Temel Yaşam Desteği

Temel Yaşam Desteği Nedir?

Temel yaşam desteği (TYD), solunumu veya dolaşımı duran kişilerin yaşamını sürdürebilmesi amacıyla sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar yapılan hayat kurtarıcı ilk yardım uygulamalarıdır. Trafik kazaları, elektrik çarpmaları, boğulmalar, kalp krizi ve çeşitli travmalar sonucunda kişinin solunumu veya kalbi durabilir. Böyle durumlarda zamanında başlatılan temel yaşam desteği, kişinin yaşama şansını önemli ölçüde artırır.

Temel yaşam desteği; hava yolunun açılması, solunumun değerlendirilmesi ve gerektiğinde göğüs basısı ile suni solunum uygulanmasını kapsar. Bu uygulamalar, beyin ve diğer hayati organların oksijensiz kalmasını önlemeyi amaçlar.

İnsan beyni oksijensiz yalnızca birkaç dakika canlı kalabilir. Bu nedenle temel yaşam desteğine mümkün olan en kısa sürede başlanması büyük önem taşır. Sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar geçen süre içerisinde yapılan doğru müdahaleler birçok insanın hayatını kurtarabilmektedir. Bkz: İlk yardım temel ilkeleri

Temel Yaşam Desteğinin Önemi

Trafik kazalarında meydana gelen ölümlerin önemli bir kısmı olaydan sonraki ilk dakikalarda gerçekleşmektedir. Kalp durması veya solunumun durması gibi durumlarda zaman kaybedilmeden temel yaşam desteğine başlanması gerekir. Erken yapılan müdahale, kalıcı beyin hasarını önleyebilir ve hayatta kalma oranını artırabilir.

Temel yaşam desteğinin doğru uygulanabilmesi için ilk yardım eğitimi alan kişilerin bilgilerini güncel tutmaları önemlidir. Bilinçsiz yapılan müdahaleler yararlı olmadığı gibi yaralıya zarar da verebilir.

Yaşam Belirtileri Nelerdir?

İlk yardımcı olay yerine ulaştığında yaralının yaşam belirtilerini değerlendirmelidir. Yaşam belirtileri kişinin hayatta olup olmadığını ve hayati fonksiyonlarının devam edip etmediğini gösteren önemli bulgulardır.

Temel yaşam belirtileri şunlardır:

• Bilinç: Kişinin çevresine tepki verip vermediği değerlendirilir.
• Solunum: Düzenli nefes alıp almadığı kontrol edilir.
• Dolaşım: Kalbin çalışıp çalışmadığı ve ciddi kanama olup olmadığı değerlendirilir.

Bilinç açık olan kişiler sorulara cevap verebilir ve çevresinde olup bitenleri algılayabilir. Bilinç kapalıysa kişi seslenmeye veya hafif omuz dokunuşuna tepki vermez. Böyle durumlarda solunum ve dolaşım değerlendirmesine geçilmelidir.

Temel Yaşam Desteğinin Amacı

Temel yaşam desteğinin temel amacı, duran solunum ve dolaşım fonksiyonlarını destekleyerek beyin başta olmak üzere hayati organların oksijen almaya devam etmesini sağlamaktır.

Temel yaşam desteği sayesinde;

• Beynin oksijensiz kalması geciktirilir.
• Hayati organların çalışması desteklenir.
• Kalıcı beyin hasarı riski azaltılır.
• Sağlık ekipleri gelinceye kadar yaşam fonksiyonları korunmaya çalışılır.

Temel yaşam desteği ne kadar erken başlarsa başarı şansı da o kadar artmaktadır.

Hava Yolunun Açık Tutulmasının Önemi

İnsan vücudu yaşamını sürdürebilmek için sürekli oksijene ihtiyaç duyar. Oksijen akciğerlere hava yolu aracılığıyla ulaşır. Hava yolunun herhangi bir nedenle kapanması durumunda solunum gerçekleşemez ve kısa süre içerisinde hayati tehlike oluşur.

Trafik kazalarında bilinç kaybı yaşayan kişilerde dil geriye doğru kayarak hava yolunu kapatabilir. Ayrıca kusmuk, kan veya yabancı cisimler de hava yolunun tıkanmasına neden olabilir. Bu nedenle temel yaşam desteğinin ilk basamağı hava yolunun açıklığını sağlamaktır.

Hava yolu açık olmayan bir kişiye yapılacak diğer müdahalelerin başarı şansı oldukça düşüktür.

Hava Yolu Nasıl Açılır?

Bilinci kapalı olan kişilerde ilk olarak ağız içi kontrol edilir. Görülebilen yabancı cisimler dikkatli şekilde çıkarılır. Daha sonra baş geriye doğru hafifçe itilerek çene yukarı kaldırılır. Bu yöntem dilin geriye kaçmasını önleyerek hava yolunun açılmasını sağlar.

Boyun yaralanmasından şüphelenilen trafik kazalarında baş hareket ettirilirken çok dikkatli olunmalıdır. Gereksiz ve sert hareketlerden kaçınılmalı, omurgaya zarar verebilecek uygulamalar yapılmamalıdır.

Hava yolu açıldıktan sonra yaralının solunumu değerlendirilir. Solunum yoksa temel yaşam desteğinin sonraki basamaklarına geçilir.

Bilinç Kontrolü

Temel yaşam desteğine başlamadan önce ilk yardımcı, hasta veya yaralının bilincini değerlendirmelidir. Bilinç kontrolü, kişinin çevresindeki uyarılara tepki verip vermediğini anlamaya yönelik yapılan ilk değerlendirmedir. Bilinci açık olan kişiler konuşabilir, sorulara cevap verebilir ve çevresinde olup bitenleri algılayabilir. Bilinci kapalı olan kişiler ise seslenildiğinde veya hafifçe omuzlarına dokunulduğunda herhangi bir tepki vermez.

Bilinç kontrolü yapılırken yaralının omuzlarına hafifçe dokunularak "İyi misiniz?" veya "Beni duyuyor musunuz?" gibi kısa ve anlaşılır sorular sorulur. Güçlü şekilde sarsmak veya tokat atmak doğru bir uygulama değildir. Özellikle trafik kazalarında boyun ve omurga yaralanması ihtimali bulunduğundan gereksiz hareketlerden kaçınılmalıdır.

Yaralı tepki veriyorsa bilinci açıktır ve diğer değerlendirmeler dikkatli şekilde sürdürülür. Hiçbir tepki vermiyorsa bilinç kapalı kabul edilir ve zaman kaybetmeden solunum değerlendirilmesine geçilir.

Solunumun Değerlendirilmesi

Bilinç kontrolünden sonra yaralının solunum yapıp yapmadığı değerlendirilmelidir. Solunumun durması, kısa sürede beyin ve diğer hayati organların oksijensiz kalmasına neden olur. Bu nedenle solunum kontrolü temel yaşam desteğinin en önemli basamaklarından biridir.

Solunum değerlendirilirken hava yolu açıldıktan sonra en fazla 10 saniye boyunca şu kontroller yapılmalıdır:

• Göğüs kafesinin yükselip yükselmediği gözlenir.
• Nefes sesi dinlenir.
• Ağız ve burundan çıkan hava hissedilmeye çalışılır.

Bu değerlendirme sırasında "Bak, Dinle ve Hisset" yöntemi uygulanır. Solunum normal ise yaralı uygun pozisyonda izlenir. Solunum yoksa veya normal değilse temel yaşam desteğine başlanması gerekir.

Dolaşımın Değerlendirilmesi

Solunum kontrolü tamamlandıktan sonra dolaşım değerlendirilir. Dolaşımın temel göstergeleri kalbin çalışması ve vücuttaki kan dolaşımının devam etmesidir. İlk yardımcı özellikle yaşamı tehdit eden dış kanamaları kontrol etmelidir.

Aşırı kan kaybı çok kısa sürede hayati tehlike oluşturabileceği için ciddi kanamalar öncelikle durdurulmaya çalışılır. Yaralının cilt renginde solukluk, soğukluk veya morarma gibi belirtiler dolaşım bozukluğunu gösterebilir.

Dolaşım değerlendirilirken ilk yardımcı gereksiz zaman kaybetmeden temel yaşam desteği gerekip gerekmediğine karar vermelidir. Bkz: Kanamalar ve Yaralanmalarda İlk Yardım

Solunum Durması

Solunum durması, kişinin nefes alıp vermesinin tamamen durmasıdır. Solunum durduğunda vücut yeterli oksijen alamaz ve birkaç dakika içerisinde beyin hücrelerinde geri dönüşü olmayan hasarlar oluşabilir.

Solunum durmasının başlıca nedenleri şunlardır:

• Trafik kazaları
• Boğulmalar
• Elektrik çarpması
• Zehirlenmeler
• Yabancı cisimle hava yolunun tıkanması
• Ciddi kafa travmaları

Solunumu duran kişiye mümkün olan en kısa sürede temel yaşam desteği uygulanmalıdır. Geciken her dakika kişinin yaşama şansını azaltmaktadır.

Kalp Durması

Kalp durması, kalbin kan pompalama görevini yerine getirememesi durumudur. Kalp durduğunda dolaşım da durur ve hayati organlara oksijen taşınamaz. Kalp durması ile birlikte solunum da kısa süre içerisinde durabilir.

Kalp durmasının belirtileri şunlardır:

• Bilinç kaybı.
• Normal solunumun olmaması.
• Hareketsizlik.
• Yaşam belirtilerinin kaybolması.

Kalp durması, acil müdahale gerektiren en önemli durumlardan biridir. Böyle bir durumda zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanmalı ve 112 Acil Çağrı Merkezi ile iletişim kurulmalıdır.

Temel Yaşam Desteğine Başlama Kararı

İlk yardımcı bilinç, solunum ve dolaşım değerlendirmelerini tamamladıktan sonra temel yaşam desteği gerekip gerekmediğine karar verir. Bilinci kapalı olan ve normal solunumu bulunmayan kişilere temel yaşam desteği uygulanmalıdır.

Temel yaşam desteğine başlamadan önce aşağıdaki adımlar tamamlanmış olmalıdır.

1. Olay yerinin güvenliği sağlanmıştır.
2. 112 Acil Çağrı Merkezi aranmıştır veya aratılmıştır.
3. Bilinç kontrolü yapılmıştır.
4. Hava yolu açılmıştır.
5. Solunum değerlendirilmiştir.
6. Temel yaşam desteği gerekliliği belirlenmiştir.

Bu değerlendirmeler tamamlandıktan sonra temel yaşam desteğinin uygulama aşamasına geçilir. Yetişkin, çocuk ve bebeklerde uygulanacak temel yaşam desteği yöntemleri birbirinden farklıdır. Bu uygulamalar bir sonraki bölümde ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Bkz: Taşımalar

Yetişkinde Temel Yaşam Desteği

Yetişkinlerde temel yaşam desteği, bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan kişilere uygulanır. İlk yardımcı öncelikle olay yerinin güvenliğini sağlamalı, 112 Acil Çağrı Merkezini aramalı veya çevredeki bir kişiye aratmalıdır. Daha sonra hava yolu açılarak solunum kontrol edilir. Normal solunum yoksa göğüs basısına başlanır.

Göğüs basısı, göğüs kemiğinin orta kısmına uygulanır. Eller üst üste yerleştirilir, dirsekler bükülmeden omuzlardan güç alınarak göğüs kemiği yaklaşık 5-6 santimetre çökecek şekilde ritmik basılar yapılır. Basılar düzenli ve kesintisiz olmalıdır.

Temel yaşam desteği eğitimi almış kişiler, göğüs basısına ek olarak kurtarıcı solunum uygulayabilir. Uygulama sırasında göğüs basılarının kesintiye uğramaması büyük önem taşır. Sağlık ekipleri olay yerine ulaşıncaya kadar veya yaralı yaşam belirtisi gösterinceye kadar uygulamaya devam edilir.

Çocuklarda Temel Yaşam Desteği

Çocuklarda temel yaşam desteği uygulaması yetişkinlere benzemekle birlikte bazı önemli farklılıklar içerir. Çocukların göğüs yapısı daha hassas olduğu için göğüs basısının şiddeti ve uygulama tekniği yaş grubuna uygun olmalıdır.

İlk yardımcı öncelikle çocuğun bilincini ve solunumunu değerlendirir. Solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır. Göğüs basısı uygulanırken çocuğun yaşına ve fiziksel yapısına uygun kuvvet kullanılmalıdır. Gereğinden fazla kuvvet uygulanması kaburga ve iç organ yaralanmalarına neden olabilir.

Çocuklarda kalp durmasının en önemli nedenlerinden biri solunum problemleri olduğundan hava yolunun açık tutulmasına özel önem verilmelidir.

Bebeklerde Temel Yaşam Desteği

Bebeklerde temel yaşam desteği uygulaması yetişkin ve çocuklardan farklıdır. Bir yaşından küçük çocuklar bebek olarak değerlendirilir. Bebeklerin hava yolları daha dar ve hassas olduğundan uygulamalar dikkatli yapılmalıdır.

Bebeklerde bilinç kontrolü nazikçe yapılır. Solunum değerlendirilir ve gerekiyorsa temel yaşam desteğine başlanır. Göğüs basısı iki parmak kullanılarak göğüs kemiğinin alt yarısına uygulanır. Basılar düzenli ve kontrollü olmalıdır.

Bebeklerde başın aşırı geriye itilmesi hava yolunun kapanmasına neden olabileceğinden hava yolu açılırken dikkatli davranılmalıdır.

Temel Yaşam Desteği Uygulanırken Dikkat Edilecek Kurallar

Temel yaşam desteği uygulaması sırasında bazı temel kurallara uyulması, uygulamanın başarısını artırır ve yaralıya zarar verilmesini önler.

• Olay yeri güvenliği sağlanmadan müdahaleye başlanmamalıdır.
• 112 Acil Çağrı Merkezi mutlaka haberdar edilmelidir.
• Göğüs basıları kesintiye uğratılmamalıdır.
• Hava yolu açıklığı sürekli kontrol edilmelidir.
• Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmemelidir.
• İlk yardımcı yalnızca bildiği uygulamaları yapmalıdır.
• Sağlık ekipleri gelinceye kadar yaralının durumu takip edilmelidir.

Temel Yaşam Desteğinde Sık Yapılan Hatalar

Yanlış uygulamalar temel yaşam desteğinin etkisini azaltabilir. Bu nedenle aşağıdaki hatalardan kaçınılmalıdır.

• Bilinç kontrolü yapmadan müdahaleye başlamak.
• Hava yolunu açmadan solunum kontrolü yapmak.
• Göğüs basısını yanlış noktaya uygulamak.
• Basıları sık sık durdurmak.
• 112 Acil Çağrı Merkezini geç aramak.
• Bilinci açık kişiye gereksiz temel yaşam desteği uygulamak.

Temel yaşam desteği doğru tekniklerle uygulandığında yaşam kurtarıcıdır. Yanlış teknikler ise yaralıya zarar verebilir. Bkz: Bilinç Bozukluklarında İlk Yardım

Ünite Özeti

Temel yaşam desteği, solunumu veya dolaşımı duran kişilerin yaşamını sürdürebilmesi amacıyla yapılan hayat kurtarıcı ilk yardım uygulamalarıdır. İlk yardımcı öncelikle olay yerinin güvenliğini sağlamalı, 112 Acil Çağrı Merkezini haberdar etmeli ve yaralının bilincini, hava yolunu, solunumunu ve dolaşımını değerlendirmelidir. Bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan kişilerde temel yaşam desteği uygulanmalıdır. Yetişkin, çocuk ve bebeklerde uygulanacak teknikler birbirinden farklıdır. Doğru zamanda ve doğru teknikle yapılan temel yaşam desteği, beyin hasarını önleyebilir ve hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırabilir. Bu nedenle sürücü adaylarının temel yaşam desteği uygulamalarını teorik olarak iyi öğrenmeleri büyük önem taşımaktadır. Bkz: Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Daha detaylı içeriklere ulaşmak için motor dersi ana sayfamızı ziyaret ederek, menülerden ehliyet sınavları linki ile ehliyet deneme sınavları yapabilirsiniz.