Sensörleri ve ECU Sökme, Takma ve Kontrol Etme

Sensörleri ve ECU Sökme, Takma ve Kontrol Etme

Araç sensörleri ve ECU kontrolleri, elektronik motor yönetim sisteminde arıza teşhisinin temel uygulamalarındandır. Sensörler motorun çalışma şartlarını algılayarak Elektronik Kontrol Ünitesine (ECU) bilgi gönderir. ECU ise bu verileri değerlendirerek enjektör, ateşleme bobini, gaz kelebeği ve diğer aktüatörleri kumanda eder.

Sensörlerin görevleri ve çalışma prensipleri hakkında genel bilgi için Motorda Kullanılan Sensörler konusunu; ECU’nun görevleri için ise Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) konusunu inceleyebilirsiniz.

Otomotiv elektrik, elektronik, sensör ve kontrol sistemleriyle ilgili diğer eğitim içeriklerine Otomotiv Elektrik Teknolojisi sayfasından ulaşabilirsiniz.

A- ARAÇ VE GEREÇLER

1- Motor     2- El aletleri ve takımlar     3- 12 voltluk akü     4- Multimetre     5- Arıza teşhis cihazı     6- ECU

Kazanım: Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) ve motor sensörlerini söker, takar ve üretici servis bilgilerine göre kontrollerini yapar.

B- İŞLEM BASAMAKLARI

1- Hava debimetresinin motor üzerindeki yerini tespit et ve elektrik soketini kablolara zarar vermeden sök.

Sökme işlemini motor çalışırken yapma. Motor çalışırken hava emiş sistemine müdahale edilmesi motorun düzensiz çalışmasına ve arıza kodlarının oluşmasına neden olabilir. Dönen ve sıcak motor parçalarına karşı dikkatli ol.

2- Hava akış sensörü (MAF) ve hava kanalının bağlantı kelepçelerini uygun tornavida veya el aleti ile sök.

Kullanılan tornavidanın vida başına uygun olmasına dikkat et. Uygun olmayan el aleti bağlantı elemanına zarar verebilir veya kayarak yaralanmaya neden olabilir.

3- Hava debimetresini temiz ve güvenli bir çalışma alanına al. Sensörün elektriksel kontrolünü üreticinin servis prosedürüne göre yap.

MAF sensörünün tipine göre direnç ölçümü tek başına uygun bir kontrol yöntemi olmayabilir. Besleme gerilimi, şase, sinyal gerilimi, frekans veya arıza teşhis cihazındaki canlı hava kütlesi verisi kontrol edilebilir.

4- Hava debimetresinin soketindeki besleme, şase ve sinyal uçlarını üreticinin elektrik şemasına göre kontrol et.

5- Emme havası sıcaklık sensörünün yerini tespit et.

Sensör sıcak bir bölgede bulunuyorsa motorun yeterince soğumasını bekle.

6- Sensörün elektrik soketini ve gerekiyorsa mekanik bağlantısını uygun el aletiyle sök.

Soketi kablolardan çekme. Kilit mekanizmasını açarak soket gövdesinden ayır.

7- Emme havası sıcaklık sensörü NTC tipindeyse direncini farklı sıcaklıklarda ölç ve üreticinin katalog değerleriyle karşılaştır.

Direnç ölçümünü sensör devreden ayrılmış ve enerjisiz durumdayken yap.

8- Sensör soketindeki besleme veya referans gerilimini üreticinin elektrik şemasına göre kontrol et ve ardından sensörü uygun şekilde monte et.

9- Mutlak basınç sensörünün (MAP) yerini tespit et ve gerekiyorsa uygun el aletiyle sök.

MAP sensörünün vakum veya basınç bağlantısı varsa hortum ve bağlantı noktalarına zarar verme.

10- MAP sensörünü üreticinin test prosedürüne göre kontrol et.

MAP sensörlerinde çoğunlukla direnç ölçümü yerine referans gerilimi, şase, sinyal gerilimi ve arıza teşhis cihazındaki mutlak basınç verisi değerlendirilir.

11- MAP sensörü soketindeki besleme, şase ve sinyal değerlerini üreticinin elektrik şemasına göre ölç.

Motor çalıştırılarak ölçüm yapılması gerekiyorsa egzoz gazlarının tahliyesini sağla ve hareketli parçalardan uzak dur.

12- Kontroller tamamlandıktan sonra sensörü sökme sırasının tersini takip ederek monte et.

13- Gaz pedalı konum sensörünün yerini tespit et ve soketini kablolara zarar vermeden sök.

Araç üzerinde çalışırken aracın istem dışı hareket etmesini önleyecek gerekli güvenlik önlemlerini al.

14- Gerekli ise gaz pedalı modülünü üreticinin servis prosedürüne uygun el aletleriyle sök.

15- Gaz pedalı konum sensörünü üreticinin test yöntemine göre kontrol et.

Modern elektronik gaz pedallarında çoğunlukla iki ayrı konum sinyali bulunur. Bu nedenle yalnızca direnç ölçümü yapmak yerine referans gerilimleri ve iki sensör sinyalinin birbiriyle uyumu kontrol edilmelidir.

16- Gaz pedalı sensörü soketindeki besleme, şase ve sinyal gerilimlerini elektrik şemasına göre kontrol et. Ardından parçayı uygun şekilde monte et.

17- Gaz kelebeği konum sensörünün veya elektronik gaz kelebeği gövdesinin yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

Gaz kelebeği konum sensörü ile gaz pedalı konum sensörü farklı elemanlardır. Gaz kelebeğinin yapısı ve ilgili kontroller için Gaz Kelebeği Konum Sensörü konusunu inceleyebilirsiniz.

18- Gaz kelebeği konum sensörünü üreticinin servis prosedürüne göre kontrol et.

Elektronik gaz kelebeği sistemlerinde yalnızca direnç ölçümüne göre arıza kararı verme. Sensör sinyalleri ve gerekirse arıza teşhis cihazındaki gaz kelebeği konum değerlerini kontrol et.

19- Gaz kelebeği soketindeki referans, şase ve sinyal hatlarını üreticinin elektrik şemasına göre ölç.

Soket veya kablolarda hasar varsa uygun onarım prosedürünü uygula. Açıkta kalan iletkenleri korumasız şekilde bırakma.

20- Gaz kelebeği konum sensörünü veya ilgili gaz kelebeği grubunu üretici prosedürüne uygun şekilde monte et.

21- Oksijen (lambda) sensörünün egzoz sistemi üzerindeki yerini tespit et.

Egzoz sistemi ve sensör çok sıcak olabilir. Motor ve egzoz sistemi yeterince soğumadan sökme işlemine başlama.

22- Lambda sensörünün elektrik soketini kablolara zarar vermeden sök.

Sensörü sökerken uygun lambda sensörü lokması veya uygun anahtar kullan.

23- Oksijen sensörünü tipine göre üreticinin test prosedürüne uygun şekilde kontrol et.

Isıtıcılı lambda sensöründe ısıtıcı devresinin direnci ölçülebilir; ancak sensörün çalışma durumu yalnızca bu ölçümle belirlenmez. Sensör sinyali, yakıt düzeltmeleri ve canlı veriler de değerlendirilmelidir.

24- Lambda sensörünün besleme, ısıtıcı ve sinyal devrelerini elektrik şemasına göre kontrol et ve sensörü uygun torkla monte et.

25- Motor soğutma suyu sıcaklık sensörünün yerini tespit et ve soketini sök.

Soğutma sistemi sıcak ve basınçlı olabilir. Motor tamamen soğumadan sensörü sökme. Sabit bir sıcaklık değeri varsaymak yerine sistemin güvenli biçimde soğuduğundan emin ol.

26- Soğutma suyu sıcaklık sensörünü uygun anahtar veya lokmayla sök.

27- Sensörü kontrollü şekilde yerinden çıkar.

Soğutma sıvısının cilt veya gözle temasından kaçın. Dökülen sıvıyı çevreye zarar vermeyecek şekilde topla.

28- NTC tipindeki soğutma suyu sıcaklık sensörünün direncini farklı sıcaklıklarda ölç ve sensör soketindeki referans gerilimini üretici bilgilerine göre kontrol et.

29- Yakıt sıcaklık sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

30- Soketi sökerken kablolara ve kilit mekanizmasına zarar verme.

Yakıt yanıcı olduğundan açık alev, kıvılcım ve yüksek sıcaklık kaynaklarını çalışma bölgesinden uzak tut.

31- Yakıt sıcaklık sensörü NTC tipindeyse direncini ölçerek üretici katalog değerleriyle karşılaştır.

32- Yakıt sıcaklık sensörünün referans gerilimi, şase ve sinyal devresini üreticinin elektrik şemasına göre kontrol et.

Multimetre problarını kullanırken soket terminallerine zarar vermeyecek uygun ölçüm yöntemini kullan.

33- Egzoz geri basınç sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

Sensörün elektrik tesisatına ve basınç hortumlarına zarar vermemeye dikkat et.

34- Egzoz geri basınç sensörünü motor çalışırken sökme.

Egzoz hattında sıcaklık ve basınç bulunabileceğinden motorun güvenli çalışma şartlarına gelmesini bekle.

35- Egzoz geri basınç sensörünü üreticinin belirttiği test yöntemiyle kontrol et.

Bu sensörlerde çoğunlukla besleme, şase ve sinyal gerilimi ile arıza teşhis cihazındaki basınç verisi değerlendirilir.

36- Sensör soketindeki besleme ve sinyal değerlerini üretici elektrik şemasına göre ölç.

37- Araçta ayrı bir kick-down anahtarı veya sensörü bulunuyorsa üreticinin servis prosedürüne göre elektriksel kontrolünü yap.

Modern elektronik gaz pedallı araçlarda ayrı bir kick-down sensörü bulunmayabilir; bu işlev gaz pedalı konum sensörü üzerinden ECU veya şanzıman kontrol ünitesi tarafından değerlendirilebilir.

38- Turboşarj basınç sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

Turboşarj sistemi hakkında ayrıntılı bilgi için Turboşarj Nedir? konusunu inceleyebilirsiniz.

39- Turbo basınç sensörünü üreticinin test prosedürüne göre kontrol et.

Basınç sensörlerinde genellikle dirençten çok referans gerilimi, sinyal gerilimi ve arıza teşhis cihazındaki basınç değeri değerlendirilir.

40- Sensör soketindeki besleme, şase ve sinyal hatlarını elektrik şemasına göre ölç.

41- Vuruntu sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini kablolara zarar vermeden sök.

42- Vuruntu sensörünü üreticinin belirttiği yöntemle kontrol et.

Piezoelektrik vuruntu sensörlerinde basit direnç ölçümü çoğu zaman yeterli bir arıza teşhis yöntemi değildir. Sensörün sinyali, kablo tesisatı ve ECU’daki vuruntu verileri üretici prosedürüne göre değerlendirilmelidir.

43- Vuruntu sensörü devresinin elektrik tesisatını ve varsa üreticinin belirttiği besleme veya sinyal değerlerini kontrol et.

44- Araçta çarpışma veya darbe sensörü bulunuyorsa bu sensörü vuruntu sensörüyle karıştırmadan üreticinin güvenlik sistemi prosedürüne göre kontrol et.

Vuruntu sensörü acil durumda motoru durdurmak için kullanılan bir darbe sensörü değildir. Vuruntu sensörü, motordaki anormal yanma titreşimlerini algılayarak ECU’nun ateşleme ve motor yönetimi stratejisine bilgi sağlar.

45- Motor yağ basınç sensörünün yerini tespit et ve uygun anahtar kullanarak sök.

Yağ basınç sensörünü sökmeden önce motoru durdur ve sistem basıncının düşmesini bekle. Sensörün konumuna bağlı olarak az miktarda yağ sızıntısı olabilir; sensörü sökmek için her araçta motor yağının tamamen boşaltılması gerekli değildir.

46- Sensörü dikkatlice yerinden al ve dökülen motor yağını uygun şekilde temizle.

Motor yağıyla uzun süreli cilt temasından kaçın ve uygun koruyucu eldiven kullan.

47- Yağ basınç sensörünü yapısına göre üretici servis bilgilerinde belirtilen elektriksel veya basınç testleriyle kontrol et.

48- Yağ seviye ve sıcaklık sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

49- Sensörü uygun el aletiyle sök.

Sökme sırasında yere dökülen yağı hemen temizle. Kaygan zemin düşme ve yaralanmalara neden olabilir.

50- Yağ seviye ve sıcaklık sensörünün kontrolünü üreticinin servis prosedürüne göre yap.

Sensörün yapısına göre direnç, besleme, sinyal veya arıza teşhis cihazındaki yağ seviyesi ve sıcaklık verileri kontrol edilebilir.

51- Sensörü sökme sırasının tersini takip ederek üreticinin belirttiği sıkma değerlerine göre monte et.

52- Krank mili konum sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

Bağlantı cıvatasını sökerken uygun lokma veya anahtar kullan.

53- Krank mili konum sensörünü sensör tipine göre kontrol et.

Endüktif tip sensörlerde direnç ve AC sinyal kontrolü yapılabilir. Hall etkili sensörlerde ise besleme, şase ve dijital sinyal kontrolü gerekir. Bu nedenle sensör tipi belirlenmeden yalnızca direnç ölçümü yapma.

54- Krank mili sensörünün soketindeki elektriksel değerleri üretici şemasına göre kontrol et.

55- Üretici tarafından ayarlanabilir veya kontrol edilmesi öngörülmüşse sensör ile tetikleme çarkı arasındaki hava aralığını uygun ölçüm yöntemiyle kontrol et.

Her krank sensöründe sentille ayarlanabilir boşluk bulunmaz. Üreticinin katalog değerini esas al ve bu işlemi motor tamamen hareketsizken yap.

56- Eksantrik mili (kam mili) konum sensörünün yerini tespit et ve elektrik soketini sök.

Eksantrik mili konum sensörlerinin çalışma prensibini Eksantrik Mili Konum Sensörü konusunda inceleyebilirsiniz.

57- Eksantrik mili konum sensörünü sensör tipine uygun yöntemle kontrol et.

Hall etkili sensörlerde basit direnç ölçümü yerine besleme, şase ve sinyal kontrolü yapılmalıdır.

58- Eksantrik mili sensörü soketindeki besleme ve sinyal değerlerini üreticinin elektrik şemasına göre ölç.

59- Vuruntu sensörünün yerini tespit et, soketini ayır ve uygun anahtar takımıyla sensörü yerinden al.

Sensörü sökerken kabloya, sokete ve sensör gövdesine zarar verme.

60- Vuruntu sensörünün kontrolünü üreticinin servis prosedürüne göre gerçekleştir.

61- Vuruntu sensörü devresinin tesisat, bağlantı ve sinyal kontrollerini üretici verilerine göre tamamla.

ECU ve CAN-BUS Kontrolleri

62- ECU’nun araç üzerindeki yerini tespit et ve bağlantılarını gözle kontrol et.

ECU soketlerinde gevşeklik, korozyon, su veya kimyasal madde teması olup olmadığını incele.

63- Arıza teşhis cihazını aracın teşhis soketine bağla ve üreticinin prosedürüne göre kontağı uygun konuma getir.

Araç üzerinde teşhis işlemi yapılırken aracın istem dışı hareket etmesini engelle. Otomatik şanzımanlı araçta vitesi P konumuna, manuel şanzımanlı araçta uygun güvenli konuma al ve park frenini uygula.

64- Arıza teşhis cihazından doğru marka, model, motor ve kontrol ünitesi bilgilerini seç.

Motor kodunun her araç ruhsatında doğrudan yer alacağı varsayılmamalıdır. Motor kodunu araç üzerindeki tanımlama bilgileri, üretici verileri veya uygun teşhis sistemi üzerinden doğrula.

65- CAN-BUS hattının bağlantılarını ve iletişim durumunu üretici elektrik şemasına göre kontrol et.

CAN hattında arıza araştırırken yalnızca kablolara bakmakla yetinme; arıza kodlarını, kontrol üniteleri arasındaki haberleşmeyi ve gerekiyorsa CAN High ile CAN Low sinyallerini uygun ölçüm yöntemiyle değerlendir.

66- CAN-BUS ve ilgili kontrol ünitelerinin besleme, şase, sigorta ve bağlantı noktalarını elektrik şemasına göre kontrol et.

CAN hattının doğrudan “sigorta paneline girişi” her araçta aynı yapıda değildir. Öncelikle ilgili kontrol ünitelerinin sigortalarını, beslemelerini, şaselerini, soketlerini ve ağ bağlantılarını üretici şemasına göre kontrol et.

Sensör ve ECU Kontrollerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sensörler ve ECU üzerinde yapılan ölçümlerde tek bir değere göre arıza kararı verilmemelidir. Sensör tipi, üretici katalog değerleri, arıza kodları, elektrik bağlantıları ve canlı veriler birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle elektronik sensörlerde yalnızca direnç ölçümü yapmak her zaman doğru sonuç vermez. Sensörün besleme, şase ve sinyal devreleri üreticinin elektrik şemasına göre kontrol edilmeli; gerekli durumlarda multimetre, osiloskop ve arıza teşhis cihazından birlikte yararlanılmalıdır.

Sensörlerin görevleri, çalışma prensipleri ve farklı sensör tipleri hakkında daha geniş bilgi için Otomotiv Sensörleri sayfasını inceleyebilirsiniz.

Otomotiv elektrik, elektronik, sensör ve ECU uygulamalarıyla ilgili diğer teknik eğitim içeriklerine Otomotiv Elektrik Teknolojisi sayfasından ulaşabilirsiniz.

MotorDersi YouTube kanalındaki otomotiv elektroniği ve arıza teşhis videolarını takip edebilirsiniz.

Otomotiv elektriği, sensörler, ECU ve motor yönetim sistemleriyle ilgili diğer teknik eğitim içeriklerine MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.