Yakıt Göstergesi Nedir? Nasıl Çalışır?

Yakıt göstergesi, araç deposunda bulunan yakıt miktarını sürücüye bildiren gösterge sistemidir. Bu dersimizde klasik araçlarda kullanılan manyetik tip yakıt göstergesi nasıl çalışır, sistem hangi parçalardan oluşur ve yakıt şamandırasının hareketi gösterge ibresini nasıl etkiler sorularını inceleyeceğiz.

Manyetik tip yakıt göstergesinde depodaki yakıt seviyesinin değişmesiyle birlikte yakıt şamandırası hareket eder. Şamandıraya bağlı değişken direnç, elektrik devresindeki akımı etkiler. Gösterge içerisindeki bobinlerin oluşturduğu manyetik alanların dengesi değiştiğinde gösterge ibresi de deponun doluluk seviyesine göre hareket eder.

Yakıt Göstergesi Nedir?

Yakıt göstergesi, sürücünün depoda bulunan yaklaşık yakıt miktarını takip etmesini sağlayan sistemdir. Klasik manyetik tip sistemlerde yakıt seviyesi mekanik bir şamandıra ve değişken direnç yardımıyla elektriksel bir değere dönüştürülür. Bu değer gösterge ünitesine iletilerek ibrenin boş ile dolu arasında uygun konuma gelmesi sağlanır.

Günümüzde kullanılan araçlarda yakıt seviyesi bilgisi elektronik kontrol modülleri ve araç haberleşme ağı üzerinden gösterge paneline aktarılabilir. Modern araçlardaki kontrol ünitelerinin birbiriyle haberleşmesi hakkında daha fazla bilgi için CAN (Controller Area Network) hattı konusunu inceleyebilirsiniz.

Manyetik Tip Yakıt Göstergesinin Parçaları

Klasik bir manyetik tip yakıt gösterge sistemi temel olarak aşağıdaki elemanlardan oluşur:

1- Akü: Yakıt gösterge sisteminin çalışması için gerekli elektrik enerjisinin kaynağıdır.

2- Kontak anahtarı: Klasik devrede kontak açıldığında gösterge sisteminin elektrikle beslenmesini sağlar.

3- Gösterge: Depodaki yakıt miktarını sürücüye yaklaşık olarak bildirir. Manyetik tip göstergenin içerisinde ibrenin hareketini sağlayan bobinler bulunur.

4- Yakıt şamandırası ve değişken direnç: Depodaki yakıt seviyesi yükselip alçaldıkça şamandıra hareket eder. Şamandıraya bağlı değişken direnç de konum değiştirerek gösterge devresinin elektriksel değerini etkiler.

Yakıt Şamandırası Nasıl Çalışır?

Yakıt şamandırası, depodaki yakıt seviyesine bağlı olarak aşağı veya yukarı hareket eder. Şamandıra kolunun hareketi, yakıt seviye sensöründe bulunan değişken direncin konumunu değiştirir.

Depoya yakıt doldurulduğunda şamandıra yukarı doğru çıkar. Motor yakıt tükettikçe depodaki seviye düşer ve şamandıra aşağı doğru hareket eder. Bu mekanik hareket değişken direnç tarafından elektriksel bir değişime dönüştürülür.

Aşağıdaki görselde yakıt şamandırası ile birlikte çalışan değişken direnç yapısını görebilirsiniz.

Manyetik Tip Yakıt Göstergesi Nasıl Çalışır?

Manyetik tip yakıt göstergesi içerisinde şekilde A ve B olarak gösterilen iki bobin bulunmaktadır. Bobinlerden geçen akımın oluşturduğu manyetik alanların bileşkesi gösterge ibresinin konumunu belirler.

Yakıt deposundaki şamandıraya bağlı değişken direncin konumu değiştiğinde devrenin elektriksel davranışı da değişir. Bunun sonucunda bobinlerin oluşturduğu manyetik alanların dengesi değişerek ibrenin BOŞ veya DOLU yönüne hareket etmesi sağlanır.

Yakıt Deposu Az Yakıtlıyken Gösterge Nasıl Çalışır?

Örnekteki devrede kontak anahtarı açıldığında gösterge sistemi elektrikle beslenir. Depodaki yakıt seviyesi düşük olduğunda şamandıra aşağı konumdadır. Şamandıraya bağlı değişken direncin konumu nedeniyle A ve B bobinlerinin oluşturduğu manyetik alanların dengesi ibrenin BOŞ tarafına yönelmesini sağlar.

Burada verilen direnç ve bobin davranışı görseldeki örnek manyetik gösterge devresine aittir. Farklı üreticilerin yakıt seviye sensörlerinde direnç değerinin yakıt seviyesiyle artma veya azalma yönü farklı tasarlanabilir.

Yakıt Deposu Dolduğunda Gösterge Nasıl Çalışır?

Depoya yakıt doldurulduğunda yakıt seviyesi yükselir ve şamandıra yukarı doğru hareket eder. Şamandıraya bağlı değişken direncin konumu da değişir. Örnekteki devrede bu değişiklik B bobininin manyetik etkisinin artmasına ve gösterge ibresinin DOLU yönüne hareket etmesine neden olur.

Araç kullanıldıkça yakıt seviyesi düşer ve şamandıra yeniden aşağı doğru hareket eder. Değişken dirençte meydana gelen değişim bobinlerin manyetik alan dengesini tekrar değiştirir ve ibre kademeli olarak BOŞ yönüne yaklaşır.

Yakıt Göstergesi Neden Yanlış Gösterir?

Yakıt göstergesi arızası yalnızca gösterge panelinden kaynaklanmaz. Şamandıra mekanizması, değişken direnç, elektrik tesisatı, konnektörler, şasi bağlantıları veya modern araçlarda elektronik kontrol üniteleri de hatalı yakıt seviyesi gösterimine neden olabilir.

Yakıt göstergesinde karşılaşılabilecek başlıca belirtiler şunlardır:

• Yakıt göstergesinin sürekli boş göstermesi,
• Göstergenin sürekli dolu konumda kalması,
• İbrenin yakıt seviyesine göre hareket etmemesi,
• Gösterge değerinin aniden değişmesi,
• Yakıt miktarının olduğundan fazla veya az gösterilmesi,
• Şamandıra hareket ettiği halde gösterge değerinin değişmemesi.

Devrede açık devre veya kısa devre meydana geldiğinde göstergenin vereceği tepki sistem tasarımına göre değişebilir. Bu nedenle “kablo koparsa gösterge mutlaka boş gösterir” şeklinde genel bir teşhis yapılmamalıdır.

Yakıt Göstergesi Arızası Nasıl Kontrol Edilir?

Yakıt göstergesi doğru çalışmıyorsa öncelikle arızanın gösterge, tesisat veya yakıt seviye sensörü kaynaklı olup olmadığı belirlenmelidir. Elektrik devresi kontrol edilirken aracın üretici devre şeması ve teknik değerleri kullanılmalıdır.

Genel olarak aşağıdaki kontroller yapılabilir:

• İlgili sigorta ve elektrik beslemesi kontrol edilir.
• Yakıt seviye sensörünün konnektörü ve kabloları incelenir.
• Şasi bağlantılarında gevşeklik veya yüksek direnç olup olmadığı kontrol edilir.
• Şamandıra mekanizmasının serbest hareket edip etmediğine bakılır.
• Yakıt seviye sensörünün direnci üretici değerleriyle karşılaştırılır.
• Gerekirse gösterge paneli ve ilgili kontrol modülleri arıza teşhis cihazıyla kontrol edilir.

Elektrik arızalarının sistemli şekilde bulunması için arıza arama tavsiyeleri konusundan, elektriksel ölçüm uygulamaları için ise oto elektrik iş ve işlem yaprakları bölümünden yararlanabilirsiniz.

Modern Araçlarda Yakıt Göstergesi

Modern araçlarda yakıt deposundaki seviye yine bir şamandıra veya uygun seviye sensörüyle algılanabilir; ancak bu bilgi her zaman doğrudan analog gösterge ibresine gönderilmez. Yakıt seviyesi bilgisi bir kontrol ünitesi tarafından değerlendirilerek araç haberleşme ağı üzerinden gösterge paneline aktarılabilir.

Bazı araçlarda gösterge değerinin ani dalgalanmasını önlemek amacıyla elektronik filtreleme ve yazılımsal hesaplamalar da kullanılabilir. Bu nedenle yeni nesil araçlarda yakıt göstergesi arızası teşhis edilirken yalnızca şamandıra ve gösterge değil, ilgili elektronik kontrol sistemleri de dikkate alınmalıdır.

Yakıt Göstergesi Çalışma Videosu

Manyetik tip yakıt göstergesinin çalışma prensibini ve şamandıra hareketinin gösterge üzerindeki etkisini aşağıdaki eğitim videosundan inceleyebilirsiniz.

Yakıt Göstergesi Hakkında Sonuç

Yakıt göstergesi, depodaki yakıt seviyesini sürücüye bildiren önemli bir gösterge sistemidir. Klasik manyetik tip yakıt göstergelerinde şamandıra ve değişken direnç, depodaki yakıt seviyesini elektriksel bir değişime dönüştürür. Gösterge içerisindeki bobinlerin oluşturduğu manyetik alan ise ibrenin yakıt miktarına uygun konuma gelmesini sağlar.

Yakıt göstergesinde arıza meydana geldiğinde yalnızca şamandırayı değiştirmek yerine elektrik beslemesi, tesisat, değişken direnç, gösterge ve araçta varsa elektronik kontrol modülleri birlikte değerlendirilmelidir.

Otomotiv elektriği, gösterge sistemleri ve diğer araç teknolojileriyle ilgili teknik içeriklere MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.