Taşımalarda Genel Kurallar
Trafik kazalarında ilk yardım uygulamalarının en önemli aşamalarından biri hasta veya yaralının doğru şekilde taşınmasıdır. Bilinçsiz yapılan taşıma işlemleri, mevcut yaralanmaların ağırlaşmasına ve kalıcı sakatlıklara neden olabilir. Bu nedenle ilk yardımın temel kurallarından biri, zorunlu olmadıkça yaralıyı bulunduğu yerden hareket ettirmemektir.
İlk yardımcı, yaralıyı taşımaya karar vermeden önce olay yerini değerlendirmeli ve gerçekten taşımanın gerekli olup olmadığını belirlemelidir. Araçta yangın riski, patlama tehlikesi, suya düşme ihtimali veya benzeri hayati tehlikeler bulunmuyorsa yaralı sağlık ekipleri gelinceye kadar bulunduğu yerde korunmalıdır. Bkz: İlk Yardım Temel İlkeleri
Hasta ve Yaralı Ne Zaman Taşınmalıdır?
Her trafik kazasında yaralı taşınmaz. Taşıma yalnızca zorunlu durumlarda uygulanmalıdır. Gereksiz taşıma işlemleri özellikle omurga yaralanmalarında ciddi sonuçlar doğurabilir.
Hasta veya yaralının taşınmasını gerektiren başlıca durumlar şunlardır.
- Araçta yangın çıkma riski bulunması.
- Patlama tehlikesinin olması.
- Yakıt kaçağının bulunması.
- Araçta duman oluşması.
- Sel veya su baskını tehlikesi.
- İkinci bir trafik kazası riski.
- Bulunulan ortamın güvenli olmaması.
Bu durumların dışında yaralı mümkün olduğunca bulunduğu pozisyonda korunmalı ve sağlık ekiplerinin gelmesi beklenmelidir.
Taşıma Öncesinde Yapılması Gerekenler
Taşıma işlemine başlamadan önce yaralının genel durumu değerlendirilmelidir. Bilinç, solunum ve dolaşım kontrol edilmeli, ciddi kanamalar varsa öncelikle durdurulmalıdır. Kırık veya çıkık şüphesi bulunan bölgeler mümkün olduğunca tespit edilmelidir. Bkz: Temel Yaşam Desteği
Taşıma öncesinde aşağıdaki işlemler yapılmalıdır.
- Olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır.
- 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
- Yaşam belirtileri değerlendirilmelidir.
- Kanamalar kontrol altına alınmalıdır.
- Kırıklar mümkünse tespit edilmelidir.
- Taşıma yöntemi belirlenmelidir.
Taşımalarda Uyulması Gereken Genel Kurallar
Hasta veya yaralı taşınırken hem ilk yardım yapan kişinin hem de yaralının güvenliği ön planda tutulmalıdır. Yanlış kaldırma teknikleri ilk yardımcıda da bel ve sırt yaralanmalarına neden olabilir.
- Taşıma önceden planlanmalıdır.
- Mümkünse birden fazla kişiyle taşıma yapılmalıdır.
- Yaralıya yapılacak işlem açıklanmalıdır.
- Ani hareketlerden kaçınılmalıdır.
- Baş, boyun ve gövde aynı hizada tutulmalıdır.
- Omurga yaralanması şüphesinde özel dikkat gösterilmelidir.
- Taşıma sırasında yaşam belirtileri takip edilmelidir.
Taşıma Sırasında İlk Yardımcının Dikkat Etmesi Gerekenler
İlk yardımcı yalnızca yaralıyı değil kendi sağlığını da korumalıdır. Doğru kaldırma teknikleri kullanılmadığında bel fıtığı ve kas yaralanmaları meydana gelebilir.
- Dizler bükülerek çömelinmelidir.
- Bel değil bacak kasları kullanılmalıdır.
- Sırt dik tutulmalıdır.
- Yük vücuda yakın taşınmalıdır.
- Dönüşler belden değil ayaklarla yapılmalıdır.
- Yaralı mümkün olduğunca dengeli taşınmalıdır.
Taşımalarda Sık Yapılan Hatalar
- Yaralıyı gereksiz yere taşımak.
- Omurga yaralanmasını dikkate almamak.
- Kırık bulunan uzvu serbest bırakmak.
- Ani hareketlerle kaldırmak.
- Tek kişiyle ağır yaralı taşımaya çalışmak.
- Taşıma sırasında yaralının başını desteksiz bırakmak.
Acil Taşıma Teknikleri
Trafik kazalarında yaralılar mümkün olduğunca bulundukları yerde bırakılmalı ve sağlık ekiplerinin gelmesi beklenmelidir. Ancak bazı durumlarda olay yerinin güvenli olmaması nedeniyle yaralının derhal bulunduğu yerden uzaklaştırılması gerekir. Bu uygulamalara acil taşıma teknikleri denir.
Acil taşıma yalnızca hayatı tehdit eden durumlarda uygulanmalıdır. Araçta yangın çıkma ihtimali, yakıt sızıntısı, patlama riski, suya düşme tehlikesi veya ikinci bir kazanın meydana gelme olasılığı varsa yaralı güvenli bölgeye taşınmalıdır. Bkz: Kanama ve Yaralanmalarda İlk Yardım
Sürükleme Yöntemleri
Hasta veya yaralının yürütülmesinin mümkün olmadığı ve zamanın çok önemli olduğu durumlarda sürükleme yöntemleri kullanılabilir. Sürükleme sırasında baş, boyun ve gövdenin mümkün olduğunca aynı hizada kalmasına dikkat edilmelidir.
Bu yöntemler özellikle dar alanlarda, yangın riski bulunan araçlarda veya tek ilk yardımcının bulunduğu durumlarda tercih edilir.
Koltuk Altından Sürükleme
İlk yardımcı yaralının arkasına geçerek koltuk altlarından kavrar ve başını kendi gövdesiyle destekleyerek yaralıyı geriye doğru sürükler. Bu yöntem kısa mesafelerde uygulanır.
Giysiden Sürükleme
Yaralının giysisinin omuz kısmı veya yakası sağlam ise buradan tutularak dikkatli şekilde geriye doğru sürüklenebilir. Başın yere çarpmaması için destek verilmelidir.
Battaniye ile Sürükleme
Yaralının altına battaniye, çarşaf veya benzeri sağlam bir örtü yerleştirilerek güvenli şekilde sürükleme yapılabilir. Bu yöntem özellikle sert zeminlerde yaralanmayı azaltır.
Araç İçindeki Hasta veya Yaralıyı Çıkarma (Rentek Manevrası)
Rentek Manevrası, araç içerisinde bulunan ve hayati tehlike nedeniyle acilen çıkarılması gereken yaralılarda kullanılan özel bir taşıma yöntemidir. Bu yöntem yalnızca araçta kalmanın daha büyük tehlike oluşturduğu durumlarda uygulanmalıdır.
Rentek Manevrası uygulanırken amaç; baş, boyun ve omurgayı mümkün olduğunca aynı hizada tutarak yaralıyı araçtan güvenli şekilde çıkarmaktır.
Rentek Manevrasının Uygulanacağı Durumlar
- Araçta yangın başlaması.
- Yakıt kaçağı bulunması.
- Patlama riski olması.
- Aracın suya düşme tehlikesi.
- Aracın devrilme ihtimali.
- İkinci bir kazanın meydana gelme riski.
Rentek Manevrasının Uygulanışı
- Araç güvenli hale getirilir.
- Emniyet kemeri çözülür.
- İlk yardımcı yaralının arkasına geçer.
- Bir eliyle çeneyi, diğer eliyle başı destekler.
- Baş, boyun ve gövde aynı doğrultuda tutulur.
- Yaralı dikkatlice koltuktan çıkarılır.
- Güvenli bölgeye taşınarak yaşam belirtileri takip edilir.
Rentek Manevrası sırasında ani çekme veya döndürme hareketlerinden kaçınılmalıdır. Özellikle omurga yaralanması bulunan kişilerde dikkatli olunmalıdır.
Acil Taşıma Sırasında Dikkat Edilecek Kurallar
- Taşıma kararı verilmeden önce olay yeri değerlendirilmelidir.
- Yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmelidir.
- Baş, boyun ve omurga aynı hizada tutulmalıdır.
- Yavaş ve kontrollü hareket edilmelidir.
- Taşıma sırasında yaralının solunumu takip edilmelidir.
- Kanama varsa kontrol altında tutulmalıdır.
- Güvenli bölgeye ulaşıldığında yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
İtfaiyeci Yöntemi ile Omuzda Taşıma
İtfaiyeci yöntemi, bilinci kapalı veya yürüyemeyecek durumda olan yaralıların tek ilk yardımcı tarafından kısa mesafelerde taşınmasını sağlayan yöntemlerden biridir. Bu yöntem, ilk yardımcının iki elini de kullanabilmesine imkân sağladığı için özellikle engelli arazilerde ve dar alanlarda avantaj sağlar.
Ancak omurga, boyun, kalça veya bacak kırığı şüphesi bulunan yaralılarda bu yöntem uygulanmamalıdır. Çünkü omuzda taşıma sırasında yaralı vücudu hareket edeceğinden mevcut yaralanmalar ağırlaşabilir. Bkz: Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım
İtfaiyeci Yönteminin Uygulanışı
İtfaiyeci yöntemi uygulanırken ilk yardımcı kendi güvenliğini de düşünmeli ve ani hareketlerden kaçınmalıdır.
- Yaralının bilinci ve genel durumu değerlendirilir.
- Yaralı dikkatlice oturur pozisyona getirilir.
- İlk yardımcı çömelerek yaralıyı omzuna alır.
- Yaralının bir kolu omzun önünden sarkacak şekilde yerleştirilir.
- İlk yardımcı bir eliyle yaralının kolunu, diğer eliyle bacağını destekler.
- Yavaş ve dengeli adımlarla güvenli bölgeye taşınır.
Taşıma sırasında yaralının başı, kolları ve bacakları kontrol altında tutulmalı, düşmesine neden olabilecek ani hareketlerden kaçınılmalıdır. Bkz: Bilinç Bozukluklarında İlk Yardım
Tek İlk Yardımcı ile Taşıma Yöntemleri
Olay yerinde yalnızca bir ilk yardımcı bulunuyorsa yaralının durumuna göre farklı taşıma yöntemleri uygulanabilir. Taşıma yöntemi seçilirken yaralının bilinci, kilosu ve yaralanmanın yeri dikkate alınmalıdır.
- Destek olarak yürütme.
- Kucakta taşıma.
- Sırtta taşıma.
- İtfaiyeci yöntemi.
- Sürükleme yöntemleri.
Bu yöntemlerden hangisinin kullanılacağı olay yerinin şartlarına göre belirlenmelidir.
İki İlk Yardımcı ile Taşıma Yöntemleri
İki ilk yardımcının bulunduğu durumlarda taşıma işlemi daha güvenli şekilde gerçekleştirilebilir. Yaralının ağırlığı iki kişi arasında paylaşıldığı için hem yaralının hem de ilk yardımcıların güvenliği artar.
İki kişi ile uygulanabilecek taşıma yöntemlerinden bazıları şunlardır.
- Altın beşik yöntemi.
- Dört el oturuşu yöntemi.
- Sandalye ile taşıma.
- Kol ve bacaktan taşıma.
- Sedyeye yerleştirerek taşıma.
İki ilk yardımcı taşıma sırasında sürekli iletişim hâlinde olmalı ve tüm hareketleri aynı anda yapmalıdır.
Sedyeye Yerleştirme ve Taşıma
Sağlık ekipleri olay yerine ulaştığında yaralı genellikle sedye ile taşınır. Sedye, yaralının güvenli şekilde taşınmasını sağlayan en uygun araçtır. İlk yardımcı sağlık personeline yardımcı olurken yaralının baş, boyun ve omurgasının aynı doğrultuda kalmasına dikkat etmelidir.
Sedye ile taşıma sırasında;
- Yaralı sedyeye dikkatlice yerleştirilmelidir.
- Emniyet kemerleri bağlanmalıdır.
- Baş ve boyun desteklenmelidir.
- Sedye dengeli şekilde kaldırılmalıdır.
- Merdiven ve eğimli alanlarda dikkatli hareket edilmelidir.
Taşıma Sonrasında Yapılması Gerekenler
Hasta veya yaralı güvenli bölgeye taşındıktan sonra ilk yardım uygulaması sona ermez. Taşıma sonrasında yaşam belirtileri yeniden değerlendirilmeli ve sağlık ekipleri gelinceye kadar izlenmelidir.
- Bilinç durumu tekrar kontrol edilmelidir.
- Solunum değerlendirilmelidir.
- Kanama olup olmadığı gözlenmelidir.
- Kırık tespitleri kontrol edilmelidir.
- Şok belirtileri takip edilmelidir.
- Yaralı yalnız bırakılmamalıdır.
Taşımalarda Yapılmaması Gereken Davranışlar
- Zorunlu değilse yaralı taşınmamalıdır.
- Omurga yaralanması şüphesinde bilinçsiz taşıma yapılmamalıdır.
- Yaralı tek kolundan veya tek bacağından çekilmemelidir.
- Ani ve sert hareketlerden kaçınılmalıdır.
- Kırık bulunan uzuv serbest bırakılmamalıdır.
- Taşıma sırasında yaralının başı desteksiz bırakılmamalıdır.
Ünite Özeti
Hasta ve yaralıların taşınması, ilk yardım uygulamalarında dikkat ve bilgi gerektiren önemli bir aşamadır. Yaralılar yalnızca olay yerinde yangın, patlama, yakıt sızıntısı veya benzeri hayati tehlikeler bulunuyorsa taşınmalıdır. Acil taşımalarda sürükleme yöntemleri ve Rentek Manevrası kullanılabilir. Omurga yaralanması şüphesi bulunan kişiler mümkün olduğunca hareket ettirilmemeli, taşınmaları zorunlu ise baş, boyun ve gövde aynı doğrultuda tutulmalıdır. İtfaiyeci yöntemi, tek ilk yardımcının uygulayabileceği taşıma tekniklerinden biridir ancak omurga yaralanmalarında kullanılmaz. Doğru taşıma yöntemi seçilmesi, yaralanmaların ağırlaşmasını önleyerek yaralının güvenli şekilde sağlık kuruluşuna ulaştırılmasını sağlar.
Daha detaylı içeriklere ulaşmak için motor dersi ana sayfamızı ziyaret ederek, menülerden ehliyet sınavları linki ile ehliyet deneme sınavları yapabilirsiniz.