Alternatörü Sökme, Takma ve Kontrol Etme

Alternatör Sökme Takma ve Kontrol Etme

Alternatör sökme takma ve kontrol işlemleri, araç şarj sisteminin bakım ve onarımında uygulanan temel işlemler arasındadır. Bu uygulamada alternatörün araçtan sökülmesi, parçalarına ayrılması, rotor, stator, diyot, regülatör ve fırçalarının kontrol edilmesi, tekrar toplanması ve şarj sisteminin çalışmasının kontrol edilmesi adım adım açıklanmaktadır.

A- Araç ve Gereçler

1- Alternatör     2- El aletleri ve takımlar     3- 12 voltluk akü     4- Multimetre

Kazanım: Alternatörü söker, takar ve kontrollerini yapar. Alternatörün araç elektrik sistemindeki görevini daha iyi anlayabilmek için şarj sisteminin çalışma prensibini inceleyebilirsiniz.

Alternatör Sökme Takma Öncesi Şarj Sisteminin Çalışması

Şarj Sisteminin Çalışması 1. Bölüm

Şarj Sisteminin Çalışması 2. Bölüm

B- Alternatör Sökme Takma ve Kontrol İşlem Basamakları

1- İlk olarak alternatörün araç üzerindeki yerini tespit et. Sökme işlemine başlamadan önce kontağı kapat ve akünün eksi kutup bağlantısını uygun şekilde ayır. Motor yeni durdurulmuşsa alternatör ve çevresindeki parçaların soğumasını bekle.

Alternatör motor çalışırken dönen bir parçadır. Motor çalışırken alternatör, kayış veya kasnaklara kesinlikle temas etme.

2- Alternatörün elektrik bağlantılarını ve soketlerini tespit et. Bağlantıları uygun lokma, ara kol ve el aletlerini kullanarak kablolara zarar vermeden ayır.

3- Alternatör kayışını sökebilmek için kayış gergi mekanizmasını üreticinin belirttiği şekilde gevşet.

Motor çalışırken kayış, kasnak ve gergi mekanizmasına müdahale etme. Dönen parçalar ciddi yaralanmalara neden olabilir.

4- Gergi mekanizmasını uygun anahtar ve el aletleriyle kontrollü şekilde gevşet.

5- Kayışı kasnaklardan dikkatlice çıkar. Kayışın çalışma prensibi ve kasnaklarla olan ilişkisi hakkında ayrıntılı bilgi için kayış-kasnak mekanizmaları konusunu inceleyebilirsiniz.

6- Alternatörün alt bağlantı cıvatasını uygun lokma veya anahtarla sök. Kullanılan el aletinin cıvata başına tam oturduğundan emin ol.

7- Alternatörün üst bağlantı cıvatasını sök. Alt ve üst bağlantılar ayrıldıktan sonra alternatörü destekleyerek dikkatlice yerinden al.

Alternatör ağır bir parça olabilir. Parçayı kontrollü şekilde taşı ve düşmesine karşı uygun iş güvenliği ayakkabısı kullan.

8- Alternatörün araçtan sökülmesi tamamlandıktan sonra parçalarına ayırma işlemine geç.

Alternatörü çalışma tezgâhında uygun şekilde sabitle. Mengene kullanılıyorsa alternatör gövdesine zarar verecek kadar sıkma ve gerekiyorsa koruyucu çene kullan.

9- Alternatörün arka bölümünde bulunan koruma veya toz kapağını uygun lokma ve el aletleriyle sök.

10- Alternatör üzerindeki regülatör ve fırça tutucu grubunun bağlantı vidalarını uygun tornavida veya lokmayla sök. Kullanılan takımın vida başına tam oturmasına dikkat et.

11- Regülatör ve diyot tablasına ulaşmayı engelleyen koruma kapağının bağlantılarını uygun el aletleriyle sök.

Dar bölgelerdeki bağlantılara ulaşmak için uygun uzunlukta uzatma kolu kullan. El aletlerini kontrolsüz şekilde zorlamaktan kaçın.

12- Stator sargılarının diyot tablasına lehimli olduğu alternatörlerde bağlantıları uygun lehimleme ekipmanı kullanarak ayır.

Lehimleme işlemi sırasında yüksek sıcaklığa karşı dikkatli ol. İyi havalandırılan bir ortamda çalış ve uygun kişisel koruyucu donanımları kullan.

13- Diyot tablasını ve ilgili koruma parçalarını stator bağlantılarından dikkatlice ayır. Bağlantı noktalarına ve sargı uçlarına zarar verme.

Alternatör Parçalarının Kontrolü

14- Alternatör parçalarına ayrıldıktan sonra fırçaların fiziksel kontrolünü yap. Fırça boylarını kumpasla ölç ve üreticinin belirttiği minimum değerlerle karşılaştır.

15- Rotor üzerindeki bilezikleri gözle kontrol et. Bileziklerde aşınma, yanma, çizilme veya çatlak olup olmadığını incele.

16- Rotor sargısının direnç kontrolünü yap. Multimetreyi uygun direnç kademesine getir ve ölçüm uçlarını rotor bileziklerine temas ettir.

Ölçülen direnç değerini alternatör üreticisinin katalog veya servis değerleriyle karşılaştır. Beklenenden çok farklı bir direnç değeri sargı veya bağlantılarda arıza olduğunu gösterebilir.

17- Rotor sargısının sürekliliğini iki bilezik arasından kontrol et.

İki bilezik arasında süreklilik bulunmalı ve ölçülen direnç üreticinin belirttiği aralıkta olmalıdır. Sonsuz direnç görülmesi rotor sargısında veya bağlantılarında kopukluk bulunduğunu gösterebilir.

18- Rotorun gövdeye kaçak kontrolünü yap.

Multimetreyi direnç veya süreklilik kontrolüne uygun konuma getir. Ölçüm uçlarından birini rotor bileziğine, diğerini rotor gövdesine temas ettir. Sağlam bir rotorda bilezik ile gövde arasında elektriksel süreklilik bulunmamalıdır. Süreklilik tespit edilmesi yalıtım arızasına işaret edebilir.

19- Stator sargılarının süreklilik kontrolünü yap. Multimetrenin ölçüm uçlarını stator faz bağlantıları arasında sırayla kullan.

Faz sargıları arasında süreklilik bulunmalı ve ölçülen değerler birbirine yakın olmalıdır. Herhangi bir fazda süreklilik bulunmaması sargıda veya bağlantıda kopukluk olduğunu gösterebilir.

20- Stator sargılarının gövdeye kaçak kontrolünü yap. Multimetrenin bir ucunu stator sargısına, diğer ucunu stator gövdesine temas ettir.

Sağlam bir statorda sargılar ile gövde arasında elektriksel süreklilik bulunmamalıdır. Süreklilik tespit edilmesi yalıtım arızası veya gövdeye kaçak olduğunu gösterebilir.

Alternatör Diyot Kontrolü

21- Diyot tablasındaki diyotların kontrolünü multimetrenin diyot test fonksiyonunu kullanarak yap.

Ölçüm uçlarını diyotun ilgili bağlantı noktalarına temas ettir ve ölçüm değerini gözlemle. Ardından probların yerlerini değiştirerek ölçümü ters yönde tekrarla.

22- Sağlam bir diyot normal şartlarda akımı bir yönde iletir, ters yönde ise engeller. Multimetrenin diyot test modunda bir yönde ileri yön gerilim düşümü görülmesi, ters yönde ise iletim görülmemesi beklenir.

Diyot her iki yönde de iletim gösteriyorsa kısa devre, her iki yönde de iletim göstermiyorsa açık devre arızası olasılığı değerlendirilmelidir. Alternatör diyot tablasının yapısına göre ölçüm yöntemi değişebileceğinden üretici test prosedürünü esas al.

Alternatörün Toplanması ve Şarj Kontrolü

23- Kontroller tamamlandıktan sonra alternatörü sökme sırasının tersini takip ederek topla ve araca monte et. Bağlantı elemanlarını üreticinin belirttiği tork değerlerinde sık. Kayışı doğru güzergâhta tak ve gerginliğini kontrol et.

Alternatör montajı tamamlandıktan ve tüm elektrik bağlantıları kontrol edildikten sonra akü bağlantısını uygun şekilde yeniden yap.

24- Bütün bağlantıları kontrol ettikten sonra motoru çalıştır ve şarj ikaz lambasını gözlemle. Normal şartlarda motor çalıştıktan sonra şarj ikaz lambasının sönmesi beklenir.

Ardından akü kutup başlarında şarj gerilimini üreticinin belirttiği şartlarda ölç ve katalog değeriyle karşılaştır. Şarj ikaz lambası sönmüyor veya şarj gerilimi uygun değilse alternatör, regülatör, kayış, akü, kablo ve bağlantıları sistematik olarak kontrol et. Akünün temel yapısı ve kontrolleri hakkında ayrıntılı bilgi için akü nedir? konusundan yararlanabilirsiniz.

Bu alternatör sökme takma ve kontrol işlemleri tamamlandıktan sonra alternatörün şarj gerilimi, elektrik bağlantıları, kayış sistemi ve şarj ikaz lambasının çalışması birlikte değerlendirilmelidir.

Alternatör ve şarj sistemi, otomotiv elektrik sistemlerinin temel uygulamalarından biridir. Benzer elektriksel kontrol uygulamalarına Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Otomotiv elektriği, şarj sistemi ve diğer araç teknolojisi konularında hazırlanan eğitim içeriklerini MotorDersi üzerinden inceleyebilirsiniz.