Motor Çeşitleri ve İçten Yanmalı Motorların Genel Yapısı ve Parçaları ↑ İçindekiler

Motorlu araçlar teknolojisi alanında eğitim gören öğrencilerin öğrenmesi gereken temel konuların başında motor çeşitleri ve içten yanmalı motorların yapısı gelir. Günümüzde otomobillerden kamyonlara, iş makinelerinden motosikletlere kadar birçok taşıtta farklı motor tipleri kullanılmaktadır. Motorların çalışma prensiplerini, çeşitlerini ve temel parçalarını bilmek hem mesleki gelişim hem de arıza teşhis ve bakım işlemlerinin doğru yapılabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu ders içeriğinde motor kavramı, motor çeşitleri, içten yanmalı motorların çalışma prensibi, genel yapısı ve temel parçaları ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Motor Nedir? ↑ İçindekiler

Motor, herhangi bir enerji türünü mekanik enerjiye dönüştüren makinelere verilen genel isimdir. Motorlar sayesinde araçların hareket etmesi, makinelerin çalışması ve çeşitli sistemlerin enerji ihtiyacının karşılanması mümkün olur.

Bir motorun temel görevi enerjiyi işe dönüştürmektir. Kullanılan enerji kaynağına göre motorlar farklı sınıflara ayrılır.

Örneğin;

• Elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren motorlar elektrik motorlarıdır.
• Yakıt enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren motorlar içten yanmalı motorlardır.
• Basınçlı akışkan enerjisini kullanan motorlar hidrolik veya pnömatik motorlardır.

Motorların Sınıflandırılması ↑ İçindekiler

Motorlar farklı özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılır.

1. Enerji Kaynağına Göre Motorlar

Elektrik Motorları

Elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren motorlardır.

Kullanım alanları:

• Elektrikli araçlar
• Vinçler
• Asansörler
• Endüstriyel makineler
• Ev aletleri

Avantajları:

• Sessiz çalışma
• Yüksek verim
• Düşük bakım maliyeti

Isı Motorları

Yakıtın yanması sonucu oluşan ısı enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren motorlardır.

İki gruba ayrılır:

İçten Yanmalı Motorlar

Yakıtın motor silindiri içerisinde yakıldığı motorlardır.

Örnekler:

• Benzinli motorlar
• Dizel motorlar
• LPG’li motorlar
• CNG motorları

Dıştan Yanmalı Motorlar

Yakıtın motor dışında yakıldığı motorlardır.

Örnekler:

• Buhar makineleri
• Buhar türbinleri

Hidrolik Motorlar

Basınçlı yağ enerjisini mekanik enerjiye dönüştürür.

Kullanım alanları:

• Ekskavatörler
• Forkliftler
• İş makineleri

Pnömatik Motorlar

Basınçlı hava ile çalışan motorlardır.

Kullanım alanları:

• Havalı el aletleri
• Endüstriyel otomasyon sistemleri

İçten Yanmalı Motorlar ↑ İçindekiler

Günümüzde taşıtlarda en yaygın kullanılan motor türüdür.

Yakıt ile havanın belirli oranlarda karıştırılarak silindir içerisinde yakılması sonucunda oluşan enerji krank miline aktarılır ve dönme hareketi elde edilir.

İçten yanmalı motorlarda yanma işlemi doğrudan motor içerisinde gerçekleşir.

İçten Yanmalı Motorların Sınıflandırılması ↑ İçindekiler

Kullanılan Yakıta Göre

Benzinli Motorlar

Yakıt olarak benzin kullanılır.

Özellikleri:

• Buji ile ateşleme yapılır.
• Yüksek devir çevirebilir.
• Sessiz çalışır.

Dizel Motorlar

Yakıt olarak motorin kullanılır.

Özellikleri:

• Sıkıştırma ile ateşleme gerçekleşir.
• Yakıt tüketimi düşüktür.
• Tork değeri yüksektir.

LPG Motorları

Sıvılaştırılmış petrol gazı kullanılır.

Avantajları:

• Düşük yakıt maliyeti
• Daha temiz egzoz emisyonu

CNG Motorları

Sıkıştırılmış doğal gaz kullanılır.

Özellikle:

• Otobüslerde
• Ticari araçlarda

yaygın olarak kullanılmaktadır.

Çalışma Çevrimine Göre Motorlar ↑ İçindekiler

İki Zamanlı Motorlar

Bir iş çevrimi krank milinin bir devrinde tamamlanır.

Avantajları:

• Basit yapı
• Hafiflik
• Yüksek güç

Dezavantajları:

• Fazla yakıt tüketimi
• Yüksek emisyon

Kullanım alanları:

• Motosikletler
• Testere motorları

Dört Zamanlı Motorlar

Bir iş çevrimi krank milinin iki devrinde tamamlanır.

Zamanları:

1. Emme
2. Sıkıştırma
3. İş
4. Egzoz

Günümüzde otomobillerin büyük çoğunluğunda dört zamanlı motorlar kullanılmaktadır.

Silindir Sayısına Göre Motorlar ↑ İçindekiler

Motorlar silindir sayılarına göre de sınıflandırılır.

Tek Silindirli Motorlar

• Motosikletler
• Tarım makineleri

İki Silindirli Motorlar

• Küçük araçlar
• Bazı motosikletler

Üç Silindirli Motorlar

• Ekonomik otomobiller

Dört Silindirli Motorlar

En yaygın motor tipidir.

Altı Silindirli Motorlar

• Daha yüksek güç üretir.

Sekiz Silindirli Motorlar (V8)

• Performans araçları
• Ağır taşıtlar

Silindir Dizilişlerine Göre Motorlar ↑ İçindekiler

Sıralı Motorlar

Silindirler tek sıra halinde dizilmiştir.

Avantajları:

• Basit yapı
• Düşük maliyet

V Tipi Motorlar

Silindirler V şeklinde yerleştirilmiştir.

Avantajları:

• Kompakt yapı
• Yüksek güç

Boxer Motorlar

Silindirler karşılıklı yatay şekilde yerleştirilmiştir.

Avantajları:

• Düşük ağırlık merkezi
• Daha az titreşim

W Tipi Motorlar

Yüksek performanslı araçlarda kullanılır.

İçten Yanmalı Motorların Çalışma Prensibi ↑ İçindekiler

Motorun çalışabilmesi için üç temel unsur gerekir:

• Yakıt
• Hava
• Ateşleme (veya sıkıştırma)

Silindir içerisine alınan hava ve yakıt karışımı sıkıştırılır.

Yanma sonucunda oluşan yüksek basınç pistonu aşağı iter.

Pistonun hareketi biyel kolu aracılığıyla krank miline aktarılır.

Krank mili doğrusal hareketi dönme hareketine çevirir.

Bu sayede araç hareket eder.

Dört Zamanlı Motorun Çalışması ↑ İçindekiler

1. Emme Zamanı

• Emme supabı açılır.
• Piston aşağı iner.
• Hava veya hava-yakıt karışımı silindire dolar.

2. Sıkıştırma Zamanı

• Her iki supap kapalıdır.
• Piston yukarı çıkar.
• Karışım sıkıştırılır.

3. İş (Yanma) Zamanı

Benzinli motorlarda:

• Buji kıvılcım oluşturur.

Dizel motorlarda:

• Yakıt sıkıştırılmış sıcak hava içine püskürtülür.

Yanma sonucunda oluşan basınç pistonu aşağı iter.

Motor gücü bu aşamada oluşur.

4. Egzoz Zamanı

• Egzoz supabı açılır.
• Piston yukarı çıkar.
• Yanmış gazlar dışarı atılır.

Çevrim yeniden başlar.

İçten Yanmalı Motorun Genel Yapısı ↑ İçindekiler

Bir motor genel olarak üç ana bölümden oluşur:

1. Silindir Bloğu

Motorun temel gövdesidir.

İçerisinde:

• Silindirler
• Soğutma kanalları
• Yağ kanalları

bulunur.

2. Silindir Kapağı

Silindirlerin üst kısmını kapatır.

İçerisinde:

• Supaplar
• Eksantrik mili
• Bujiler veya enjektörler

yer alır.

3. Karter

Motor yağının depolandığı bölümdür.

Motorun alt kısmında bulunur.

İçten Yanmalı Motorun Ana Parçaları ↑ İçindekiler

Silindir Bloğu

Silindir bloğu motorun ana taşıyıcı elemanıdır.

Görevleri:

• Silindirleri taşımak
• Krank milini taşımak
• Yağ ve su kanallarını barındırmak

Genellikle:

• Dökme demir
• Alüminyum alaşımdan

üretilir.

Silindir

Pistonun hareket ettiği bölümdür.

Özellikleri:

• Yüksek sıcaklığa dayanıklıdır.
• Aşınmaya karşı dirençlidir.

Piston

Silindir içerisinde aşağı-yukarı hareket eder.

Görevleri:

• Yanma basıncını almak
• Gücü biyel koluna aktarmak

Piston Segmanları

Piston üzerinde bulunurlar.

Görevleri:

• Sızdırmazlık sağlamak
• Yağ kontrolü yapmak
• Isı transferi sağlamak

Piston Pimi

Piston ile biyel kolunu birbirine bağlar.

Biyel Kolu

Piston ile krank mili arasındaki bağlantıyı sağlar.

Doğrusal hareketi krank miline iletir.

Krank Mili

Motorun en önemli parçalarından biridir.

Görevleri:

• Piston hareketini dönme hareketine çevirmek
• Gücü şanzımana iletmek

Volan

Volan dişlisi bir flanş yüzey ile krank miline bağlıdır.

Görevleri:

• Motorun düzgün çalışmasını sağlamak
• Titreşimleri azaltmak

Supap Mekanizması Parçaları ↑ İçindekiler

Motorun nefes almasını sağlayan sistemdir.

Emme Supabı

Silindire temiz havanın girmesini sağlar.

Egzoz Supabı

Yanmış gazların dışarı atılmasını sağlar.

Supap Yayları

Supapların kapanmasını sağlar.

Eksantrik Mili

Supapları belirli zamanlarda açıp kapatır.

İticiler ve Külbütörler

Eksantrik hareketini supaplara aktarırlar.

Motorun Yardımcı Sistemleri ↑ İçindekiler

Yakıt Sistemi Parçaları

Motorun ihtiyaç duyduğu yakıtı sağlar. Yakıt enjeksiyon sistemleri yeni nesi sistemlerdir.

Başlıca parçaları:

• Yakıt deposu
• Yakıt pompası
• Yakıt filtresi
• Yakıt hattı
• Enjektörler
• Yakıt rampası

Ateşleme Sistemi Parçaları

Ateşleme sistemleri sadece benzinli motorlarda bulunur. Ateşleme sistemi kontrolleri için bakınız.

Parçaları:

• Akü
• Ateşleme bobini
• Buji kabloları
• Bujiler
• Motor kontrol ünitesi (ECU)

Soğutma Sistemi Parçaları

Motorda Soğutma sistemi motorun aşırı ısınmasını önler.

Başlıca parçaları:

• Radyatör
• Su pompası
• Termostat
• Fan
• Hortumlar

Yağlama Sistemi Parçaları

Motor yağlama sistemi motorun aşınmasını azaltır.

Parçaları:

• Karter
• Yağ pompası
• Yağ filtresi
• Yağ kanalları
• Basınç müşürü

Emme ve Egzoz Sistemi ↑ İçindekiler

Emme Sistemi

Görevi:

Motorun ihtiyaç duyduğu temiz havayı sağlamaktır. emme

Parçaları:

• Hava filtresi
• Emme manifoldu
• Gaz kelebeği
• Turboşarj (varsa)

Egzoz Sistemi

Görevi:

Yanma sonucu oluşan gazları dışarı atmaktır.

Parçaları:

• Egzoz manifoldu
• Katalitik konvertör
• Susturucu
• Egzoz boruları

Modern Motorlarda Bulunan Ek Sistemler ↑ İçindekiler

Günümüz motorlarında performans ve verimi artırmak amacıyla birçok elektronik sistem kullanılmaktadır.

Örnekler:

• ECU (Motor Kontrol Ünitesi)
• Turboşarj sistemi
• Common Rail sistemi
• Değişken supap zamanlaması (VVT)
• Start-Stop sistemi
• EGR sistemi
• Partikül filtresi (DPF)

Motor Parçalarının Birlikte Çalışması ↑ İçindekiler

Motor çalışırken bütün parçalar uyum içerisinde hareket eder.

1. Hava emilir.
2. Yakıt gönderilir.
3. Karışım sıkıştırılır.
4. Yanma gerçekleşir.
5. Piston hareket eder.
6. Krank mili döner.
7. Güç şanzımana aktarılır.
8. Egzoz gazları dışarı atılır.

Bu işlemler saniyede onlarca kez tekrar ederek aracın hareket etmesini sağlar.

Sonuç ↑ İçindekiler

Motor çeşitlerini ve içten yanmalı motorların yapısını öğrenmek, motorlu araçlar teknolojisinin temelini oluşturur. Elektrik motorları, hidrolik motorlar ve içten yanmalı motorlar farklı enerji kaynaklarıyla çalışsalar da hepsinin amacı enerjiyi mekanik harekete dönüştürmektir. Günümüzde özellikle benzinli ve dizel içten yanmalı motorlar halen yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bir içten yanmalı motor; silindir bloğu, silindir kapağı ve karterden oluşan temel yapı üzerine kurulmuştur. Piston, biyel kolu, krank mili, supap mekanizması, yakıt sistemi, yağlama sistemi ve soğutma sistemi gibi parçalar birlikte çalışarak motorun verimli ve güvenli şekilde çalışmasını sağlar.

Motor parçalarının görevlerini ve çalışma prensiplerini iyi bilen bir motor teknisyeni, bakım, onarım ve arıza teşhis işlemlerini daha doğru ve hızlı gerçekleştirebilir. Bu nedenle motor çeşitleri ve içten yanmalı motorların genel yapısı konusu, Motorlu Araçlar Teknolojisi alanındaki tüm öğrenciler için temel ve vazgeçilmez bir kazanımdır. Daha fazla bilgi ve elektrikli motorlar için motor dersi ana sayfamıza gidebilirsiniz.