Komparatör Nedir? Komparatör ile Ölçme ve Okuma

Komparatör, hassas ölçümlerde ve iki ölçü arasındaki farkın belirlenmesinde kullanılan önemli ölçme aletlerinden biridir. Özellikle silindir ve yatak iç çaplarının kontrolünde, aşınma ve ovallik ölçümlerinde kullanılır.

Komparatör bir gövde ve bu gövdeye bağlanan komparatör saatinden meydana gelir. Komparatör saatinin her bir çizgi aralığı 0,01 mm hassasiyettedir.
Ölçme araçları hakkında ayrıca Kumpas Nasıl Okunur ve Mikrometre Okuma konularımızı inceleyebilirsiniz.

Komparatör Saatinin Yapısı

Komparatör saatinin içerisinde iki tane ibre vardır. Bunlardan büyük olan ibre sıfırlamada ve ölçülerin alınmasında kullanılan ibredir. Diğeri ise büyük ibrenin turlarını sayan ibredir. Ölçüler alınırken büyük ibrenin kaç tur attığı da önemli olduğu için dikkate alınmalıdır.

Komparatör saatini gövdeye takarken tur sayıcı ibrenin en az bir tur gösterecek şekilde saat yerine takılması gerekir. Ayrıca saat ile komparatör ayağı aynı düzlemde olacak şekilde bağlanmalıdır. Ölçülecek silindirin çapına uygun adaptör uç kullanılmalıdır.

Komparatör Ne İçin Kullanılır?

Komparatör iki temel amaçla kullanılabilir:

• Ölçü almak (mikrometre yardımıyla)
• İki ölçüyü karşılaştırmak

Komparatör ile Ölçü Alınması

Ölçülecek silindirin standart çapı katalogdan belirlenmelidir. Motor daha önceden rektifiye edilmiş ise bu durum dikkate alınmalı ve silindirin son ölçüsü tespit edilmelidir.

Bu çapı ölçebilecek bir mikrometre alınır. Mikrometre silindirin çapına ayarlanır ve kilitlenir. Komparatörün ayakları mikrometrenin ölçme uçları arasına sokulur. Mikrometre hafifçe oynatılarak komparatör saati büyük ibrenin dönüş yaptığı en son noktaya sıfırlanır.

Komparatör silindirin içerisine sokulur. Komparatörün silindire rahatça girmesi için önce yaylı ölçme ucunun olduğu taraf silindire sokulmalı, ardından komparatör gövdesi yana doğru itilerek adaptör uç tarafı silindire yerleştirilmelidir.

Komparatör silindir içerisinde sağa ve sola hareket ettirilirken ibrenin dönüş yaptığı çizgi dikkate alınır. Bu hareketin amacı silindirin içerisindeki birbirine en yakın mesafeyi bulmaktır.

İbre sıfıra göre sağda: Silindir ölçüsü küçülmüş demektir.
İbre sıfıra göre solda: Silindir ölçüsü büyümüş demektir.

Silindir ölçüsünün büyümesi aşınmayı gösterir. Ölçü, standart değer ile komparatör ibresinin gösterdiği sapmanın toplanması veya çıkarılmasıyla bulunur.

Komparatör ile Ölçme Örneği

Mikrometrenin sıfırlandığı silindirin standart çapı 76,00 mm olsun. Ölçme sırasında ibrenin dönüş yaptığı noktanın sıfırın 7 çizgi solunda kaldığı görülürse, her çizgi 0,01 mm olduğundan sapma miktarı 0,07 mm’dir.

Komparatör ile Ölçüleri Karşılaştırmak

Önce komparatör ilk ölçüm alınacak konumda sıfırlanır. Sıfırlama bozulmadan ikinci ölçümün alınacağı yere getirilir. İki konum arasındaki ölçü farkı, ibrenin sapma miktarı kadardır.

Silindirde oval aşınma kontrolü yapılırken önce A noktasından ölçü alınır ve komparatör sıfırlanır. Ardından komparatör 90 derece döndürülerek ikinci ölçüm yapılır. Her iki ölçümde ibre aynı noktadan dönüş yapıyorsa ovallik yoktur.

Örneğin ikinci ölçümde ibre sıfır noktasından 3 çizgi sapıyorsa:
3 × 0,01 = 0,03 mm ovallik vardır.

Komparatör Saati Nasıl Sıfırlanır?

Komparatör saatinin sıfırlanması için saat camının dış kenarında bulunan halka çevrilir. Ölçüm öncesinde sıfır ayarının doğru yapılması ölçüm sonuçlarının güvenilirliği açısından önemlidir.

Genel Ölçme Kuralları

Hatasız ölçme işlemi iki basamakta gerçekleşir: doğru ölçü almak ve alınan ölçüyü doğru okumak.

• İstenilen ölçü hassasiyetine uygun ölçü aleti seçilmelidir.
• Ölçü aleti ve ölçülecek parça temiz olmalıdır.
• Ölçü aleti sağlam ve alınacak ölçüye uygun olmalıdır.
• Hassas ölçümlerde ortam ve parça sıcaklığı uygun olmalıdır.
• Ölçme sırasında ölçü aletine normal temas baskısı uygulanmalıdır.
• Ölçüm okunurken yeterli aydınlatma sağlanmalı ve ölçü aletine dik bakılmalıdır.
• Hareket eden parçalar üzerinden ölçüm yapılmamalıdır.
• Ölçüm öncesinde ölçü aletinin ayarı kontrol edilmelidir.

Komparatör ve Ölçü Aletlerinin Bakımı

Ölçünün doğru olması, ölçü aletinin bakımlı ve sağlam olmasına bağlıdır.

• Ölçü aletleri kesici aletlerden uzak tutulmalıdır.
• Kullanılmadığında yumuşak bir zemin üzerine konulmalıdır.
• Aşırı sıcak, soğuk, nem, çarpma ve düşürmeden korunmalıdır.
• Kullanımdan sonra temizlenerek kutusuna kaldırılmalıdır.

Youtube Kanalımıza Abone Olmak İçin Tıklayınız

Otomotiv teknolojisi, motor sistemleri ve diğer teknik eğitim içeriklerine motor dersi üzerinden ulaşabilirsiniz.