Supap Zaman Ayar Diyagramı

Örnek bir motora ait verilen supap zaman diyagramının incelenmesi

Dört zamanlı motorlarda emme ve egzoz supaplarının hangi anda açılıp kapandığını gösteren diyagrama supap zaman diyagramı denir. Bu diyagram, krank milinin dönüş açısına göre hazırlanır ve motorun verimli çalışabilmesi için supapların hangi açılarda hareket ettiğini gösterir. Supapların tam olarak pistonun Üst Ölü Nokta (Ü.Ö.N.) veya Alt Ölü Nokta (A.Ö.N.) konumlarında açılıp kapanması yerine belirli avans ve gecikmelerle çalıştırılması, silindire daha fazla taze karışım alınmasını ve yanmış gazların daha etkili şekilde dışarı atılmasını sağlar.

a) Emme Supabının Açılmaya Başlaması (Emme Açılma Avansı)

Emme supabı, piston Üst Ölü Nokta’ya (Ü.Ö.N.) ulaşmadan 27° önce açılmaya başlar. Krank milinin dönüş açısı cinsinden ifade edilen bu değere Emme Açılma Avansı (Em.A.A.) denir.

Emme supabının erken açılmasının temel amacı, piston aşağı doğru hareket etmeye başladığında supabın yeterince açılmış olmasını sağlamaktır. Böylece silindire girecek hava-yakıt karışımı herhangi bir gecikmeye uğramadan silindire dolmaya başlar ve dolum verimi artırılır.

b) Emme Supabının Kapanması (Emme Kapanma Gecikmesi)

Emme supabı, piston Alt Ölü Nokta’yı (A.Ö.N.) 65° geçtikten sonra kapanır. Bu olaya Emme Kapanma Gecikmesi (Em.K.G.) adı verilir.

Piston sıkıştırma zamanına başlamış olsa bile emme manifoldundaki hava-yakıt karışımı yüksek hızından dolayı silindire akmaya devam eder. Emme supabının biraz daha açık tutulması sayesinde bu akıştan yararlanılır ve silindire daha fazla taze karışım alınır. Böylece motorun volümetrik verimi (dolum verimi) yükselir ve özellikle orta ile yüksek devirlerde motor performansı artar.

c) Egzoz Supabının Açılmaya Başlaması (Egzoz Açılma Avansı)

Egzoz supabı, piston Alt Ölü Nokta’ya (A.Ö.N.) ulaşmadan 65° önce açılmaya başlar. Buna Egzoz Açılma Avansı (Eg.A.A.) denir.

Yanma sonunda oluşan yüksek basınçlı egzoz gazları, piston henüz aşağı hareketini tamamlamadan dışarı atılmaya başlanır. Böylece egzoz gazlarının büyük bölümü kendi basıncı sayesinde silindiri terk eder. Bu durum pistonun egzoz zamanındaki iş yükünü azaltır ve motorun daha rahat çalışmasını sağlar.

d) Egzoz Supabının Kapanması (Egzoz Kapanma Gecikmesi)

Egzoz supabı, piston Üst Ölü Nokta’yı (Ü.Ö.N.) 27° geçtikten sonra kapanır. Bu olaya Egzoz Kapanma Gecikmesi (Eg.K.G.) adı verilir.

Egzoz supabının geç kapanmasının amacı, silindir içerisinde kalan son yanmış gazların da dışarı atılmasını sağlamaktır. Böylece yeni çevrim başlamadan önce silindir mümkün olduğunca temizlenmiş olur. Temiz bir silindir içerisine daha fazla taze karışım alınabileceğinden motorun verimi ve yanma kalitesi artar.

Değişken supap zaman ayarı konusuna da buradan bakabilirsiniz.

Supap Bindirmesi

Supap zaman diyagramı incelendiğinde, egzoz supabı henüz tamamen kapanmadan emme supabının açılmaya başladığı görülmektedir. Bu nedenle belirli bir krank mili dönüş açısı boyunca her iki supap aynı anda açık kalır. Bu duruma Supap Bindirmesi adı verilir.

Örnek motorda supap bindirmesi;

• Emme Açılma Avansı = 27°
• Egzoz Kapanma Gecikmesi = 27°

olduğundan;

Supap Bindirmesi = 27° + 27° = 54°

olarak hesaplanır.

Supap bindirmesinin temel amacı, silindirin içerisinde kalan egzoz gazlarının daha etkili şekilde dışarı atılmasını sağlamak ve aynı anda taze hava-yakıt karışımının silindire girmesine yardımcı olmaktır. Egzoz gazlarının çıkış hızı, yeni karışımın silindire dolmasına katkı sağlar. Böylece silindir daha iyi temizlenir ve bir sonraki yanma çevrimi için daha uygun şartlar oluşturulur.

Özellikle yüksek devirli motorlarda uygun supap bindirmesi sayesinde motorun dolum verimi artar ve daha yüksek güç elde edilir. Ancak bindirme açısının gereğinden fazla olması düşük devirlerde düzensiz rölanti, güç kaybı ve yakıt tüketiminin artmasına neden olabilir. Bu nedenle supap bindirme miktarı motorun kullanım amacına göre tasarlanır.

Supap Zaman Ayarı Bozuk Olursa

Supap zaman ayarının bozulması, supapların doğru zamanda açılıp kapanmamasına neden olur. Bunun sonucunda motor performansı önemli ölçüde düşebilir. Supap zaman ayarı bozuk olan bir motorda aşağıdaki belirtiler görülebilir:

• Motor gücünde belirgin azalma meydana gelir.
• Yakıt tüketimi artar.
• Motor düzensiz çalışır ve rölanti kararsız hale gelir.
• İlk çalıştırma zorlaşır veya motor geç çalışır.
• Egzozdan siyah veya patlama şeklinde sesler gelebilir.
• Egzoz emisyon değerleri yükselir.
• Silindire yeterli miktarda taze karışım alınamaz.
• Yanmış gazlar tam olarak dışarı atılamaz.
• Motor çekişi düşer ve hızlanma zayıflar.
• Supaplar ile piston arasında çarpışma riski oluşabilir. Özellikle triger kayışı veya zinciri zamanlaması ciddi şekilde bozulduğunda supap eğilmesi gibi ağır motor hasarları meydana gelebilir.

Bu nedenle supap zaman ayarının üretici tarafından belirtilen değerlere uygun olması, motorun verimli, ekonomik ve uzun ömürlü çalışabilmesi açısından büyük önem taşır. Özellikle triger kayışı veya zinciri değişimlerinden sonra zamanlama işaretleri dikkatlice kontrol edilmeli ve motor ilk çalıştırılmadan önce krank mili elle birkaç tur çevrilerek mekanik uyum doğrulanmalıdır. Daha fazla ham bilgiye motor dersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.