LPG Yakıt Sistemi Nedir?

LPG Yakıt Sistemi Nedir?

LPG yakıt sistemi, benzinli motorlarda LPG’nin (Liquefied Petroleum Gas – Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) alternatif yakıt olarak kullanılmasını sağlayan yakıt sistemidir. Otomotivde kullanılan LPG temel olarak propan ve bütan karışımından oluşur. Basınç altında sıvı halde depolanan LPG, motorun ve kullanılan LPG sisteminin yapısına göre gaz veya sıvı fazda motora gönderilebilir.

LPG’nin sıvı halde depolanabilmesi, araç üzerinde uygun hacimde yakıt taşınmasını kolaylaştırır. Geleneksel LPG dönüşüm sistemlerinde tanktan sıvı halde gelen LPG, buharlaştırıcı-regülatör yardımıyla gaz fazına dönüştürülür ve motorun ihtiyaç duyduğu miktarda emme sistemine gönderilir. Daha yeni LPG sistemlerinde ise elektronik kontrollü ve sıralı enjeksiyon yöntemleri kullanılmaktadır.

Bütan ve Propan Değerleri

LPG’nin temel bileşenleri olan propan ve bütanın kaynama noktası, buhar basıncı ve diğer fiziksel özellikleri birbirinden farklıdır. LPG’nin araç üzerindeki depolanması ve gaz fazına geçirilmesi sırasında bu özellikler önem taşır.

LPG Yakıt Sisteminin Çalışması

Geleneksel LPG dönüşüm sistemlerinde aracın mevcut benzin yakıt sistemi korunur ve LPG ile çalışmayı sağlayacak ek parçalar araca monte edilir. Sürücü, yakıt seçici anahtar aracılığıyla sistemin özelliklerine göre benzin veya LPG kullanımını seçebilir.

LPG tankında sıvı halde bulunan yakıt, yakıt hattı üzerinden motor bölümüne ulaştırılır. Geleneksel mikserli sistemlerde LPG elektrovalfinden geçen yakıt buharlaştırıcı-regülatöre gelir. Regülatör, motorun soğutma sisteminden aldığı ısıdan yararlanarak LPG’nin sıvı fazdan gaz fazına geçmesine yardımcı olur ve çıkış basıncını sistemin ihtiyaç duyduğu seviyeye düzenler.

Gaz haline getirilen LPG daha sonra mikser aracılığıyla emilen havaya karıştırılır ve hava-yakıt karışımı silindirlere gönderilir. Bu çalışma prensibi özellikle eski nesil karbüratörlü ve mikserli LPG sistemleri için geçerlidir. Modern sıralı LPG enjeksiyon sistemlerinin çalışma şekli ve parçaları farklılık gösterebilir.

LPG sistemlerinde elektrovalfler ve multivalf üzerinde bulunan güvenlik elemanları yakıt akışının kontrol edilmesine yardımcı olur. Sistemin güvenli çalışması için kullanılan bütün parçaların ilgili standartlara uygun olması, montajın yetkili kişiler tarafından yapılması ve sistemin düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.

LPG Yakıt Sisteminin Parçaları

• Elektronik buharlaştırıcı-regülatör
• LPG elektrovalfi
• Mikser
• LPG ayar vidası
• Multivalf ve koruyucu kapağı
• Yakıt seçici anahtar
• Benzin elektrovalfi
• Elektronik buharlaştırıcı tamir takımı
• LPG tankı
• Bağlantı boruları ve diğer bağlantı elemanları

Elektronik Buharlaştırıcı Regülatör

Buharlaştırıcı-regülatör, geleneksel LPG sistemlerinde sıvı haldeki LPG’nin gaz fazına geçirilmesini ve çıkış basıncının motorun ihtiyaç duyduğu seviyeye düşürülmesini sağlar. Regülatörün ısıtılmasında motor soğutma suyundan yararlanılır.

Regülatör içerisindeki diyafram, yay ve valf mekanizmaları LPG’nin basınç ve debisinin kontrol edilmesine yardımcı olur. Regülatörün montaj, ayar ve bakım işlemleri kullanılan sistemin üretici talimatlarına göre yapılmalıdır.

LPG Elektrovalfi

LPG elektrovalfi, tanktan motor bölümüne gelen LPG akışını elektriksel olarak kontrol eder. Valf, sistemin elektronik kontrolü tarafından açılıp kapatılarak motor çalışmadığında veya LPG kullanımı devre dışı olduğunda yakıt akışının kesilmesine yardımcı olur.

Elektrovalfin bobin ve elektrik devresinin kontrolünde otomotiv elektrik ölçüm yöntemlerinden yararlanılır. Elektrik ve elektronik sistemlerin kontrolü için Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları içeriğini inceleyebilirsiniz.

LPG Mikseri

Mikser, eski nesil LPG sistemlerinde gaz halindeki LPG’nin motor tarafından emilen havayla karıştırılmasını sağlar. Karbüratör veya emme sistemi üzerine uygun şekilde monte edilir. Modern sıralı LPG enjeksiyon sistemlerinde ise her silindire yakıt gönderen elektronik kontrollü LPG enjektörleri kullanılır.

LPG Ayar Vidası

Geleneksel mikserli sistemlerde LPG, buharlaştırıcı-regülatörden çıktıktan sonra hortumlarla ayar elemanına ve buradan mikser bölümüne gönderilir. Yakıt-hava karışımının ayarı kullanılan LPG sisteminin özelliklerine ve üretici prosedürlerine göre yapılmalıdır.

Multivalf

Multivalf, LPG tankı üzerinde bulunan ve dolum, yakıt çıkışı, seviye göstergesi ve çeşitli güvenlik fonksiyonlarını bir arada gerçekleştiren önemli bir sistem elemanıdır. Yapısı ve özellikleri kullanılan LPG tankı ve ilgili mevzuat ile standartlara uygun olmalıdır.

Multivalf üzerinde LPG seviyesinin belirlenmesine yardımcı olan şamandıra mekanizması, dolum ve çıkış bağlantıları ile güvenlik elemanları bulunabilir. Dolum sırasında tankın tamamen sıvı LPG ile doldurulmaması için aşırı dolumu sınırlandıran mekanizmalar kullanılır.

Multivalf Koruyucu Kapağı

Multivalf koruyucu kapağı, multivalf ve bağlantı noktalarının bulunduğu bölümü muhafaza eder. Uygun montajlarda havalandırma bağlantıları aracılığıyla olası LPG sızıntısının araç dışına yönlendirilmesine yardımcı olur.

Yakıt Seçici Anahtar

Yakıt seçici anahtar, LPG dönüşümü yapılmış araçlarda benzin ve LPG çalışma durumlarının kontrol edilmesini sağlar. Sistem tipine göre LPG seviyesini gösteren LED’ler ve otomatik yakıt geçiş fonksiyonları da bu kumanda ünitesi üzerinde bulunabilir.

Benzin Elektrovalfi

Benzin elektrovalfi, bazı eski tip LPG dönüşüm sistemlerinde araç LPG ile çalışırken benzin akışının kesilmesini sağlar. Bu elemanın kullanımı ve çalışma şekli aracın orijinal yakıt sistemi ile LPG dönüşüm sisteminin yapısına bağlıdır.

Elektronik Buharlaştırıcı Tamir Takımı

Buharlaştırıcı-regülatörün bakım ve onarımında diyafram, conta ve ilgili servis parçalarından oluşan tamir takımları kullanılabilir. Kullanılacak parçaların regülatörün marka ve modeline uygun olması gerekir.

LPG Tankı

LPG tankı, yakıtın basınç altında sıvı halde depolandığı sistem elemanıdır. Tankın tipi, montajı, bağlantıları ve güvenlik donanımları ilgili standartlara ve yürürlükteki mevzuata uygun olmalıdır. LPG tankına kullanıcı tarafından müdahale edilmemeli; kontrol, bakım ve değişim işlemleri yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.

Komple LPG Dönüşüm Kiti

LPG dönüşüm kiti; LPG tankı, multivalf, regülatör, enjektör veya mikser, filtreler, valfler, elektronik kontrol ünitesi, yakıt seçici anahtar, bağlantı elemanları ve kullanılan sistemin özelliklerine göre diğer parçalardan oluşabilir.

LPG’ye Dönüşüm Yapılmalı mı?

Bir aracın LPG’ye dönüştürülmesinin uygun olup olmadığı; aracın motor ve yakıt sistemi, yıllık kullanım miktarı, LPG ve benzin fiyatları, dönüşüm maliyeti, bakım ihtiyacı ve kullanılan LPG kitinin özellikleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

• Yakıt maliyeti: LPG’nin ekonomik avantajı güncel LPG ve benzin fiyatları ile aracın her iki yakıttaki gerçek tüketimine bağlıdır. Bu nedenle sabit bir tasarruf oranı vermek doğru değildir.
• Emisyon: Uygun şekilde ayarlanmış LPG sistemleri bazı egzoz emisyonlarında avantaj sağlayabilir. Ancak gerçek emisyon değerleri motor teknolojisine, LPG sistemine, ayarlara ve egzoz son işlem sistemlerine bağlıdır.
• Motor: LPG’nin yanma özellikleri benzinden farklıdır. Motorun LPG kullanımına uygunluğu ve özellikle supap-supap yuvası yapısı dikkate alınmalıdır.
• Bakım: LPG sisteminin filtre, bağlantı, hortum, regülatör ve enjektör gibi parçaları üreticinin belirlediği bakım programına göre kontrol edilmelidir.

Yakıt-hava karışımının ve yanma işleminin doğru yönetilebilmesi için motor sensörlerinin de sağlıklı çalışması gerekir. Elektronik motor yönetiminde kullanılan elemanları Motorda Kullanılan Sensörler konusunda inceleyebilirsiniz.

Hangi LPG Sistemi Seçilmeli?

LPG sistemi seçiminde öncelikle aracın motor ve yakıt enjeksiyon teknolojisine uygun bir dönüşüm sistemi tercih edilmelidir. Dönüşüm öncesinde motorun genel durumu, ateşleme sistemi, bujiler, yakıt sistemi, sensörler ve egzoz emisyonları kontrol edilmelidir.

Motorunda mevcut arıza bulunan bir araca LPG sistemi takılması, var olan problemleri ortadan kaldırmaz. Dönüşümden önce motorun düzgün çalıştığından emin olunmalıdır. Sistem seçimi ve montajı ise ilgili mevzuata uygun yetkili işletmeler tarafından yapılmalıdır.

LPG Sistemlerinin Çeşitleri

1. kuşak LPG sistemleri: Özellikle karbüratörlü araçlarda kullanılan geleneksel mikserli sistemlerdir. Temel elemanları LPG tankı, buharlaştırıcı-regülatör, yakıt kesme valfleri, mikser, dolum elemanları ve bağlantılardır.

• LPG tankı
• Buharlaştırıcı-regülatör
• Yakıt kesme valfleri
• Mikser
• Dolum valfi ve bağlantı elemanları

Bu sistemlerde hava-yakıt karışımının mekanik olarak ayarlanması nedeniyle karışım ayarı motor performansı, yakıt tüketimi ve emisyon değerleri üzerinde önemli etkiye sahiptir.

2. kuşak LPG sistemleri: Birinci kuşak sistemlere elektronik karışım kontrolü eklenmesiyle geliştirilmiştir. Lambda sensöründen alınan bilgiler kullanılarak LPG miktarının daha hassas kontrol edilmesi amaçlanır.

Lambda sensörü ve elektronik kontrolün kullanılması yakıt-hava karışımının çalışma şartlarına göre düzenlenmesine yardımcı olur. Motor yönetiminin temelini oluşturan Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.

3. kuşak LPG sistemleri: Enjeksiyonlu motorlarda LPG’nin emme sistemine daha kontrollü biçimde gönderilmesini sağlayan elektronik sistemlerdir. Önceki mikserli sistemlere göre yakıt miktarının daha hassas yönetilmesini amaçlar.

4. kuşak LPG sistemleri: Sıralı LPG enjeksiyon sistemleridir. LPG ECU’su, benzin enjeksiyon sisteminden ve motor yönetim sisteminden aldığı bilgileri kullanarak LPG enjektörlerinin çalışma sürelerini kontrol eder. Her silindire uygun zamanda yakıt gönderilmesi sayesinde eski mikserli sistemlere göre daha hassas yakıt kontrolü sağlanabilir.

Bu kuşak sınıflandırması LPG dönüşüm teknolojisinin gelişimini açıklamak için kullanılan genel bir yaklaşımdır. Günümüzde sistem seçimi yalnızca “kuşak” ifadesine göre değil, aracın motor teknolojisi ve LPG kitinin teknik özelliklerine göre yapılmalıdır.

LPG Dönüşümünü Kimler Yapabilir?

LPG dönüşümü, yakıt sistemi üzerinde doğrudan işlem yapılmasını gerektirdiğinden uygun ekipmana sahip, ilgili teknik ve yasal şartları karşılayan yetkili işletmeler tarafından gerçekleştirilmelidir. Montajda kullanılan tank, multivalf, regülatör, enjektör, boru ve diğer parçaların ilgili standartlara uygun olması gerekir.

LPG dönüşümüyle ilgili tescil, muayene, proje, montaj ve diğer yasal işlemler zaman içerisinde değişebildiğinden eski tarihli uygulamalar yerine işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuat ve yetkili kurumların güncel şartları esas alınmalıdır.

LPG Sisteminde Hangi Bakımlar Yapılır?

LPG sisteminin bakım aralığı kullanılan kitin üreticisine ve araç kullanım şartlarına göre değişebilir. Periyodik bakım sırasında LPG filtreleri, hortum ve bağlantılar, regülatör, enjektörler, elektrik bağlantıları ve sistemin sızdırmazlığı kontrol edilmelidir. Bakım işlemlerinde LPG sistemi üreticisinin belirlediği servis programı esas alınmalıdır.

Araçta LPG bulunması motorun normal bakım ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Motor yağı, soğutma sistemi, ateşleme sistemi, bujiler ve diğer motor parçalarının bakımları da araç üreticisinin belirlediği aralıklarda yapılmalıdır.

LPG Dolumu Nerede Yapılır?

Araç LPG tankının dolumu, otogaz satışı için gerekli şartları karşılayan LPG dolum istasyonlarında yapılır. Dolum sırasında aracın ve istasyonun güvenlik kurallarına uyulmalıdır.

LPG Güvenli mi?

LPG yanıcı ve basınç altında depolanan bir yakıttır. Bu nedenle güvenlik; kullanılan ekipmanın standartlara uygunluğuna, doğru montaja, düzenli bakıma ve sistemin hasarsız olmasına bağlıdır. LPG tankı ve sistem üzerinde aşırı dolumun önlenmesi, yakıt akışının kesilmesi ve basıncın kontrol edilmesi gibi çeşitli güvenlik elemanları bulunur.

LPG dönüşümünün eğitimli ve yetkili personel tarafından yapılması, yakıt hatlarının uygun noktalardan geçirilmesi, bağlantıların doğru yapılması ve montaj sonrasında sızdırmazlık kontrollerinin gerçekleştirilmesi güvenli kullanım açısından önemlidir.

LPG kaçağından şüphelenildiğinde araç güvenli bir yerde durdurulmalı, motor kapatılmalı ve sigara, açık alev, kıvılcım veya diğer tutuşturucu kaynaklardan uzak durulmalıdır. LPG buharı havadan ağır olduğundan alçak ve kapalı alanlarda birikebilir. Araç kapalı bir alandaysa kişisel risk oluşturmadan ortamdan uzaklaşılmalı ve gerekli durumlarda yetkili servis veya acil yardım birimlerinden destek alınmalıdır. Kaçak bulunan LPG sistemine kullanıcı tarafından müdahale edilmemelidir.

Yakıt sistemleri, motor elektroniği ve diğer otomotiv teknolojileriyle ilgili eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.