Motosiklet ve sistemleri; motor, şasi, güç aktarma, süspansiyon, fren, elektrik ve ateşleme gibi birçok sistemin birlikte çalışmasıyla oluşur. Günümüzde motosikletler şehir içi ulaşımdan uzun yol kullanımına, sportif sürüşten arazi kullanımına kadar farklı amaçlar için üretilmektedir. Bu nedenle motosikletin yalnızca motorunu değil, motosikleti oluşturan temel sistemleri ve bu sistemlerin çalışma prensiplerini de bilmek önemlidir.
Motosikletlerin yapısal özelliklerini ve kullanım amaçlarına göre sınıflandırılmasını daha ayrıntılı incelemek için motosikletin temel yapısı ve motosiklet çeşitleri konusuna da bakabilirsiniz.
Motosikletin Temel Yapısı
Motosikletin temel yapısı; şasi, motor, direksiyon, süspansiyon, tekerlekler, fren sistemi, güç aktarma sistemi, elektrik sistemi, yakıt deposu, sele ve gövde elemanlarından meydana gelir. En yaygın motosikletler iki tekerlekli olmakla birlikte farklı kullanım amaçlarına yönelik farklı gövde ve tekerlek düzenlerine sahip araçlar da bulunmaktadır.
Motosikletin taşıyıcı iskeletini oluşturan en önemli bölümlerden biri şasidir. Motor, direksiyon, süspansiyon ve çeşitli gövde parçaları doğrudan veya bağlantı elemanları aracılığıyla şasiye bağlanır. Şasi çeşitlerini ve yapısal özelliklerini ayrıntılı olarak öğrenmek için motosiklet şasisi konusunu inceleyebilirsiniz.
Motosiklet kullanan bir kişinin aracının temel parçalarını, kumandalarını ve göstergelerini tanıması önemlidir. Yeni bir motosiklet kullanılmadan önce üreticinin kullanım kılavuzu incelenmeli; kumandalar, ikaz lambaları, bakım noktaları ve güvenlik uyarıları öğrenilmelidir.
Yukarıdaki görsellerde motosikletin dış yapısı, kumandaları ve gösterge elemanları görülmektedir. Şimdi motosiklete hareket sağlayan motor ve yardımcı sistemlerini inceleyelim.
Motosiklet Motorları
İçten yanmalı motosiklet motorları çalışma çevrimlerine göre temel olarak iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar şeklinde incelenebilir:
- 4 zamanlı (stroklu) motorlar
- 2 zamanlı (stroklu) motorlar
Günümüzde yol kullanımına yönelik motosikletlerde dört zamanlı motorlar yaygın olarak kullanılmaktadır. İki zamanlı motorlar ise basit ve hafif yapıları nedeniyle bazı özel uygulamalarda kullanılmaya devam etmektedir. Yakıt tüketimi, güç/ağırlık oranı, emisyon ve bakım özellikleri motor tasarımına ve kullanım şartlarına göre değişebilir.
Dört Zamanlı Motosiklet Motorları
Dört zamanlı bir motorda emme, sıkıştırma, iş ve egzoz zamanları pistonun dört hareketi ve krank milinin iki tam dönüşü sırasında gerçekleşir. Bu motorlarda yağlama sistemi çoğunlukla iki zamanlı motorlardan farklıdır ve motor yağı ayrı bir yağlama devresinde dolaştırılır.
İki Zamanlı Motosiklet Motorları
İki zamanlı motorlarda çevrim pistonun iki hareketi ve krank milinin bir tam dönüşü içerisinde tamamlanır. Emme, sıkıştırma, yanma-genişleme ve egzoz olaylarının bir bölümü birbirleriyle örtüşecek şekilde gerçekleşir.
Piston Üst Ölü Nokta’ya doğru hareket ederken silindir içerisindeki karışım sıkıştırılır. Aynı hareket sırasında motor tasarımına bağlı olarak kartere yeni karışım alınabilir. Piston Alt Ölü Nokta’ya doğru hareket ederken yanma sonucu elde edilen basınç pistonu aşağı iter; ardından egzoz ve transfer kanallarının açılmasıyla gaz değişimi gerçekleştirilir.
Motosiklet Yağlama Sistemi
Motor içerisindeki hareketli parçalar arasında oluşan sürtünmenin ve aşınmanın azaltılması için uygun bir yağlama sistemine ihtiyaç vardır. Yağ, hareketli yüzeyler arasında bir film oluşturarak sürtünmenin azaltılmasına yardımcı olur. Motor yağlama sistemlerinin temel çalışma prensibini motor yağlama sistemi konusunda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
Motor yağının başlıca görevleri şunlardır:
- Sürtünme ve aşınmanın azaltılmasına yardımcı olmak,
- Hareketli parçaların soğutulmasına katkı sağlamak,
- Parçaların temiz tutulmasına yardımcı olmak,
- Korozyona karşı korumaya katkıda bulunmak,
- Piston, segman ve silindir arasındaki sızdırmazlığa yardımcı olmak.
Dört zamanlı motosiklet motorlarında motor yağı, motor tasarımına göre yağ pompası ve yağ kanalları aracılığıyla hareketli parçalara ulaştırılabilir. Bazı motosikletlerde motor ve şanzıman aynı yağ ile yağlanırken bazı tasarımlarda farklı düzenlemeler kullanılabilir.
Aşağıdaki görselde dört zamanlı bir motosiklet motorunda kullanılan yağlama sistemine örnek verilmiştir.
Motosikletlerde kullanılan yağlama sistemi motorun tasarımına göre değişir. Bu nedenle yağ tipi, yağ miktarı, filtre değişimi ve bakım aralıklarında üreticinin teknik verileri esas alınmalıdır.
Bazı iki zamanlı motorlarda ayrı yağ deposu ve yağ pompası bulunur. Yağ pompası motorun çalışma şartlarına göre gerekli yağı yakıt-hava karışımına veya ilgili yağlama noktalarına gönderir. Bazı iki zamanlı motorlarda ise üreticinin belirlediği oranda yakıt-yağ karışımı kullanılabilir.
Motosiklet Soğutma Sistemi
İçten yanmalı motorlarda yanma sonucu ortaya çıkan enerjinin tamamı mekanik enerjiye dönüştürülemez. Oluşan ısının kontrollü biçimde motordan uzaklaştırılması gerekir. Motorun uygun çalışma sıcaklığında tutulmasını sağlayan sistemlerin genel çalışma prensibini motor soğutma sistemi konusunda inceleyebilirsiniz.
Motosikletlerde hava, yağ veya sıvı soğutma yöntemleri kullanılabilir. Kullanılan sistem motorun tasarımına, gücüne ve kullanım amacına bağlıdır. Hava soğutmalı motorlarda silindir ve silindir kapağındaki kanatçıklar ısının havaya aktarılmasına yardımcı olur. Sıvı soğutmalı motorlarda ise soğutma sıvısı, radyatör, su pompası ve termostat gibi elemanlardan oluşan bir sistem kullanılır.
Motosiklet Debriyaj Sistemi
Debriyaj, motor ile şanzıman arasındaki güç bağlantısının gerektiğinde kurulmasını veya kesilmesini sağlar. Birçok motosiklette çok plakalı kavrama sistemi kullanılmaktadır. Ancak kullanılan debriyaj tipi motosikletin tasarımına göre değişebilir.
Motorun krank milinden alınan dönme hareketi debriyaj üzerinden şanzımana aktarılır. Vites kutusunda uygun devir ve tork oranına dönüştürülen hareket daha sonra son aktarma sistemi aracılığıyla tahrik tekerleğine ulaştırılır. Kavrama sistemlerinin temel çalışma prensibi için araçlarda debriyaj sistemi konusunu da inceleyebilirsiniz.
Motosiklet Şanzıman Sistemi
Birçok motosiklette sıralı vites değiştirme sistemine sahip mekanik şanzıman kullanılmaktadır. Vites değiştirme tamburu ve seçici mekanizma yardımıyla vitesler belirli bir sıra içerisinde değiştirilir.
Şanzıman dişli oranları motor devrinin ve torkunun tahrik tekerleğine hangi oranda aktarılacağını belirler. Düşük viteslerde tekerleğe iletilen tork artırılırken yüksek viteslerde aynı araç hızında motor devrinin daha düşük tutulması mümkün olabilir.
Scooter Güç Aktarma Sistemi
Scooter tipi motosikletlerde yaygın olarak sürekli değişken oranlı CVT sistemleri kullanılmaktadır. Bu sistemde motor devrine ve yük durumuna bağlı olarak kasnakların etkin çapları değişir ve aktarma oranı otomatik olarak ayarlanır.
Motosiklet Motorunun Ana Parçaları
Motosiklet motorunun silindir bloğu, piston, biyel, krank mili ve yatakları motorun temel mekanik parçaları arasındadır. Kullanılan yatakların, pistonların ve diğer motor elemanlarının yapısı motor tasarımına göre farklılık gösterebilir.
Motosiklet Süspansiyon Sistemi
Motosiklet süspansiyon sistemi; yol yüzeyinden gelen darbelerin sürücüye ve motosiklet gövdesine aktarılmasını azaltmaya, tekerleklerin yol ile temasını korumaya ve sürüş kontrolüne yardımcı olur.
Ön Süspansiyon
Ön tekerlek, ön süspansiyon ve direksiyon sistemiyle birlikte çalışır. Geleneksel teleskopik çatal ve ters çatal gibi farklı ön süspansiyon tasarımları kullanılabilir. Bakım ve onarım yöntemi motosikletin üretici talimatlarına göre belirlenmelidir.
Arka Süspansiyon
Arka süspansiyonda tek amortisörlü (monoshock) veya çift amortisörlü tasarımlar kullanılabilir. Amortisörün konumu, bağlantı geometrisi, ayarlanabilirliği ve bakım yöntemi motosiklet modeline göre değişir.
Motosiklet Fren Sistemi
Motosikletlerde disk veya kampana fren sistemleri kullanılabilir. Disk frenlerde kaliper içerisindeki pistonlar fren balatalarını diske doğru bastırarak frenleme kuvveti oluşturur. Kampana frenlerde ise fren pabuçları kampananın iç yüzeyine doğru açılarak frenleme gerçekleştirir. Fren sistemlerinin temel elemanları hakkında daha ayrıntılı bilgi için fren sistemi elemanları konusuna bakabilirsiniz.
Motosiklet Elektrik Sistemi
Motosikletin elektrik sistemi; akü, şarj sistemi, marş sistemi, aydınlatma, gösterge, kumanda ve motosikletin donanımına bağlı olarak elektronik kontrol sistemlerinden oluşabilir.
Motosiklet Ateşleme Sistemi
Benzinli motosiklet motorlarında hava-yakıt karışımının uygun zamanda tutuşturulabilmesi için ateşleme sistemi kullanılır. Motosikletin yaşına ve tasarımına bağlı olarak CDI, elektronik kontrollü ateşleme ve farklı bobin düzenleri kullanılabilir. Elektronik ateşleme sistemlerinin kontrol yöntemlerini ateşleme sistemi kontrolleri konusunda inceleyebilirsiniz.
Motosiklet Kullanımından Önce Yapılacak Kontroller
Motosikleti kullanmadan önce birkaç dakikalık temel kontrol yapılması sürüş güvenliği açısından önemlidir. Kontrol noktaları motosiklet modeline göre değişebilmekle birlikte genel olarak şunlara dikkat edilmelidir:
- Motor yağı: Yağ seviyesini ve olası kaçakları kontrol edin.
- Yakıt: Yakıt seviyesini ve yakıt kaçağı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Soğutma sıvısı: Sıvı soğutmalı motosikletlerde seviyeyi ve kaçakları kontrol edin.
- Frenler: Ön ve arka frenlerin çalışmasını ve hidrolik sistemde kaçak bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Lastikler: Lastiklerin genel durumunu ve üreticinin belirlediği hava basınçlarını kontrol edin.
- Tahrik sistemi: Zincirli sistemlerde zincirin durumunu, yağlanmasını ve uygun boşluğunu kontrol edin.
- Gaz kumandası: Gaz kolunun rahat hareket ettiğini ve bırakıldığında uygun biçimde geri döndüğünü kontrol edin.
- Aydınlatma ve ikaz sistemleri: Far, stop lambası, sinyaller, gösterge lambaları ve kornayı kontrol edin.
- Motor durdurma düğmesi: Sistemin çalışmasını kontrol edin.
- Yan sehpa: Yan sehpa ve varsa güvenlik sisteminin doğru çalıştığından emin olun.
Motosiklet Motorunun Çalıştırılması
Motosikletin çalıştırılmasında üreticinin kullanım kılavuzunda belirtilen yöntem uygulanmalıdır. Motosikletin vites, debriyaj, yan sehpa ve motor durdurma düğmesiyle ilgili güvenlik sistemleri modele göre farklılık gösterebilir.
Motor kapalı veya yetersiz havalandırılan bir ortamda çalıştırılmamalıdır. Egzoz gazlarında bulunan karbonmonoksit ciddi zehirlenmeye neden olabilir. Marş motorunun kesintisiz çalışma süresi ve tekrar deneme aralığı konusunda da üreticinin belirlediği değerler esas alınmalıdır.
Motosiklet Kullanımı
- Motoru üreticinin önerdiği şekilde çalıştırın ve sürüşe hazırlayın.
- Manuel şanzımanlı motosikletlerde debriyaj levyesini sıkarak uygun vitese geçin.
- Debriyajı kontrollü biçimde bırakırken gazı uygun şekilde açarak yumuşak kalkış yapın.
- Motor devri ve sürüş şartlarına uygun olarak vites değiştirin.
- Hızlanma, yavaşlama ve frenleme işlemlerini ani hareketlerden kaçınarak kontrollü gerçekleştirin.
Motosiklette Güvenli Frenleme
Frenleme sırasında ön ve arka frenlerin kullanım şekli; motosikletin fren sistemi, ABS donanımı, yol yüzeyi, lastikler, motosikletin yükü ve sürüş koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle motosikletin üretici kullanım kılavuzundaki frenleme önerileri dikkate alınmalıdır.
- Frenlemeyi mümkün olduğunca kontrollü ve kademeli yapın.
- Viraja girmeden önce uygun hıza düşmeye çalışın.
- Islak, yağlı veya gevşek yüzeylerde ani gaz, fren ve yön değişikliklerinden kaçının.
- Uzun inişlerde uygun vites kullanarak motor freninden yararlanın.
- Frenleri uzun süre sürekli kullanmak aşırı ısınmaya ve frenleme performansının azalmasına neden olabilir.
- Fren kolu veya fren pedalı üzerinde sürekli baskı uygulayarak sürüş yapmayın.
Motosikleti Park Etme
- Motosikleti mümkün olduğunca sağlam ve düz bir zeminde park edin.
- Motoru durdurun ve kontak anahtarını kapatın.
- Yan sehpa veya orta sehpayı motosikletin kullanım kılavuzunda belirtilen şekilde kullanın.
- Eğimli zeminde park ederken motosikletin hareket etmesini veya sehpanın kapanmasını önleyecek uygun konumu seçin.
Motosiklet ve sistemleri hakkında temel bilgi sahibi olmak; motor, şasi, süspansiyon, fren, güç aktarma ve elektrik sistemlerinin birbiriyle nasıl çalıştığını anlamayı kolaylaştırır. Özellikle bakım ve arıza tespitinde her motosikletin üretici teknik verilerinin ve servis bilgilerinin esas alınması gerekir.
Motosiklet teknolojisi, motor sistemleri ve diğer otomotiv eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.
İlk yorumu siz yazın
Konu hakkında görüş, soru veya ek bilgi paylaşabilirsiniz.