rölelerde 30 numaralı terminal ortak giriş, 87 numaralı terminal ise normalde açık çıkış olarak kullanılabilir.

Bobine uygun çalışma gerilimi uygulandığında röle kontaklarının konum değiştirmesi ve ilgili terminaller arasında iletkenlik oluşması beklenir. 12 voltluk akü ile yapılan uygulamalarda kısa devreye karşı dikkatli olunuz. Akü ve bağlantıları hakkında Akü ve Kablolar konusunu inceleyebilirsiniz.

Sinyal Lambalarının Kontrolü

15- Sinyal devresini inceleyiniz. Sinyal lambalarından biri yanmıyorsa önce ampulü, ardından sigortayı, tesisatı ve ilgili kumanda elemanlarını kontrol ediniz.

Ön sinyal lambasını yuvasından çıkarırken soketlere ve keskin kenarlara zarar vermemeye dikkat ediniz.

16- Sinyal lambasını soketinden dikkatlice çıkarınız.

Lamba sıcaksa soğumasını bekleyiniz.

17- Multimetreyi uygun kontrol konumuna getirerek ampulün filamanını kontrol ediniz.

Multimetrenin ölçüm fonksiyonunu ve bağlantı girişlerini ölçümden önce kontrol ediniz.

18- Multimetrenin problarını ampul terminallerine temas ettiriniz. Filamanda kopukluk varsa ampulü araç üreticisinin önerdiği özellikte yeni ampulle değiştiriniz.

Ampul sağlamsa sigortayı, soketi ve tesisat kablolarını kontrol ediniz. Kablo veya bağlantıda kopukluk, gevşeklik ya da oksitlenme bulunup bulunmadığını inceleyiniz.

19- Arka sinyal lambalarından biri çalışmıyorsa ön sinyal lambasına uygulanan kontrol sırasını uygulayınız.

20- Sinyal sisteminin flaşör veya elektronik kumanda devresini araç elektrik şemasına göre kontrol ediniz. Eski tip harici flaşörlerde terminal yapısı ve kontrol yöntemi flaşör tipine göre değişebilir.

Fren Lambalarının Kontrolü

21- Fren lambası devresini inceleyiniz. Fren lambalarından biri çalışmıyorsa ampul, sigorta, tesisat ve fren müşiri sırasıyla kontrol edilmelidir.

Fren lambalarının bağlı olduğu sistem hakkında daha ayrıntılı bilgi için Fren Sistemi Elemanları konusunu inceleyebilirsiniz.

22- Fren lambasına ulaşabilmek için arka lamba grubunu üretici talimatlarına uygun biçimde ayırınız.

Ampul sıcaksa soğumasını bekleyiniz. Ampul camına aşırı kuvvet uygulamayınız.

23- Multimetreyi uygun konuma getirerek fren lambasının filamanını kontrol ediniz. Arızalı ampulü aynı teknik özelliklere sahip yenisiyle değiştiriniz.

Ölçüm cihazını doğru fonksiyon ve ölçüm aralığında kullanınız.

24- Ampul sağlamsa ilgili sigortayı ve tesisatı kontrol ediniz.

Fren müşirinin kontrol yöntemi müşirin tipine ve aracın elektrik sistemine göre değişebilir. Pedal konumuna göre müşirin kontak durumunun değişip değişmediğini araç elektrik şemasına göre kontrol ediniz.

Geri Vites Lambalarının Kontrolü

25- Geri vites lamba devresini inceleyiniz. Lambalardan biri yanmıyorsa ampul, sigorta, tesisat ve geri vites müşiri kontrol edilmelidir.

Geri vites kontrolü yapılırken aracın istem dışı hareket etmesini engelleyecek gerekli iş güvenliği önlemlerini alınız.

26- Arka lamba grubundan geri vites ampulünü dikkatlice çıkarınız.

Ampul sıcaksa soğumasını bekleyiniz ve cam yüzeye aşırı baskı uygulamayınız.

27- Multimetreyle geri vites ampulünün filaman sürekliliğini kontrol ediniz. Arızalı ampulü uygun özellikte yeni ampulle değiştiriniz.

Ölçümden önce multimetrenin uygun konumda olduğundan emin olunuz.

28- Ampul sağlamsa sigorta, tesisat ve geri vites müşirini kontrol ediniz. Müşirin açık-kapalı durumu vites konumuna göre üretici elektrik şeması dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Sis Lambalarının Kontrolü

29- Sis lamba devresini inceleyiniz. Araçlarda ön ve arka sis lambalarının sayısı ve yerleşimi modele göre değişebilir. Çalışmayan bir sis lambasında ampul, sigorta, tesisat, anahtar ve gerekiyorsa röle kontrol edilmelidir.

30- Kontrol edilecek sis lambasını yuvasından veya lamba grubundan dikkatlice çıkarınız.

Ampul sıcaksa soğumasını bekleyiniz.

31- Sis lambası ampulünü multimetreyle kontrol ediniz. Ampul sağlamsa sigorta, soket, tesisat ve röle devresini üretici elektrik şemasına göre kontrol ediniz.

Korna Devresinin Kontrolü

32- Korna devresini inceleyiniz. Korna çalışmıyorsa korna, sigorta, tesisat, korna anahtarı ve varsa röle kontrol edilmelidir.

Korna gibi elektrikli alıcıların arızasında sadece parçanın kendisini değil besleme ve kumanda devresini de kontrol etmek gerekir.

33- Araç üzerindeki kornanın yerini belirleyiniz.

Soketi ayırarak terminal ve bağlantıları kontrol ediniz. Kornanın sağlamlığı yalnızca direnç ölçümüyle kesin olarak belirlenemeyebilir; gerekli durumlarda üretici tarafından belirtilen çalışma testi uygulanmalıdır.

34- Korna kumandası çalıştırıldığında sokette uygun besleme ve şase bulunup bulunmadığını ölçünüz. Gerilim yoksa sigorta, röle, kablo ve kumanda devresi kontrol edilmelidir.

Far Ayarı Nasıl Yapılır?

35- Far ayar cihazını üretici talimatlarına uygun biçimde aracın önüne yerleştiriniz ve araca paralel olacak şekilde hizalayınız.

Motorun çalıştırılması gerekiyorsa atölyede yeterli havalandırma ve egzoz gazı tahliye sistemi kullanılmalıdır. Egzoz emisyonlarının insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında Zararlı Egzoz Gazları konusunu inceleyebilirsiniz.

36- Farın optik merkezini belirleyiniz ve far ayar cihazının yüksekliğini buna göre ayarlayınız.

Far uzun süre açık bırakılmışsa yüzeylerin sıcak olabileceğine dikkat ediniz.

37- Far ayar cihazının yükseklik ve konum ayarlarını yaparak cihazı farın optik merkezine hizalayınız ve sabitleyiniz.

Cihazı taşırken ve yüksekliğini ayarlarken ergonomik çalışma kurallarına dikkat ediniz.

38- Araç üreticisinin belirttiği far ayar vidasını uygun el aletiyle belirleyiniz ve gerekli ayarı yapınız.

Motor çalışıyorsa sıcak motor bölümü parçalarına temas etmemeye dikkat ediniz.

39- Ayar vidasını kontrollü şekilde çevirirken far ayar cihazının ekranını takip ediniz ve ışık huzmesinin üretici tarafından belirtilen sınırlar içerisinde olmasını sağlayınız.

Aynı işlemi diğer far için de uygulayınız. Far ayar yöntemi ve kısa-uzun farların birlikte veya ayrı ayarlanması araç modeline göre değişebilir.

40- Tüm işlemler tamamlandıktan sonra aydınlatma, sinyal, fren, geri vites, sis ve korna sistemlerini tekrar kontrol ediniz ve yaptığınız uygulamayı öğretmeninize kontrol ettiriniz.

İç ve Dış Aydınlatma Sistemlerinde Arıza Arama

Araç aydınlatma sistemlerinde arıza ararken doğrudan parça değiştirmek yerine sistematik kontrol yapılmalıdır. Ampul, sigorta, soket, besleme gerilimi, şase bağlantısı, tesisat, röle ve kumanda elemanları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle elektrik tesisatındaki yüksek direnç, gevşek bağlantı ve oksitlenmiş soketler ampulün hiç yanmamasına veya normalden düşük parlaklıkta çalışmasına neden olabilir. Bu nedenle multimetre ile yapılan ölçümlerde yalnızca süreklilik değil, gerektiğinde yük altındaki gerilim değerleri de kontrol edilmelidir.

Araç elektrik tesisatı üzerindeki diğer uygulamalar için Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları bölümünü inceleyebilirsiniz.

MotorDersi YouTube kanalına abone olmak için tıklayınız.

İç ve Dış Aydınlatma Uygulama Dokümanı

İç ve dış aydınlatma sistemlerinin kontrolü, arıza tespiti ve far ayarıyla ilgili uygulama dokümanını aşağıdaki bölümden inceleyebilirsiniz.

Araç elektriği, aydınlatma sistemleri ve diğer Motorlu Araçlar Teknolojisi uygulamalarını MotorDersi üzerinden inceleyebilirsiniz.