Kanamalar ve Yaralanmalarda İlk Yardım

Kanama, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasıdır. Trafik kazalarında en sık karşılaşılan hayati tehlikelerden biri kanamalardır. Özellikle büyük damarların zarar görmesi kısa sürede aşırı kan kaybına neden olabilir. Bu nedenle ilk yardım uygulamalarında ciddi kanamaların kontrol altına alınması öncelikli müdahaleler arasında yer alır.

İnsan vücudundaki kan, dokulara oksijen ve besin taşırken aynı zamanda atık maddelerin uzaklaştırılmasını sağlar. Aşırı kan kaybı sonucunda organlar yeterince oksijen alamaz ve hayati tehlike oluşabilir. İlk yardım yapan kişinin kanama çeşitlerini tanıması ve doğru müdahaleyi bilmesi yaşam kurtarıcıdır. Bkz: İlk Yardım temel İlkeleri

Kanama Nedir?

Kanama; damarların yaralanması veya hasar görmesi sonucu kanın damar dışına çıkmasıdır. Kanama dışarıdan görülebileceği gibi vücut içerisinde de meydana gelebilir. Dış kanamalar kolay fark edilirken iç kanamalar belirti vermeden ilerleyebilir ve daha tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

Kanamanın şiddeti; yaralanan damarın türüne, büyüklüğüne ve kan kaybının miktarına göre değişiklik gösterir. Büyük damar yaralanmalarında birkaç dakika içinde hayati tehlike oluşabileceğinden ilk yardım geciktirilmemelidir.

Kanama Çeşitleri

Kanamalar oluştuğu yere ve yaralanan damarın cinsine göre farklı gruplara ayrılır.

Dış Kanama

Dış kanama, kanın vücut dışına aktığı kanama türüdür. Yaralanma bölgesi gözle görülebildiği için fark edilmesi kolaydır. Trafik kazalarında en sık karşılaşılan kanama türlerinden biridir.

İç Kanama

İç kanama, kanın vücut boşlukları içerisine aktığı ve dışarıdan görülmediği kanama türüdür. İç kanamalar ağır darbeler, trafik kazaları ve yüksekten düşmeler sonucunda oluşabilir. Belirtileri fark edilmediğinde hayati tehlike oluşturabilir.

Doğal Deliklerden Olan Kanamalar

Kulak, burun, ağız, anüs veya idrar yolları gibi doğal vücut açıklıklarından gelen kanamalar bu grupta değerlendirilir. Özellikle trafik kazalarından sonra kulak veya burundan gelen kanamalar kafa travmasının belirtisi olabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.

Damar Türlerine Göre Kanamalar

Atardamar Kanaması

Atardamar kanamalarında kan açık kırmızı renklidir ve kalp atışına paralel şekilde fışkırarak akar. Bu kanamalar kısa sürede fazla kan kaybına neden olduğundan acil müdahale gerektirir.

Toplardamar Kanaması

Toplardamar kanamalarında kan koyu kırmızı renklidir ve sürekli akış şeklinde görülür. Kan kaybı atardamar kanamalarına göre daha yavaş olsa da ciddi olabilir.

Kılcal Damar Kanaması

Kılcal damar kanamalarında kanama yara yüzeyinden sızıntı şeklinde olur. Genellikle küçük yaralanmalarda görülür ve basit ilk yardım uygulamalarıyla kontrol altına alınabilir.

Kanama Belirtileri

Kanamanın miktarı arttıkça vücutta bazı belirtiler ortaya çıkar. İlk yardımcı bu belirtileri tanıyarak kan kaybının ciddiyetini değerlendirebilmelidir.

Ciltte solukluk.
Soğuk ve nemli deri.
Hızlı ve zayıf nabız.
Susuzluk hissi.
Baş dönmesi.
Halsizlik.
Huzursuzluk.
Bilinç bulanıklığı.
İleri durumlarda bilinç kaybı.

Sınav Notu: Açık kırmızı renkte fışkırarak akan kanama atardamar kanamasıdır. Koyu kırmızı renkte sürekli akan kanama ise toplardamar kanamasıdır.

Kanamalarda İlk Yardımın Amacı

Kanamalarda ilk yardımın temel amacı kan kaybını en kısa sürede durdurmak, yaralının şoka girmesini önlemek ve sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar hayati fonksiyonlarını korumaktır.

Kanama kontrol altına alınırken yaralı mümkün olduğunca sakin tutulmalı, gereksiz hareket ettirilmemeli ve yaşam belirtileri sürekli takip edilmelidir.

Dikkat: Ciddi kanamalarda ilk yardım geciktirilmemelidir. Dakikalar içerisinde oluşabilecek aşırı kan kaybı hayati tehlike oluşturabilir.

Kanamayı Durdurma Yöntemleri

Kanamalarda ilk yardımın temel amacı kan kaybını en kısa sürede kontrol altına almaktır. Trafik kazalarında meydana gelen ağır kanamalar, kısa süre içerisinde hayati tehlike oluşturabilir. Bu nedenle ilk yardımcı, kanamanın türünü doğru değerlendirerek uygun yöntemi uygulamalıdır. Kanama kontrol altına alındıktan sonra yaralının yaşam belirtileri takip edilmeli ve sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar gerekli gözlem sürdürülmelidir.

Kanamayı durdurmada kullanılan temel yöntemler; doğrudan bası uygulamak, basınçlı bandaj yapmak, yaralı uzvu kalp seviyesinin üzerine kaldırmak ve gerekli durumlarda turnike uygulamaktır. İlk tercih her zaman doğrudan bası olmalıdır. Bkz: Temel Yaşam Desteği

Doğrudan Bası Uygulaması

Doğrudan bası, kanama kontrolünde en etkili ve en güvenli ilk yardım yöntemidir. Temiz bir gazlı bez, steril pansuman malzemesi veya temiz bir bez kullanılarak kanayan bölgenin üzerine kuvvetlice basınç uygulanır.

Kanama duruncaya kadar bası kaldırılmamalıdır. Kullanılan bez kan ile ıslanırsa kaldırılmamalı, üzerine ikinci bir bez konularak basıya devam edilmelidir. Sürekli bezi değiştirmek pıhtılaşmayı bozacağından kanamanın yeniden başlamasına neden olabilir.

Temiz veya steril bez kullanılmalıdır.
Kanayan bölgeye sürekli basınç uygulanmalıdır.
Bası gereksiz yere kaldırılmamalıdır.
Kanama durduktan sonra uygun bandaj yapılmalıdır.

Sınav Notu: Kanamalarda uygulanacak ilk yöntem doğrudan basıdır.

Basınçlı Bandaj Uygulaması

Doğrudan bası ile kontrol altına alınan kanamalarda yaranın yeniden kanamasını önlemek amacıyla basınçlı bandaj uygulanır. Bandaj çok gevşek sarılırsa kanama devam edebilir, çok sıkı sarılırsa dolaşım bozulabilir. Bu nedenle uygun sıkılıkta uygulanmalıdır.

Bandaj uygulandıktan sonra parmak uçlarının rengi, sıcaklığı ve dolaşımı belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.

Yaralı Uzvun Yükseltilmesi

Kol veya bacakta meydana gelen kanamalarda, kırık şüphesi bulunmuyorsa yaralı uzuv kalp seviyesinin üzerine kaldırılabilir. Bu uygulama damar içerisindeki basıncı azaltarak kanamanın kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Eğer uzuvda kırık, çıkık veya ciddi ezilme şüphesi varsa yükseltme işlemi yapılmamalıdır.

Dikkat: Kırık şüphesi bulunan uzuv kesinlikle zorlanarak kaldırılmamalıdır.

Basınç Noktalarına Bası Uygulaması

Şiddetli kanamalarda doğrudan basının yeterli olmadığı durumlarda, kanayan bölgeye giden atardamarın geçtiği basınç noktalarına bası uygulanabilir. Bu yöntem, kan akışını azaltarak kanamanın kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Basınç noktaları yalnızca ilk yardım eğitimi almış kişiler tarafından doğru şekilde uygulanmalıdır. Yanlış uygulamalar dolaşımın tamamen bozulmasına neden olabilir.

Turnike Uygulaması

Turnike, kanamanın başka yöntemlerle durdurulamadığı ve yaşamı tehdit eden uzuv kanamalarında kullanılan son seçenektir. Gereksiz yere turnike uygulanması doku hasarına neden olabileceğinden yalnızca zorunlu durumlarda tercih edilmelidir.

Turnike uygulanabilecek başlıca durumlar şunlardır:

Uzvun kopması.
Ezilme sonucu kontrol edilemeyen kanamalar.
Doğrudan basının yetersiz kaldığı ağır atardamar kanamaları.
Birden fazla yaralının bulunduğu ve tek ilk yardımcının olduğu durumlar.

Turnike yaranın üzerine değil, yaraya en yakın üst bölgeye uygulanmalıdır. Uygulama saati mutlaka not edilmeli ve sağlık ekiplerine bildirilmelidir.

Dikkat: Turnike kanamayı durdurmada son seçenektir. Öncelik her zaman doğrudan bası uygulamasıdır.

İç Kanamalarda İlk Yardım

İç kanamalar dışarıdan görülmediği için fark edilmesi daha zordur. Trafik kazaları, yüksekten düşme ve şiddetli darbeler sonrasında iç kanama gelişebilir.

İç kanama belirtileri şunlardır:

Ciltte solukluk.
Soğuk ve terli deri.
Hızlı ve zayıf nabız.
Baş dönmesi.
Susama hissi.
Huzursuzluk.
Bilinç bulanıklığı.

İç kanamadan şüpheleniliyorsa yaralı hareket ettirilmemeli, üzeri örtülerek vücut ısısı korunmalı ve en kısa sürede sağlık ekiplerine teslim edilmelidir.

Şok Nedir?

Şok, dolaşım sisteminin organlara yeterli miktarda kan gönderememesi sonucu ortaya çıkan hayati tehlike oluşturan bir durumdur. Trafik kazalarında aşırı kan kaybı şokun en önemli nedenlerinden biridir.

Şok belirtileri şunlardır:

Soğuk ve nemli cilt.
Hızlı nabız.
Hızlı ve yüzeysel solunum.
Halsizlik.
Huzursuzluk.
Bilinç bulanıklığı.
Susuzluk hissi.

Şokta İlk Yardım Uygulamaları

Şoka giren yaralıya uygulanacak ilk yardım büyük önem taşır. Öncelikle kanama varsa durdurulmalı, yaralı sırtüstü yatırılmalı ve kırık şüphesi yoksa bacakları yaklaşık 30 santimetre kadar yukarı kaldırılmalıdır. Yaralının üzeri örtülerek vücut sıcaklığı korunmalı, sakinleştirilmeli ve sağlık ekipleri gelinceye kadar yaşam belirtileri sürekli takip edilmelidir. Bkz: Bilinç Bozukluklarında İlk Yardım

Kanama kontrol altına alınmalıdır.
112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Yaralı sırtüstü yatırılmalıdır.
Kırık yoksa bacaklar yukarı kaldırılmalıdır.
Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenmelidir.
Ağızdan yiyecek veya içecek verilmemelidir.

Sınav Notu: Kanamalarda ilk tercih doğrudan basıdır. Turnike ise yalnızca zorunlu durumlarda uygulanır. Şoka giren yaralıya ağızdan su veya yiyecek verilmez.

Yaralanmalar

Yaralanma; herhangi bir dış etki sonucunda deri, deri altı dokular, kaslar, kemikler veya iç organların zarar görmesidir. Trafik kazaları, iş kazaları, yüksekten düşme, kesici ve delici alet yaralanmaları en sık karşılaşılan yaralanma nedenleri arasında yer alır. Yaralanmanın şiddeti, meydana gelen darbenin büyüklüğüne ve etkilenen bölgeye göre değişiklik gösterir.

İlk yardım uygulamalarında yaralanmanın türünü doğru belirlemek, uygulanacak müdahaleyi doğrudan etkiler. Yanlış uygulamalar kanamayı artırabilir, enfeksiyon riskini yükseltebilir veya kalıcı sakatlıklara neden olabilir.

Yara Çeşitleri

Yaralar oluş şekline göre farklı gruplara ayrılır. Her yara türünde uygulanacak ilk yardım yöntemi farklılık gösterebilir.

Kesik Yaralar

Bıçak, cam veya metal gibi kesici cisimlerle oluşan yaralardır. Genellikle düzgün kenarlıdır ve kanama miktarı yaralanan damarın büyüklüğüne göre değişir.

Ezik Yaralar

Sert bir cisimle çarpma veya sıkışma sonucu oluşur. Deri bütünlüğü bozulmayabilir ancak deri altında kanama ve doku ezilmesi meydana gelebilir.

Delici Yaralar

Çivi, tornavida, demir çubuk gibi sivri cisimlerin batması sonucu oluşur. Dışarıdan küçük görünmesine rağmen iç organlarda ciddi hasara neden olabilir.

Parçalı Yaralar

Trafik kazalarında görülebilen düzensiz kenarlı ve doku kaybının bulunduğu yaralardır. Enfeksiyon riski yüksektir.

Yaralanmalarda İlk Yardım

Yaralanmalarda temel amaç kanamayı durdurmak, enfeksiyonu önlemek ve yaralı bölgeyi korumaktır. Yaraya gereksiz müdahalede bulunulmamalı ve sağlık ekipleri gelinceye kadar uygun ilk yardım uygulanmalıdır.

Olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır.
Kanama kontrol altına alınmalıdır.
Yara temiz bir bez veya steril pansuman malzemesi ile kapatılmalıdır.
Yaraya çıplak elle dokunulmamalıdır.
Yaraya kolonya, tentürdiyot, merhem veya benzeri maddeler sürülmemelidir.
Yaralı sakinleştirilmeli ve yaşam belirtileri takip edilmelidir.

Sınav Notu: Açık yaralara doğrudan ilaç, merhem veya kolonya sürülmez.

Delici ve Kesici Alet Yaralanmalarında İlk Yardım

Delici ve kesici cisimlerle meydana gelen yaralanmalarda ilk olarak kanama kontrol edilir. Yara temiz bir bezle kapatılır ve doğrudan bası uygulanır.

Yaraya saplanmış bir cisim varsa kesinlikle çıkarılmamalıdır. Saplanan cismin çıkarılması kanamanın artmasına ve iç organların daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Cisim bulunduğu şekilde sabitlenmeli ve yaralı en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

Dikkat: Yaraya saplanmış yabancı cisim kesinlikle çıkarılmaz.

Göğüs Yaralanmalarında İlk Yardım

Göğüs bölgesinde meydana gelen yaralanmalar akciğer, kalp ve büyük damarların zarar görmesine neden olabilir. Trafik kazalarında direksiyon darbesi veya emniyet kemeri etkisiyle göğüs yaralanmaları görülebilir.

Göğüs yaralanmalarında yaralının rahat nefes alabileceği pozisyon verilmelidir. Açık göğüs yaralarında yara temiz bir örtü ile kapatılmalı ve sağlık ekipleri beklenmelidir.

Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemeli ve solunumu sürekli takip edilmelidir.

Karın Yaralanmalarında İlk Yardım

Karın bölgesi; mide, bağırsaklar, karaciğer, dalak ve diğer önemli organları içerdiğinden bu bölgedeki yaralanmalar ciddi iç kanamalara neden olabilir.

Karın yaralanmalarında yaralı sırtüstü yatırılmalı, dizleri hafif bükülerek rahatlaması sağlanmalıdır. Karın bölgesinden organ çıkması durumunda organlar içeri itilmemeli, temiz ve nemli steril bez ile üzeri kapatılmalıdır.

Yaralıya ağızdan hiçbir yiyecek veya içecek verilmemelidir.

Dikkat: Karın yaralanmalarında dışarı çıkan organlar yerine yerleştirilmeye çalışılmaz.

Kafa Yaralanmalarında İlk Yardım

Kafa yaralanmaları trafik kazalarında en sık görülen ciddi yaralanmalardandır. Beyin hasarı oluşabileceği için dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

Kafa travmalarında aşağıdaki belirtiler görülebilir.

Bilinç kaybı.
Baş dönmesi.
Kusma.
Burun veya kulaktan kan ya da sıvı gelmesi.
Şiddetli baş ağrısı.
Hafıza kaybı.

Yaralı mümkün olduğunca hareketsiz tutulmalı, baş ve boyun desteklenmeli ve sağlık ekipleri beklenmelidir.

Yaralanmalarda Yapılmaması Gereken Davranışlar

Yaraya çıplak elle dokunulmamalıdır.
Yabancı cisim çıkarılmamalıdır.
Kanayan yara sürekli açılıp kontrol edilmemelidir.
Yaraya kolonya, merhem veya pudra sürülmemelidir.
Bilinçsiz yaralıya su verilmemelidir.
Omurga yaralanması şüphesi olan kişiler gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.

Sınav Notu: Trafik kazalarında yaralıya saplanmış yabancı cisim çıkarılmaz,

Omurga Yaralanmalarında İlk Yardım

Omurga yaralanmaları trafik kazalarında en dikkat edilmesi gereken yaralanmalar arasında yer alır. Omurga, omurilik adı verilen sinir dokusunu korur. Omuriliğin zarar görmesi durumunda kol ve bacaklarda felç gelişebilir. Bu nedenle omurga yaralanması şüphesi bulunan kişilere yapılacak ilk yardım son derece dikkatli olmalıdır.

Yüksek hızla meydana gelen trafik kazaları, araç içerisinde sıkışma, motosiklet kazaları ve yüksekten düşmeler omurga yaralanmalarının en önemli nedenleridir. Yaralıda boyun ağrısı, sırt ağrısı, kol veya bacaklarda uyuşma, hareket kaybı ya da bilinç kaybı bulunuyorsa omurga yaralanmasından şüphe edilmelidir. Bkz: Taşımalar

Omurga yaralanmalarında ilk yardımcı aşağıdaki kurallara uymalıdır.

Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.
Baş, boyun ve gövde aynı doğrultuda tutulmalıdır.
Boyun ani şekilde sağa sola çevrilmemelidir.
Araçta yangın veya patlama riski yoksa yaralı bulunduğu yerde bekletilmelidir.
112 Acil Çağrı Merkezi haberdar edilmelidir.
Sağlık ekipleri gelinceye kadar yaşam belirtileri takip edilmelidir.

Dikkat: Omurga yaralanması şüphesi bulunan kişiler bilinçsiz şekilde araçtan çıkarılmamalıdır. Yanlış taşıma kalıcı felce neden olabilir.

Uzuv Kopmalarında İlk Yardım

Trafik kazaları ve iş kazalarında kol, el, parmak, bacak veya ayak gibi uzuvlarda kopmalar meydana gelebilir. Böyle durumlarda hem yaralıya hem de kopan uzva doğru şekilde müdahale edilmesi gerekir.

Öncelikle yaralının kanaması kontrol altına alınmalıdır. Kanama doğrudan bası ile durdurulamıyorsa gerekli durumlarda turnike uygulanabilir. Yaralı sakinleştirilmeli ve şoka karşı gerekli önlemler alınmalıdır.

Kopan uzuv kesinlikle yıkanmamalı veya doğrudan buz içerisine konulmamalıdır. Uygun şekilde muhafaza edilerek sağlık ekiplerine teslim edilmelidir.

Kopan Uzvun Korunması

Kopan uzuv temiz ve nemsiz steril gazlı bez ile sarılır.
Daha sonra temiz bir plastik torbaya konulur.
Bu torba, buz ve su bulunan ikinci bir torbanın içerisine yerleştirilir.
Kopan uzuv doğrudan buz ile temas ettirilmez.
Yaralı ile birlikte en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılır.

Sınav Notu: Kopan uzuv doğrudan buz içerisine konulmaz. Önce temiz bir torbaya yerleştirilir, daha sonra buzlu su bulunan ikinci torbanın içine konularak taşınır.

Doku Bütünlüğü Bozulmuş Yaralarda Dikkat Edilecek Kurallar

Açık yaralar enfeksiyon açısından büyük risk taşır. Bu nedenle yara bölgesinin temiz tutulması ve dış etkenlerden korunması gerekir. İlk yardımcı yaraya mümkün olduğunca az temas etmeli ve steril malzemeler kullanmalıdır.

Yaraya çıplak elle dokunulmamalıdır.
Steril pansuman malzemesi kullanılmalıdır.
Yara gereksiz yere açılıp kapatılmamalıdır.
Yaraya ilaç, merhem, kolonya veya tentürdiyot sürülmemelidir.
Kanama kontrol altına alındıktan sonra uygun bandaj uygulanmalıdır.
Yaralının tetanos riski sağlık ekiplerine bildirilmelidir.

Yaralanmalarda Genel İlk Yardım Kuralları

Yaralanmanın türü ne olursa olsun ilk yardım uygulamalarında uyulması gereken temel kurallar vardır. Bu kurallar hem yaralının güvenliğini sağlar hem de sağlık ekiplerinin işini kolaylaştırır.

Olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır.
112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Kanama varsa kontrol altına alınmalıdır.
Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.
Yaşam belirtileri düzenli olarak takip edilmelidir.
Şok belirtileri gözlenmelidir.
Yaralıya moral verilmeli ve sakin olması sağlanmalıdır.
Sağlık ekiplerine doğru ve eksiksiz bilgi verilmelidir.

Sürücü Kursu Sınavında En Çok Sorulan Bilgiler

Kanamalarda ilk uygulanacak yöntem doğrudan basıdır.
Turnike yalnızca zorunlu durumlarda uygulanır.
Açık yaralara kolonya veya merhem sürülmez.
Yaraya saplanmış cisim çıkarılmaz.
Omurga yaralanması şüphesinde yaralı gereksiz yere hareket ettirilmez.
Kopan uzuv doğrudan buz içerisine konulmaz.
Şoka giren yaralıya ağızdan yiyecek ve içecek verilmez.

Ehliyet Sınavı İpucu: İlk yardım sorularında en çok hata yapılan konular; turnike uygulaması, saplanmış cisimlerin çıkarılması ve omurga yaralanmalarında yaralının taşınmasıdır. Bu üç konu özellikle dikkat edilmesi gereken başlıklardır.

Ünite Özeti

Kanamalar ve yaralanmalar, trafik kazalarında en sık karşılaşılan acil durumlardır. İlk yardımın temel amacı kanamayı kontrol altına almak, yaralının yaşamını korumak ve sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar durumunun kötüleşmesini önlemektir. Kanamalar dış, iç ve doğal deliklerden olan kanamalar olarak sınıflandırılır. Şiddetli kanamalarda ilk tercih doğrudan bası uygulamasıdır. Turnike ise yalnızca diğer yöntemlerin yetersiz kaldığı hayati tehlike oluşturan durumlarda uygulanmalıdır.

Yaralanmalarda yara temiz tutulmalı, yabancı cisimler çıkarılmamalı ve açık yaralara herhangi bir ilaç veya kimyasal madde sürülmemelidir. Omurga yaralanması şüphesi bulunan kişiler gereksiz yere hareket ettirilmemeli, uzuv kopmalarında ise kopan parça uygun şekilde muhafaza edilerek yaralı ile birlikte sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır. Doğru ilk yardım uygulamaları, trafik kazalarında yaşam kurtaran en önemli müdahaleler arasında yer almaktadır. Bkz: Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Daha detaylı içeriklere ulaşmak için motor dersi ana sayfamızı ziyaret ederek, menülerden ehliyet sınavları linki ile ehliyet deneme sınavları yapabilirsiniz.

Kanamalar ve Yaralanmalarda İlk Yardım