İş Makinelerinde Bakım ve Bakım Çeşitleri

İş makinelerinde bakım, makinenin güvenli, verimli ve uzun ömürlü çalışmasını sağlamak amacıyla belirli zaman aralıklarında yapılan kontrol, ayar, temizlik, yağlama ve parça değişimi işlemlerinin bütünüdür. Düzenli bakım sayesinde yakıt, yağ ve yedek parça tüketiminin azaltılması, arızaların önceden fark edilmesi ve makinenin çalışma performansının korunması amaçlanır.

İş makinesinin doğru kullanılması ve bakımının güvenli şekilde yapılmasında operatör ve bakım personelinin bilgi ve tecrübesi büyük önem taşır. Makineyi kullanan ve bakımını yapan personelin gerekli eğitimleri almış olması gerekir.

İş Makinelerinde Bakım Çeşitleri

İş makinesi bakımları genel olarak programlı bakım ve programsız bakım olmak üzere iki şekilde uygulanır.

Programsız Bakım

Programsız bakım, makinede arıza meydana geldikten sonra yapılan bakım ve onarım işlemidir. Arızanın makinenin çalışmasını durdurmasından sonra müdahale edildiği için maliyetli ve istenmeyen bir bakım şeklidir.

Programlı Bakım

Programlı bakım, makinede arıza meydana gelmeden önce belirli zaman veya çalışma saati aralıklarında sistemli olarak yapılan kontrol ve bakım işlemleridir. Düzenli yapılan programlı bakım, olası arızaların erken belirlenmesine ve makinenin kullanım ömrünün uzatılmasına yardımcı olur.

İş Makinesi Bakımında Emniyet

İş makinesi bakımına başlamadan önce gerekli emniyet tedbirleri alınmalı ve üreticinin belirttiği uyarılar dikkate alınmalıdır. Bakım sırasında meydana gelebilecek iş kazalarının önemli bir bölümü temel güvenlik kurallarına uyularak önlenebilir.

• Kapalı alanlarda makine uzun süre çalıştırılmamalıdır.
• Yakıt doldururken, akü veya soğutma sıvısı kontrolü yaparken ateşle yaklaşılmamalıdır.
• Yakıt, soğutma, yağ ve hidrolik gibi basınçlı sistemlerde basınç boşaltılmadan bakım yapılmamalıdır.
• Yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanım ve takım kullanılmalıdır.

İş Makinelerinde Bakım Zamanları

Bakım zamanları, makine üreticisinin tavsiyeleri esas alınarak belirlenir. Makinenin yapısına ve kullanım özelliklerine göre bakım aralıkları çalışma saati veya kilometre üzerinden ifade edilebilir.

Not: Bakım süreleri makinenin marka, model, çalışma şartları ve üretici tavsiyelerine göre değişebilir. Bakım işlemlerinde ilgili makinenin bakım ve kullanım kitabı esas alınmalıdır.

Günlük Bakım ve Kontroller (10 Saat)

Günlük bakım, iş makinesinin verimli ve güvenli çalışabilmesi için her çalışma gününde yapılması gereken kontrolleri kapsar. Günlük bakım ve kontroller dört temel aşamada gerçekleştirilebilir:

1. Çalıştırma öncesi kontrol ve bakım
2. Çalıştırma sırasında kontrol ve bakım
3. Çalışma kontrolleri
4. İş bitimi kontrol ve bakım

1. Çalıştırma Öncesi Kontrol ve Bakım

Makine çalıştırılmadan önce etrafında dolaşılarak genel kontrol yapılır. Hasarlı parçalar, sıvı sızıntıları ve sıvı seviyeleri incelenir. Kontroller makinenin özelliklerine göre değişebileceğinden üreticinin operatör kitabındaki talimatlara uyulmalıdır.

• Lastik tekerlekli makinelerde lastiklerin hasar ve basınç kontrolleri yapılır.
• Paletli makinelerde palet ve yürüyüş takımları kontrol edilir.
• Bıçak, kepçe, riper ve tırmık gibi ataşmanlar hasar bakımından incelenir.
• Yağ, yakıt ve soğutma sıvısı sızıntıları kontrol edilir.
• Motor yağı ve hidrolik yağ seviyeleri kontrol edilir.
• Motor soğutma sistemi sıvı seviyesi kontrol edilir.
• Vantilatör kayışının hasar ve gerginlik kontrolü yapılır.
• Hava filtresi ve ön temizleyici kontrol edilir.
• Akü bağlantıları ve sıvı seviyesi kontrol edilir.
• Yakıt tankındaki su ve tortu tahliye edilir.
• Makinenin çalışma saati kaydedilir.

Hidrolik yağın seviyesi kadar kullanılan yağın özellikleri de sistemin sağlıklı çalışması açısından önemlidir. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağların görevlerini ve sahip olması gereken özellikleri hidrolik yağların özellikleri konusunda inceleyebilirsiniz.

2. Çalıştırma Sırasında Kontrol ve Bakım

Çalıştırma öncesi kontroller tamamlandıktan sonra makine park sahasında çalıştırılarak sistemlerin çalışma durumu kontrol edilir.

• Park freni uygulanır.
• Bıçak ve kepçe gibi ataşmanlar yere indirilir ve kumanda kolları nötr konuma getirilir.
• Motor çalıştırılarak 5-10 dakika ısıtılır.
• Motor yağ basıncı, motor sıcaklığı, akü şarjı ve yakıt göstergeleri kontrol edilir.
• Hidrolik sistem basınç ve sıcaklık göstergeleri kontrol edilir.
• Ataşmanlar hareket ettirilerek çalışma durumları incelenir.
• Direksiyon ve fren sistemi test edilir.
• Makineden gelen anormal mekanik sesler dinlenir.

İş makinelerindeki hidrolik sistemlerin çalışma prensibini daha ayrıntılı öğrenmek için endüstriyel hidrolik konusunu inceleyebilirsiniz.

3. Çalışma Kontrolleri

Makinenin çalışma sırasında performansı sürekli gözlenmelidir. Anormal sesler, sıcaklık değişimleri ve göstergelerdeki olağan dışı değerler olası bir arızanın habercisi olabilir. Tespit edilen problemler büyümeden ilgili personele bildirilmelidir.

4. İş Bitimi Kontrol ve Bakım

İş bitimi bakımı, makinenin bir sonraki çalışma gününe hazır hale getirilmesi amacıyla gerçekleştirilir.

• Yakıt tankı doldurulur.
• Makine kullanım şartlarına uygun şekilde temizlenir.
• Makine güvenli park alanına alınır.
• Günlük gresleme noktaları yağlanır.
• Çalışma saati kaydedilir.

Günlük 4 Aşamalı Kontrol Listesi

Günlük Bakım (10 Saat)

İş Makinelerinde Periyodik Bakım

Periyodik bakım, günlük bakımın dışında haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık ve yıllık dönemlerde gerçekleştirilen bakım işlemleridir. Bakım işlemleri makinenin bakım kitabındaki süre ve yöntemlere göre yapılmalıdır.

İş Makinelerinde Kışlık Bakım

Kışlık bakım, iş makinesinin düşük sıcaklıklarda güvenli ve verimli çalışabilmesi amacıyla yapılır.

• Motor soğutma sistemi temizlenir, hortum ve kelepçeler kontrol edilir.
• Antifriz seviyesi ve donmaya karşı koruma derecesi kontrol edilir.
• Motorun gerekli pompa ve enjektör kontrolleri yapılır.
• Akü ve elektrik bağlantıları kontrol edilir.
• Kalorifer tesisatı kontrol edilir.
• Soğukta çalıştırma sistemi kontrol edilir.

Gerektiğinde Yapılacak Kontroller

Palet Ayarı

Paletli iş makinelerinde yürüyüş takımlarının ömrünü uzatmak için çalışma zeminine uygun palet ayarı yapılmalıdır. Palet gerginliği, istikamet tekeri gergi pistonuna gres basılarak artırılır; gerektiğinde yağ boşaltılarak azaltılır.

Sert zeminlerde paletlerin normal değerden bir miktar daha gergin, gevşek zeminlerde ise bir miktar daha gevşek kullanılması tavsiye edilir. Ayar yapılırken makine düz zeminde durdurulmalı ve bütün ekipmanlar yere indirilmelidir.

Motor Bakım Yönetimi

İş makinesi motorunun düzenli bakımı, performansın korunması ve beklenmeyen arızaların önlenmesi açısından önemlidir.

Günlük Motor Bakımı (10 Saat)

• Motor yağı seviyesi kontrol edilir ve gerektiğinde tamamlanır.
• Hortum ve boru bağlantılarında kaçak kontrolü yapılır.
• Kayış gerginliği ve kayışların durumu kontrol edilir.
• Hava filtresi göstergesi kontrol edilir.
• Yakıt tankındaki su ve tortu boşaltılır.

Aylık Motor Bakımı (250 Saat)

• Motor yağ filtresi değiştirilir ve filtre yağında metal parçacık kontrolü yapılır.
• Su filtresi elemanı değiştirilir.
• Akü ve kutup başları kontrol edilerek temizlenir.
• Yeni veya revizyon görmüş motorlarda supap sistemi ve supap ayarı kontrol edilir.
• Karter havalandırma filtresi temizlenir.

Altı Aylık Motor Bakımı (1000 Saat)

• Motor bağlantı cıvataları kontrol edilir.
• Soğutma suyunun donma derecesi kontrol edilir.
• Radyatör petekleri temizlenir.

Yıllık Motor Bakımı (2000 Saat)

• Supap ayarı yapılır.
• Dış hava filtresi değiştirilir.
• Soğutma sistemi temizlenir.

Şanzıman Bakım Yönetimi

Günlük Şanzıman Bakımı (10 Saat)

• Şanzıman yağ seviyesi kontrol edilir.
• Makine düz zeminde durdurulur ve park freni uygulanır.
• Şanzıman bağlantıları, valf grubu ve keçelerde yağ kaçağı kontrol edilir.
• Hortum ve boru bağlantılarında ezilme veya bükülme olup olmadığı incelenir.

3 Aylık Şanzıman Bakımı (500 Saat)

Şanzıman yağ filtresi değiştirilir ve filtre içerisinde metal parçacık bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

6 Aylık Şanzıman Bakımı (1000 Saat)

• Şanzıman yağı uygun şartlarda boşaltılır.
• Şanzıman yağ karteri havalandırması temizlenir.
• Şanzıman bağlantıları kontrol edilir.

Şanzımanın Ömrünü Etkileyen Faktörler

• Operatör eğitimi: Makinenin kapasitesine uygun ve doğru kullanılması gerekir.
• Arıza belirtilerinin zamanında değerlendirilmesi: Olağan dışı çalışma belirtileri ihmal edilmemelidir.
• Bakımların zamanında yapılması: Üreticinin belirlediği bakım aralıklarına uyulmalıdır.

Diferansiyel ve Cer Grubu Bakımı

Lastik tekerlekli yükleyicilerde diferansiyel ve cer grupları güç aktarma sisteminin önemli parçalarıdır. Bu elemanların yağ seviyesi, kaçak durumu ve yağ içerisindeki metal parçacıkları belirli bakım aralıklarında kontrol edilmelidir.

Günlük Kontrol (10 Saat)

Makine etrafında dolaşılarak diferansiyel ve cer grubunda yağ kaçağı olup olmadığı kontrol edilir. Kaçak tespit edildiğinde yağ seviyesi kontrol edilerek gerekli işlemler yapılır.

3 Aylık Kontrol (500 Saat)

Manyetik tapalarda metal parçacık kontrolü yapılır. Aşırı miktarda metal parçacığı bulunması sistem içerisinde meydana gelen aşınma veya daha büyük bir arızanın belirtisi olabilir.

Yıllık Bakım (2000 Saat)

Ön ve arka diferansiyel ile cer grubu yağları değiştirilir. Yeni yağ doldurulduktan ve makine çalıştırıldıktan sonra yağ seviyesi ve kaçak kontrolü tekrar yapılır.

Hidrolik Sistem Bakım Yönetimi

İş makinelerinde ataşmanların hareket ettirilmesinde kullanılan hidrolik sistemin düzenli bakımı büyük önem taşır. Hidrolik pompa, silindir, valf, boru, hortum ve bağlantı elemanları birlikte kontrol edilmelidir.

Hidrolik sistemin temel enerji kaynağı olan hidrolik pompaların çalışma prensibi ve çeşitleri hakkında bilgi sahibi olmak, bakım sırasında karşılaşılan sorunların değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Günlük Hidrolik Sistem Bakımı (10 Saat)

• Makine düz zeminde park edilir, park freni uygulanır ve motor durdurulur.
• Hidrolik sistemde yağ kaçağı kontrol edilir.
• Hidrolik silindirler, pompalar, valf grubu, hortumlar ve tank bağlantıları kontrol edilir.

Özellikle hortum ve boru bağlantılarındaki sızıntılar hidrolik sistemin verimini ve güvenliğini etkileyebilir. Bu elemanların yapısı hakkında hidrolik borular ve bağlantılar konusunda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Aylık Hidrolik Sistem Bakımı (250 Saat)

• Hidrolik yağ soğutucularında kaçak kontrolü yapılır.
• Hidrolik bağlantılar kontrol edilir.

3 Aylık Hidrolik Sistem Bakımı (500 Saat)

• Hidrolik yağ filtresi değiştirilir ve metal parçacık kontrolü yapılır.
• Hidrolik pompa ve bağlantıları kontrol edilir.

6 Aylık Hidrolik Sistem Bakımı (1000 Saat)

Hidrolik sistemin genel kontrolü yapılır.

Yıllık Hidrolik Sistem Bakımı (2000 Saat)

• Hidrolik yağ değiştirilir.
• Doldurma süzgeci temizlenir.

Hidrolik Sistemin Ömrünü Etkileyen Faktörler

• Yağ kaçakları: Yağ kaybına ve sisteme kirletici maddelerin girmesine neden olabilir.
• Yağ seviyesi: Üreticinin belirlediği uygun seviyede tutulmalıdır.
• Sistem temizliği: Arıza sonrasında sistem içerisinde kalan metal parçacıkları yeni arızalara neden olabilir.
• Yağ ve ekipman temizliği: Sisteme kir girmesini önlemek için kullanılan yağ ve bakım ekipmanları temiz olmalıdır.
• Arıza belirtileri: Belirtiler zamanında ve doğru şekilde değerlendirilmelidir.

Nihai Tahrik Grubu Bakımı

Paletli iş makinelerinde nihai tahrik grubunun yağ seviyesi ve yağ kaçakları düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Günlük Bakım (10 Saat)

• Nihai tahrik grubunda yağ kaçağı kontrol edilir.
• Makine güvenli şekilde park edilir ve motor durdurulur.
• Yağ seviyesi kontrol edilir.

3 Aylık Bakım (500 Saat)

Revizyon görmüş makinelerde cer dişlilerinde yağ kaçağı kontrol edilir. Kaçak bulunması durumunda keçe ve yataklar incelenir.

6 Aylık Bakım (1000 Saat)

Nihai tahrik grubu yağları değiştirilir. Manyetik tapalarda aşınma sonucu oluşabilecek metal parçacıkları kontrol edilir.

İş Makinelerinde Bakım Sunumu

İş makinelerinde günlük ve periyodik bakım, motor, şanzıman, diferansiyel, hidrolik sistem ve nihai tahrik grubu bakım işlemlerini aşağıdaki ders sunumundan da inceleyebilirsiniz.

Motorlu araçlar ve iş makineleriyle ilgili diğer teknik ders içeriklerini MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz. Ayrıca Ekskavatör tanıtımı sayfamız ile Ekskavatör Bakımları sayfalarımızı da ziyaret ediniz.