Çalışma Soruları

Egzoz supabı, piston A.Ö.N ya geldiği anda açılacak olursa egzoz gazları iş yapmadığı halde, silindirlerde daha uzun zaman kalmış olacaktır. Çünkü sıkıştırma zamanı sonunda ateşlenen karışımın meydana getirdiği yanma sonu basıncı piston Ü.Ö.N. yi 5° - 10° geçince en yüksek değerine ulaşmış olur ve  bu basınç ile piston A.Ö.N. ye doğru itilir. Piston A.Ö.N. ye yaklaşınca silindir içersinde hacim büyümesi olduğu için yanma sonu basıncı azalarak 4-7 bara kadar düşer. Artık yanmış gazların piston üzerine bir etkisi olamaz.

O halde egzoz gazlarının dışarı atılmaya başlaması gerekir. Piston A.Ö.N. ye 40°-70° kadar yaklaşınca, egzoz supabı açılırsa içerdeki yanmış gazların basıncı, atmosferik basınçtan fazla olduğu için piston A.Ö.N. ye doğru gitmesine rağmen, egzoz gazları kendiliğinden dışarı çıkmaya başlar. Böylece piston A.Ö.N. yi aşıp, Ü.Ö.N. ye doğru hareket ederken üzerindeki geri basınç en az değere inmiş  olur. Yapılan deneyler sonunda egzoz gazlarının geri basıncı 1,2 -1,5 barı geçmemesi gerektiği belirlenmiştir.

Yakıt içerisindeki kirleri tutmaktır.

Enjektördür.

Doğrusal hareketi dönme hareketine dönüştürmektir.

İki krank devrinde tamamlar.

- Supap sesleri artar.
- Motor performansı düşer.
- Supap zamanlaması bozulur.
- Yakıt tüketimi artabilir.

Emme supapları genellikle daha büyük çaplıdır ve emme manifoldu tarafında bulunur. Egzoz supapları ise egzoz manifoldu tarafında yer alır ve yüksek sıcaklığa dayanıklı malzemeden üretilir.

- Bagaj hacminde kayıp oluşturur.
- Performans düşüklüğü görülebilir.
- Yakıt istasyonu sayısı sınırlı olabilir.
- Sistem bakımı gerektirir.

Bir krank devrinde tamamlar.

Dakikadaki devir sayısı (d/d veya rpm) ile ifade edilir.

Motora giren havayı temizlemektir.

Yakıtın kontrolsüz şekilde erken yanmasıdır.

Yakıt enerjisini hareket enerjisine dönüştürmektir.

Karışım piston tarafından sıkıştırılır.

Buji kıvılcım oluşturarak sıkıştırılmış hava-yakıt karışımını ateşler. Oluşan basınç pistonu aşağı iter ve motor güç üretir.

Egzoz emisyonları oluşturarak çevreyi kirletmeleridir.

Sıkıştırma oranıdır.

- Sıralı motorlar
- V tipi motorlar
- Boksör motorlar
- W tipi motorlar
- Yıldız tipi motorlar

Kara taşıtlarıdır.

- Düzensiz çalışma
- Güç kaybı
- Yakıt tüketiminde artış
- Titreşim artışı
- İlk çalıştırmada zorluk

Emme Zamanı :Emme zamanı başlangıcında piston Ü.Ö.N. da bulunur. Emme supabı açık, egzoz supabı kapalıdır. Piston Ü.Ö.N. dan A.Ö.N. ya hareket etmektedir. Hacim büyümesi nedeniyle, piston üzerinde bir alçak basınç (vakum) meydana gelir. Dış ortamda bulunan bir atmosfer basıncındaki temiz hava silindire dolmağa başlar. Emme işlemi pistonun A.Ö.N. ye gelinceye ve emme supabının kapanmasına kadar devam eder. Krank mili teorik olarak 180° (yarım devir) döner. Emme zamanında silindir içindeki atmosfer basıncı yaklaşık 0,7–0,9 bara düşer ve sıcaklık 100°C dolaylarında olur.
Sıkıştırma Zamanı :Emme ve egzoz supapları kapalıdır, piston A.Ö.N. dan Ü.Ö.N. ya doğru hareket eder ve emme zamanında emilen havayı 14/1 ile 24/1 oranında sıkıştırır. Sıkıştırılan havanın basıncı sıkıştırma oranına göre 35–45 bar, sıcaklığı da 700°C–900°C olur. Krank mili teorik olarak 180° (yarım devir) döner.
İş   zamanı :Piston Ü.Ö.N.'de ve  her  iki supap  kapalıdır. Sıkışan, basıncı ve sıcaklığı artan hava içerisine enjektör ince  zerreler (atomize) halinde  yakıt püskürtür. Püskürtülen yakıt kendiliğinden tutuşur. Tutuşmayı yanma  izler, basınç 60–80 bar, sıcaklık yaklaşık 2000°C ye kadar yükselir. Piston A.Ö.N.'ye doğru iş yaparak iner. Hacim büyümesine karşın, enjektör bir süre daha yakıt püskürttüğü için yanma devam eder. Basınç sabit kalır. Bu nedenle bu motorlara sabit basınçlı motorlar da denir. Krank mili teorik180° (yarım devir) döner olarak.
Egzoz Zamanı :Piston A.Ö.N. de emme supabı kapalı, egzoz supabı açıktır. Piston Ü.Ö.N. ye çıkarken silidir içersindeki basınç 3 ile 4 bar, sıcaklığı 750°C–850°C olan egzoz gazlarını dışarı atar. Piston Ü.Ö.N. ye geldiğinde  dört zaman (çevrim) tamamlanmış krank mili iki devir (180x4= 720°) yapmıştır. Buraya kadar anlatılan çevrim, dört zamanlı motorun teorik anlatımıdır.

Emme zamanında, pistonun Ü.Ö.N. den A.Ö.N. ye doğru hızla ilerlerken, yarattığı vakum nedeni ile hava yakıtla karışarak silindirlere dolmaya devam eder. Piston A.Ö.N. ye geldiğinde silindire dolmakta olan karışım, henüz piston yüzeyine yetişememiştir. Buna göre piston Ü.ÖN. ye doğru çıkmaya başladığı halde, silindirlere karışım girmeye devam eder.

Bir taraftan piston tarafından silindir hacminin küçülmesi, diğer taraftan karışımın silindire girmeye devam etmesi ile silindir içindeki basınç kısa zamanda atmosferik basınca eşitlenir. Yapılan deneyler  sonunda, motorun hızına bağlı olarak piston A.Ö.N. yi 40°-60° geçe silindirin içindeki basıncın atmosferik basınca eşitlendiği görülmüştür. Emme supabı bu anda kapatılırsa,  en çok karışım silindirlere alınmış olur. Daha sonra kapatılması, bir kısım karışımın emme manifolduna boşalmasına, daha önce kapatılması ise  silindirlere yeteri kadar karışım girmemesine ve motorun hacimsel veriminin düşmesine neden olur. Böylece teorik olarak 180° devam etmesi gereken emme zamanı 230° - 240° devam etmiş olur.

Pistonun üst ölü nokta ile alt ölü nokta arasında kat ettiği mesafeye kurs denir.

- Az parçalıdır.
- Titreşimi düşüktür.
- Hafiftir.
- Yüksek devir çevirebilir.

Egzoz supabı tam kapanmadan emme supabının açılmaya başlaması durumuna supap bindirmesi denir.

Sıkıştırma zamanıdır.

Silindir içerisindeki hava veya hava-yakıt karışımı sıkıştırılarak basınç ve sıcaklığı artırılır.

Üretici verileri, distribütör bağlantıları veya motor katalogları incelenerek ateşleme sırası belirlenir.

Yanmış gazlar silindir dışına atılır.

- Yakıt tüketimi yüksektir.
- Emisyon değerleri yüksektir.
- Sızdırmazlık problemleri görülebilir.
- Bakımı zordur.

Hava-yakıt karışımının girişini ve egzoz gazlarının çıkışını kontrol eder.

1-Piston

2-Biyel kolu

3-Krank mili

Sürtünmeyi ve aşınmayı azaltmaktır.

Emme supabının piston alt ölü noktayı geçtikten sonra bir süre daha açık kalmasına emme supabı kapanma gecikmesi denir. Silindire daha fazla karışım alınmasını sağlar.

Yanma odasını kapatır ve supap mekanizmasını taşır.

Hava veya hava-yakıt karışımının silindire alındığı zamandır.

Pistonun alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasında süpürdüğü hacme silindir hacmi denir.

Supapların açılıp kapanmasını sağlar.

İki zamanlı motorlar daha basit yapılı ve hafiftir. Dört zamanlı motorlar ise daha ekonomik çalışır, daha düşük emisyona sahiptir ve daha uzun ömürlüdür.

- LPG tankı
- Regülatör
- Enjektörler
- ECU
- Dolum ağzı
- Yakıt hatları

Emme supabı (A) noktasında açılır piston Ü.Ö.N. den A.Ö.N. ye doğru hareket eder. Silindir içinde, pistonun A.Ö.N. ye doğru hareket etmesi ile boşalttığı hacimle orantılı olarak basınç atmosferik basıncın altına düşer (teorik olarak düşmediği kabul edilmektedir). Piston A.Ö.N. ye geldiği anda (B) noktasında emme supabı kapanır. Emme supabının kapanması ile birlikte piston A.Ö.N. den Ü.Ö.N. ye doğru harekete başladığı anda sıkıştırma başlar ve (C) noktasına kadar devam eder. Bu anda piston Ü.Ö.N. de bulunur.

Sıkıştırılmış olan karışımın basıncı yükselmiştir. Bu anda karışım, buji tırnakları arasında ark yapması sonucu yanmaya başlar Yanma sabit hacim altında olur. Yanan karışımın basıncı artar (C- D) noktaları arası. Artan bu basınç ile piston Ü.Ö.N. den A.Ö.N. ye doğru itilir. Piston (D) noktasından (E) noktasına gelinceye kadar silindir hacmi genişlediği için basınç düşer ve piston (E) noktasına gelince en düşük değere ulaşır. Bu anda piston A.Ö.N. de iken, egzoz supabı açılarak yanmış gazların basıncı (E) noktasında atmosferik basınca kadar düşer. Piston Ü.Ö.N. ye kadar egzoz gazlarını silindirden dışarı atar. Böylece piston Ü.Ö.N. ye geldiğinde (A) dört zamanlı çevrim biter ve yeni bir çevrim başlar. Yukarıda açıklanan şekil dört zamanlı motorun teorik çevrime göre nasıl çalıştığını anlatmaktadır. Gerçekte ise durum bundan farklıdır.

Üst ölü nokta pistonun silindir içerisindeki en üst konumu, alt ölü nokta ise en alt konumudur.

Sıra tipi motor

V tipi motor

Boksör tipi motor

Yakıt-hava karışımının buji ile ateşlendiği ve sabit hacimde yanmanın gerçekleştiği teorik çevrimdir.

- İçten yanmalı motorlar
- Dıştan yanmalı motorlar

Krank mili ile eksantrik milinin doğru zamanlama konumunda olmasına sente denir.

Motorun sente ayarlarının yapılmasında, ateşleme ve supap zamanlarının kontrol edilmesinde kullanılır.

Buji kıvılcımı ile gerçekleşir.

Bujidir.

- SV motorlar
- OHV motorlar
- OHC motorlar
- DOHC motorlar

Silindirin maksimum hacminin minimum hacmine oranıdır.