Motor yağ karteri, motor yağının toplandığı ve yağlama sisteminin çalışması sırasında yağ pompasına sürekli yağ sağlanmasına yardımcı olan motor parçalarından biridir. Genellikle silindir bloğunun alt kısmında bulunur ve motorun alt bölümünü kapatır.
Motor çalışırken yağ pompası karterde bulunan motor yağını emerek krank mili yatakları, eksantrik mili ve diğer yağlama noktalarına gönderir. Turboşarjlı motorlarda yağlama sisteminin uygun tasarımına bağlı olarak turboşarj da basınçlı motor yağıyla yağlanır. Görevini tamamlayan yağ tekrar kartere dönerek yağlama çevrimine katılır.
Bu yazıda motor yağ karterinin görevini, yapısını, karter çeşitlerini, karter contalarını, sık görülen arızaları ve yağ karteri arızasının belirtilerini inceleyeceğiz.
Motor Yağ Karteri Nedir?
Karter, motorun alt bölümünde bulunan ve özellikle ıslak karterli yağlama sistemlerinde motor yağının toplandığı bölümdür. Yağlama görevini tamamlayarak geri dönen motor yağı karterde toplanır ve yağ pompası tarafından yeniden sisteme gönderilir.
Motor yağının karterden alınarak motor içerisindeki yağlama noktalarına nasıl gönderildiğini ayrıntılı olarak öğrenmek için Motor Yağlama Sistemi konusunu inceleyebilirsiniz.
Motor Yağ Karterinin Görevleri
Motor yağ karterinin başlıca görevleri şunlardır:
- Motorun alt bölümünü kapatmaya ve iç parçaları dış etkilerden korumaya yardımcı olmak,
- Islak karterli yağlama sistemlerinde motor yağının toplandığı depo görevini yapmak,
- Yağlama sisteminden geri dönen motor yağını toplamak,
- Motor yağının ısısının çevreye aktarılmasına yardımcı olmak,
- Yağ pompasının emiş kısmında yeterli miktarda yağ bulunmasına yardımcı olmak.
Karterde bulunması gereken yağ miktarı motorun tasarımına göre değişir. Bu nedenle belirli bir motor için kullanılacak yağ miktarı tahmin edilmemeli, araç üreticisinin belirttiği motor yağı kapasitesi esas alınmalıdır.
Motor çalışırken ısınan yağ tekrar kartere döner. Karterin dış yüzeyi çevredeki havayla temas ettiğinden yağın ısısının bir bölümünün çevreye aktarılmasına yardımcı olur. Bununla birlikte modern motorlarda yağ sıcaklığının kontrolü yalnızca karter tarafından sağlanmaz; motorun tasarımına göre farklı yağ soğutma sistemleri de kullanılabilir.
Motor Yağ Karterinin Yapısı
Motor yağ karteri silindir bloğunun alt bölümüne bağlanır. Karter ile motor bloğu arasındaki sızdırmazlık; motorun tasarımına göre conta, sıvı conta veya üreticinin belirlediği başka bir sızdırmazlık yöntemiyle sağlanabilir.
Yağ karterleri motorun tasarımına göre preslenmiş çelik sac, alüminyum alaşım veya farklı uygun malzemelerden üretilebilir. Bazı karterlerde yağın araç hareketleri sırasında aşırı yer değiştirmesini sınırlandırmak amacıyla bölmeler veya yağ kontrol plakaları bulunur.
Bu bölmeler özellikle hızlanma, frenleme ve viraj alma sırasında yağın karter içerisinde bir tarafa yığılmasını azaltmaya yardımcı olur. Böylece yağ pompası emiş süzgecinin yağ içerisinde kalması ve yağlama sistemine kesintisiz yağ gönderilmesi desteklenir.
Karterin motor yağlama sistemi içerisindeki görevini daha ayrıntılı incelemek için motor yağlama sistemi konusundan yararlanabilirsiniz.
Motor Yağ Karteri Çeşitleri
Motorun ve araç şasisinin yapısına göre farklı biçimlerde yağ karterleri kullanılabilir. Geleneksel motor yapılarında karterler bağlantı ve şekil özelliklerine göre farklı biçimlerde sınıflandırılabilir.
Düz Karterler
Düz karter, bağlantı yüzeyinin büyük bölümünün düz bir yapıya sahip olduğu karter tipidir. Karterin şekli motor bloğunun alt yapısına, krank mili ve yatak düzenine göre tasarlanır.
Boğazlı Karterler
Boğazlı karter, bağlantı yüzeyinin bazı bölümlerinde motorun yapısına uygun kavisli veya boğaz biçiminde bölümler bulunan karter tipidir. Eski tip bazı motorlarda bu bölgelerde ayrı sızdırmazlık elemanları kullanılabilir.
Karter motorun alt kısmında bulunduğundan yol yüzeyindeki cisimlerin çarpması, aracın alt kısmının zemine temas etmesi veya hatalı sökme ve takma işlemleri nedeniyle zarar görebilir.
Bu tür durumlarda karterde şu arızalar meydana gelebilir:
- Karter gövdesinde şekil değişikliği,
- Çatlak veya delinme,
- İç bölmelerin gevşemesi veya hasar görmesi,
- Yağ boşaltma tapasının veya tapa yuvasının zarar görmesi,
- Karter sızdırmazlık yüzeylerinden yağ kaçağı.
Motor Yağ Karteri Contası
Karter contası, yağ karteri ile motor bloğu arasındaki birleşim yüzeyinde motor yağının dışarı sızmasını önlemeye yardımcı olan sızdırmazlık elemanıdır.
Motorun tasarımına ve üretim dönemine göre mantar, elyaf esaslı, kauçuk veya farklı kompozit malzemelerden üretilmiş contalar kullanılabilir. Bazı modern motorlarda ayrı bir karter contası yerine üretici tarafından belirtilen sıvı conta veya sızdırmazlık malzemesi kullanılabilir.
Bu nedenle karter sökülüp takılırken kullanılacak conta tipi, sızdırmazlık malzemesi, uygulama şekli ve bağlantı elemanlarının sıkma değerleri ilgili motorun üretici teknik bilgilerine göre belirlenmelidir.
Karter Contası Neden Yağ Kaçırır?
Karter bölgesindeki yağ kaçağı her zaman yalnızca contanın eskimesinden kaynaklanmaz. Başlıca nedenler şunlar olabilir:
- Karter contasının veya sızdırmazlık malzemesinin bozulması,
- Karter bağlantı yüzeyinin eğilmesi veya hasar görmesi,
- Bağlantı elemanlarının hatalı sıkılması,
- Karter gövdesinde çatlak veya delinme bulunması,
- Yağ boşaltma tapası veya conta/pul bölgesinden sızıntı oluşması,
- Motorun başka bir bölgesinden sızan yağın karter çevresine ulaşması.
Motor Yağ Karteri Arızaları Nelerdir?
Motor yağ karteri aracın alt bölümünde bulunduğundan özellikle yol yüzeyiyle veya yabancı cisimlerle temas sonucunda fiziksel hasara uğrayabilir. Karter arızaları yağ kaybına neden olabileceğinden zamanında fark edilmesi önemlidir.
Karterin Darbe Alması
Aracın alt kısmının kaldırım, taş, çukur kenarı veya başka bir cisme temas etmesi karterde ezilme, çatlama veya delinmeye neden olabilir. Aracın yerden yüksekliğinin azaltılması karter ile yol arasındaki mesafeyi de azaltabileceğinden temas riskini artırabilir.
Yağ Boşaltma Tapası Arızaları
Motor yağı değişimi sırasında yağ boşaltma tapasının hatalı takılması, dişlerin zarar görmesine veya tapa bölgesinden yağ sızıntısına neden olabilir.
Tahliye tapası takılırken dişlerin doğru şekilde kavradığından emin olunmalı ve tapa üreticinin belirttiği sıkma torkuna göre sıkılmalıdır. Gereğinden fazla sıkılması karterdeki tapa dişlerine zarar verebilir.
Karterde Çatlak ve Korozyon
Karterin üretildiği malzemeye ve kullanım koşullarına bağlı olarak darbe, yorulma veya korozyon sonucunda karter gövdesinde hasar meydana gelebilir. Hasarın konumu ve büyüklüğüne göre yağ sızıntısı yavaş veya hızlı olabilir.
Motor Yağ Karteri Ne Zaman Değiştirilir?
Motor yağ karteri çatlamış, delinmiş, ciddi şekilde şekil değiştirmiş veya güvenilir biçimde sızdırmazlık sağlayamayacak durumda ise onarım ya da değişim gerekebilir. Uygulanacak işlem karterin malzemesine, hasarın yerine, üretici onarım yöntemlerine ve hasarın büyüklüğüne göre belirlenmelidir.
Karterin yalnızca dış görünüşüne bakılarak değiştirme kararı verilmemelidir. Özellikle darbe alan bir karterde yağ pompasının emiş borusu veya süzgeciyle olan mesafenin etkilenip etkilenmediği de kontrol edilmelidir.
Yağ boşaltma tapası dişlerinin hasarlı olması durumunda da üreticinin belirlediği onarım yöntemi uygulanmalı; uygun olmayan tapa veya gelişigüzel onarım yöntemleri kullanılmamalıdır.
Arızalı Motor Yağ Karterinin Belirtileri Nelerdir?
Karter veya karter çevresinde meydana gelen arızalar genellikle motor yağı sızıntısı ile kendini gösterir. Ancak görülen yağın gerçekten karterden geldiği doğrulanmalıdır. Motorun üst bölümlerindeki bir yağ kaçağı aşağı doğru ilerleyerek karter çevresinde görülebilir.
Motor Altında Yağ Lekesi
Araç park edildikten sonra zeminde motor yağı lekesi görülmesi yağ kaçağının belirtilerinden biri olabilir. Ancak kaçağın karter, yağ boşaltma tapası, yağ filtresi veya motorun başka bir bölümünden kaynaklanabileceği unutulmamalıdır.
Motor Yağ Seviyesinin Azalması
Motor yağ seviyesinin normalden hızlı azalması dış yağ kaçağı veya motorun yağ tüketmesi gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Yağ seviyesinin düzenli olarak kontrol edilmesi, olası bir kaçağın erken fark edilmesine yardımcı olur.
Karter Çevresinde Yağlanma
Karter bağlantı yüzeyi, tahliye tapası veya karter gövdesi çevresinde taze motor yağı görülmesi sızıntı ihtimalini gösterir. Kesin kaçak noktası belirlenmeden doğrudan karter contasının arızalı olduğu sonucuna varılmamalıdır.
Yağ Basıncı Uyarısının Yanması
Ciddi bir yağ kaybı sonucunda yağ seviyesi, yağ pompasının yeterli yağ alamayacağı kadar düşerse yağlama sistemi basıncı etkilenebilir. Motor çalışırken yağ basıncı uyarı lambasının yanması durumunda motor üreticisinin belirttiği güvenlik prosedürü uygulanmalı ve sorun giderilmeden motor çalıştırılmaya devam edilmemelidir.
Motor Yağ Karteri Kontrolünde Dikkat Edilecekler
Karter kontrolü aracın alt bölümünde yapıldığından iş güvenliği açısından dikkatli olunmalıdır. Aracın yalnızca kriko ile kaldırılmış halde altına girilmemeli; uygun kaldırma ekipmanı ve güvenli destekleme yöntemleri kullanılmalıdır.
Kontrol sırasında şu noktalar incelenebilir:
- Karter gövdesinde darbe, ezilme veya çatlak olup olmadığı,
- Karter bağlantı yüzeyinde yağ sızıntısı bulunup bulunmadığı,
- Yağ boşaltma tapası çevresinde kaçak olup olmadığı,
- Karter bağlantı elemanlarında anormal bir durum bulunup bulunmadığı,
- Motor yağ seviyesinde belirgin azalma olup olmadığı.
Motor yağı ve karter, yağ pompası, yağ filtresi ve motor içerisindeki yağ kanalları birlikte çalışan yağlama sisteminin parçalarıdır. Sistemin tamamının çalışma prensibini Motor Yağlama Sistemi yazısından inceleyebilirsiniz.
Motor Yağ Karteri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Motor yağ karteri ne işe yarar?
Islak karterli yağlama sistemlerinde motor yağının toplandığı bölümdür. Yağlama görevini tamamlayarak motordan geri dönen yağ karterde toplanır ve yağ pompası tarafından yeniden sisteme gönderilir.
Karter yağ kaçırırsa ne olur?
Sızıntının miktarına bağlı olarak motor yağ seviyesi azalabilir. Yağ seviyesinin aşırı düşmesi motorun yağlanmasını olumsuz etkileyerek ciddi motor hasarlarına neden olabilir.
Karter contası neden yağ kaçırır?
Conta veya sızdırmazlık malzemesinin bozulması, bağlantı yüzeyinin hasar görmesi, hatalı montaj veya karterde meydana gelen şekil değişikliği sızıntıya neden olabilir.
Karter delinirse araç kullanılabilir mi?
Karter delinmesi hızlı motor yağı kaybına neden olabilir. Yağ kaybı bulunan motorun çalıştırılmaya devam edilmesi yağlama yetersizliği nedeniyle ciddi motor hasarına yol açabilir. Araç güvenli şekilde durdurulmalı ve arıza giderilmelidir.
Karter tapasından neden yağ kaçırır?
Tahliye tapasının veya sızdırmazlık pulunun hasarlı olması, tapa dişlerinin zarar görmesi, hatalı montaj veya uygun olmayan sıkma işlemi tapa bölgesinde yağ kaçağına neden olabilir.
Motor parçaları, yağlama sistemi ve diğer otomotiv teknolojisi konularıyla ilgili dersleri MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz.
İlk yorumu siz yazın
Konu hakkında görüş, soru veya ek bilgi paylaşabilirsiniz.