Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık ve Çeşitleri

Kırık; kemiğin, üzerine gelen darbe, çarpma, sıkışma veya düşme gibi dış etkiler sonucunda bütünlüğünün bozulmasıdır. Trafik kazalarında en sık karşılaşılan yaralanmalardan biri kırıklardır. Kırıklar yalnızca kemiğin zarar görmesine neden olmaz; çevresindeki kas, damar, sinir ve bağ dokularında da yaralanmalar meydana gelebilir. Bu nedenle kırık şüphesi bulunan yaralılara bilinçsiz müdahalede bulunulmamalı ve doğru ilk yardım uygulanmalıdır.

İlk yardımın amacı kırığı düzeltmek değildir. Amaç; yaralı bölgenin daha fazla zarar görmesini önlemek, ağrıyı azaltmak ve sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar kırık bölgesini güvenli şekilde sabit tutmaktır.

Kırık Nedir?

Kırık, kemiğin tamamen veya kısmen çatlaması ya da bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar hafif darbeler sonucunda oluşabileceği gibi trafik kazaları gibi yüksek enerjili çarpmalarda da meydana gelebilir. Kırığın tipi ve şiddeti, uygulanan kuvvete ve kemiğin yapısına göre değişiklik gösterir.

Kırık oluştuğunda yalnızca kemik zarar görmez. Çevrede bulunan kaslar, bağ dokuları, sinirler ve kan damarları da etkilenebilir. Bu nedenle kırık bulunan bölge gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.

Kaç Çeşit Kırık Vardır?

Kırıklar genel olarak üç grupta incelenir.

Kapalı Kırık

Kapalı kırıklarda kemik kırılmış olmasına rağmen deri bütünlüğü bozulmamıştır. Dışarıdan açık yara görülmez. Ancak ağrı, şişlik ve şekil bozukluğu oluşabilir.

Açık Kırık

Açık kırıklarda kırılan kemik deri bütünlüğünü bozarak dışarı çıkabilir veya kırık bölgesinde açık yara bulunabilir. Enfeksiyon riski yüksek olduğundan dikkatli müdahale edilmelidir.

Parçalı Kırık

Kemik birden fazla parçaya ayrılmıştır. Genellikle yüksek hızla meydana gelen trafik kazalarında görülür. Çevre dokularda ciddi hasar oluşturabilir.

Kırık Belirtileri

Kırık oluştuğunda yaralıda bazı belirtiler görülür. Bu belirtilerin bilinmesi doğru ilk yardım uygulanmasını kolaylaştırır.

• Şiddetli ağrı.
• Hareket kısıtlılığı.
• Şişlik.
• Morarma.
• Şekil bozukluğu.
• Hareket sırasında sürtünme sesi gelebilmesi.
• Uzvun normalden kısa veya uzun görünmesi.
• Açık kırıklarda kemiğin dışarıdan görülebilmesi.

Kırık belirtileri görülen yaralı hareket ettirilmeden değerlendirilmeli ve kırık bölgesi sabit tutulmalıdır.

Kırığın Oluşturabileceği Olumsuz Durumlar

Kırıklar yalnızca kemiğin zarar görmesine neden olmaz. Çevrede bulunan damar, sinir ve kas dokuları da zarar görebilir. Özellikle büyük kemik kırıklarında ciddi kanamalar meydana gelebilir.

Kırığın oluşturabileceği başlıca olumsuz durumlar şunlardır.

• Şiddetli ağrı.
• İç veya dış kanama.
• Sinir yaralanmaları.
• Damar yaralanmaları.
• Şok gelişmesi.
• Kalıcı hareket kaybı.

Bu nedenle kırık şüphesi bulunan kişilere bilinçsiz müdahalede bulunulmamalıdır.

Kırıklarda İlk Yardım

Kırıklarda ilk yardımın temel amacı kırık bölgenin hareket etmesini önlemek ve yaralının güvenliğini sağlamaktır. Kırık yerine oturtulmaya çalışılmamalı, çekme veya düzeltme işlemi yapılmamalıdır. Bkz: İlk Yardım Temel İlkeleri

Kırık şüphesi bulunan yaralıya aşağıdaki işlemler uygulanmalıdır.

• Olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır.
• 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
• Kırık bölgesi hareket ettirilmemelidir.
• Kırık bölgesi uygun malzeme ile tespit edilmelidir.
• Açık kırıklarda yara steril bezle kapatılmalıdır.
• Kanama varsa kontrol altına alınmalıdır.
• Yaralının yaşam belirtileri takip edilmelidir.

Çıkık

Çıkık; eklemi oluşturan kemiklerin normal anatomik konumlarından ayrılması sonucu meydana gelen yaralanmadır. Trafik kazaları, yüksekten düşme, spor yaralanmaları ve şiddetli darbeler çıkıkların en önemli nedenleri arasında yer alır. Çıkık oluştuğunda eklem yüzeyleri birbirinden ayrıldığı için şiddetli ağrı meydana gelir ve eklem normal görevini yerine getiremez.

Çıkıklar en sık omuz, dirsek, parmak, çene, kalça ve diz eklemlerinde görülür. Çıkık bulunan bölgede sinir ve damar yaralanmaları gelişebileceğinden bilinçsiz müdahaleler ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle ilk yardımın amacı çıkığı yerine oturtmak değil, eklemi hareketsiz hale getirerek sağlık kuruluşuna güvenli şekilde ulaştırmaktır.

Çıkık Belirtileri

Çıkık meydana geldiğinde yaralıda aşağıdaki belirtiler görülebilir.

• Eklem bölgesinde ani ve şiddetli ağrı.
• Eklemde şekil bozukluğu.
• Hareket ettirememe veya hareket kısıtlılığı.
• Şişlik ve ödem oluşması.
• Morarma meydana gelmesi.
• Dokunmaya karşı hassasiyet.
• Uzvun normal duruşunun bozulması.

Çıkık ile kırık belirtileri birbirine benzeyebilir. Bu nedenle kesin tanı konuluncaya kadar yaralanma kırık varmış gibi değerlendirilmeli ve gereksiz hareketlerden kaçınılmalıdır.

Çıkıklarda İlk Yardım

Çıkıklarda uygulanacak ilk yardımın amacı ağrıyı azaltmak, damar ve sinir yaralanmalarını önlemek ve eklemin daha fazla zarar görmesini engellemektir.

İlk yardımcı aşağıdaki kurallara uymalıdır.

• Yaralı sakinleştirilmelidir.
• Çıkık bulunan eklem hareket ettirilmemelidir.
• Eklem bulunduğu pozisyonda tespit edilmelidir.
• Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmamalıdır.
• Yüzük, saat, bileklik gibi dolaşımı engelleyebilecek eşyalar dikkatlice çıkarılmalıdır.
• Şişliği azaltmak amacıyla soğuk uygulama yapılabilir.
• 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı veya yaralı sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

Çıkık bölgesinde dolaşım bozukluğu oluşup oluşmadığı belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Parmak uçlarında morarma, soğukluk veya hissizlik görülmesi durumunda sağlık ekiplerine bilgi verilmelidir.

Burkulma

Burkulma; eklemi oluşturan bağların normal hareket sınırının üzerine zorlanması sonucu meydana gelen yumuşak doku yaralanmasıdır. Burkulmalarda kemikler yer değiştirmez ancak bağ dokuları gerilebilir veya yırtılabilir.

Burkulmalar en sık ayak bileği, diz, el bileği ve parmak eklemlerinde görülmektedir. Trafik kazalarında araçtan inerken dengenin kaybedilmesi veya ani hareketler sonucunda burkulmalar oluşabilir.

Burkulma Belirtileri

Burkulmalarda görülen belirtiler şunlardır.

• Ani başlayan ağrı.
• Şişlik oluşması.
• Morarma.
• Eklem hareketlerinde ağrı.
• Hareket kısıtlılığı.
• Dokunmaya karşı hassasiyet.

Burkulma belirtileri bazı kırıklarla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle şüpheli durumlarda kırık ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.

Burkulmalarda İlk Yardım

Burkulmalarda uygulanacak ilk yardımın amacı ağrıyı azaltmak, şişliği önlemek ve yaralı eklemi dinlendirmektir.

• Yaralı eklem dinlendirilmelidir.
• Burkulan bölge hareket ettirilmemelidir.
• Soğuk uygulama yapılmalıdır.
• Elastik bandaj ile uygun şekilde sarılmalıdır.
• Mümkünse burkulan uzuv kalp seviyesinin üzerine kaldırılmalıdır.
• Şiddetli ağrı devam ediyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Burkulan bölgeye ilk saatlerde sıcak uygulama yapılması doğru değildir. Sıcak uygulama şişliğin artmasına neden olabilir.

Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda Tespit Nasıl Olmalıdır?

Kırık, çıkık ve burkulmalarda ilk yardımın en önemli uygulamalarından biri tespittir. Tespit; yaralanan bölgenin hareket etmesini önlemek amacıyla uygun malzemeler kullanılarak sabitlenmesidir. Doğru yapılan tespit, ağrının azalmasını sağlar, kırık uçlarının çevre dokulara zarar vermesini önler ve yaralının güvenli şekilde sağlık kuruluşuna taşınmasına yardımcı olur.

Tespit yapılırken amaç kırığı düzeltmek veya çıkığı yerine oturtmak değildir. Yaralı bölge bulunduğu pozisyonda desteklenmeli ve mümkün olduğunca hareketsiz tutulmalıdır.

Tespit Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Tespit uygulaması sırasında yapılacak yanlış bir hareket yaralanmanın ağırlaşmasına neden olabilir. Bu nedenle aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir. Bkz: Kanama ve Yaralanmalarda İlk Yardım

• Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.
• Kırık veya çıkık bölgesi düzeltilmeye çalışılmamalıdır.
• Tespit, yaralı bölgenin bulunduğu pozisyonda yapılmalıdır.
• Tespit malzemesi yeterince sağlam olmalıdır.
• Tespit edilen bölgenin üst ve alt eklemleri birlikte sabitlenmelidir.
• Açık kırıklarda yara steril bezle kapatıldıktan sonra tespit uygulanmalıdır.
• Tespit sonrasında dolaşım kontrol edilmelidir.

Tespit tamamlandıktan sonra parmak uçlarının rengi, sıcaklığı ve hissi kontrol edilmelidir. Parmaklarda morarma, soğukluk veya uyuşma görülmesi bandajın fazla sıkı olduğunu gösterebilir.

Tespit Yöntemleri

İlk yardım uygulamalarında yaralanmanın yerine göre farklı tespit yöntemleri kullanılabilir. Hazır ateller kullanılabileceği gibi olay yerinde bulunan uygun malzemelerden de yararlanılabilir.

Sert Atel ile Tespit

Tahta, plastik veya benzeri sert malzemeler kullanılarak yapılan tespit yöntemidir. Özellikle kol ve bacak kırıklarında etkili sonuç verir. Sert atel uygulanırken kemik çıkıntılarının bulunduğu bölgelere yumuşak destek konulmalıdır.

Yumuşak Atel ile Tespit

Battaniye, havlu, yastık veya katlanmış giysiler gibi yumuşak malzemeler kullanılarak uygulanır. Özellikle sert atelin bulunmadığı durumlarda tercih edilir.

Vücuda Tespit

Yaralı uzuv sağlam uzva bağlanarak sabitlenebilir. Örneğin kırık olan bacak, sağlam bacağa uygun şekilde bağlanarak hareket etmesi önlenebilir.

Üçgen Sargı ile Tespit

Kol ve omuz yaralanmalarında üçgen sargı kullanılarak kol askıya alınabilir. Bu yöntem kolun ağırlığını azaltır ve ağrının hafiflemesine yardımcı olur.

Tespit Sonrasında Yapılacak Kontroller

Tespit işlemi tamamlandıktan sonra yaralı yalnız bırakılmamalıdır. Tespitin doğru uygulanıp uygulanmadığı belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.

• Parmak uçlarının rengi kontrol edilmelidir.
• Cilt sıcaklığı değerlendirilmelidir.
• Uyuşma veya karıncalanma olup olmadığı sorulmalıdır.
• Bandajın gevşeyip gevşemediği kontrol edilmelidir.
• Kanama olup olmadığı gözlenmelidir.

Dolaşım bozukluğu belirtileri görülürse bandaj dikkatlice gevşetilmeli ve sağlık ekiplerine bilgi verilmelidir. Bkz: Bilinç Bozukluklarında İlk Yardım

Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda Yapılmaması Gereken Davranışlar

İlk yardım sırasında yapılan bazı yanlış uygulamalar yaralanmanın daha ciddi hale gelmesine neden olabilir.

• Kırık kemik yerine oturtulmaya çalışılmaz.
• Çıkık eklem çekilerek yerine yerleştirilmez.
• Burkulan ekleme ilk saatlerde sıcak uygulanmaz.
• Yaralı gereksiz yere yürütülmez.
• Kırık bölgeye sert masaj yapılmaz.
• Dolaşımı bozacak kadar sıkı bandaj uygulanmaz.
• Yaralı uzuv zorlanarak hareket ettirilmez.

Sürücü Kursu Sınavında En Çok Sorulan Bilgiler

• Kırıklarda kemik yerine oturtulmaya çalışılmaz.
• Çıkık bulunan eklem yerine yerleştirilmez.
• Burkulmalarda ilk uygulama soğuk uygulamadır.
• Tespit sırasında kırık bölgenin üst ve alt eklemi birlikte sabitlenir.
• Tespit sonrası dolaşım mutlaka kontrol edilir.
• Açık kırıklarda önce yara kapatılır, sonra tespit yapılır.

Ünite Özeti

Kırık, kemiğin bütünlüğünün bozulması; çıkık, eklemi oluşturan kemiklerin normal yerinden ayrılması; burkulma ise eklem bağlarının zorlanması sonucu oluşan yumuşak doku yaralanmasıdır. Bu yaralanmalarda ilk yardımın temel amacı yaralı bölgeyi hareket ettirmemek, uygun yöntemle tespit etmek ve sağlık ekipleri gelinceye kadar oluşabilecek ek hasarları önlemektir. Kırık kemik yerine oturtulmaya çalışılmaz, çıkık yerine yerleştirilmez ve burkulmalarda ilk saatlerde soğuk uygulama tercih edilir. Doğru yapılan tespit uygulamaları hem ağrıyı azaltır hem de güvenli taşıma için büyük önem taşır. Bkz: Temel Yaşam Desteği

Daha detaylı içeriklere ulaşmak için motor dersi ana sayfamızı ziyaret ederek, menülerden ehliyet sınavları linki ile ehliyet deneme sınavları yapabilirsiniz.