Hava Yastıkları Nasıl Çalışır? Çalışma Prensibi

Hava yastıkları, araçlarda çarpışma sırasında sürücü ve yolcuların yaralanma riskini azaltmak amacıyla kullanılan pasif güvenlik sistemleri arasında yer alır. Emniyet kemerleriyle birlikte çalışan hava yastıkları, uygun şiddet ve yöndeki bir çarpışma algılandığında çok kısa sürede açılarak yolcunun direksiyon, ön panel, kapı veya diğer sert yüzeylere çarpma riskini azaltmaya yardımcı olur.

Günümüz araçlarında yalnızca sürücü ön hava yastığı değil; yolcu ön hava yastığı, yan hava yastıkları, perde hava yastıkları, diz hava yastıkları ve araç tasarımına bağlı olarak farklı bölgeleri korumaya yönelik başka hava yastıkları da kullanılabilmektedir.

Bu konuda hava yastıklarının nasıl çalıştığını, darbenin nasıl algılandığını ve hava yastığı sisteminin hangi şartlarda devreye girdiğini inceleyeceğiz.

Hava Yastığı Nasıl Çalışır?

Hava yastığı sistemi, araç üzerindeki darbe ve ivme sensörlerinden gelen bilgileri hava yastığı kontrol ünitesinde değerlendirir. Kontrol ünitesi; darbenin yönünü, şiddetini ve oluşma biçimini analiz ederek hangi piroteknik elemanların devreye girmesi gerektiğine karar verir.

Sistemde kullanılan sensörlerin sayısı ve konumu araç tasarımına göre değişebilir. Bazı sensörler hava yastığı kontrol ünitesinin içerisinde bulunurken ön, yan veya farklı bölgelerde ilave darbe sensörleri de kullanılabilir.

Darbe Nasıl Algılanır?

Hava yastığı kontrol ünitesi içerisindeki ivme sensörleri ve araç gövdesindeki ilave darbe sensörleri, aracın hızlanma ve yavaşlama değişimlerini ölçer. Ani ve belirli özelliklere sahip bir yavaşlama meydana geldiğinde kontrol ünitesi sensör sinyallerini değerlendirir.

Yan hava yastığı bulunan araçlarda yan darbe sensörleri de yanal ivme değişimlerini algılar. Bu bilgiler hava yastığı kontrol ünitesine iletilir ve darbenin hangi taraftan geldiği ile ne kadar şiddetli olduğu belirlenmeye çalışılır.

Araçlarda kullanılan diğer sensörlerin çalışma prensiplerini Sensörler ve ECU Kontrolleri konusunda inceleyebilirsiniz.

Hava Yastığı Nasıl Tetiklenir?

Hava yastığı modülünde katlanmış hava yastığı ile birlikte bir gaz jeneratörü ve ateşleyici bulunur. Hava yastığı kontrol ünitesi gerekli şartların oluştuğuna karar verdiğinde ateşleyici elektriksel olarak tetiklenir.

Gaz jeneratörü çok kısa sürede büyük miktarda gaz oluşturarak hava yastığının şişmesini sağlar. Eski sistemlerde farklı kimyasal bileşikler kullanılmış olsa da modern hava yastıklarında kullanılan gaz jeneratörü teknolojileri araç ve üreticiye göre değişmektedir. Bu nedenle bütün hava yastıklarının aynı kimyasal yöntemle çalıştığını söylemek doğru değildir.

Hava yastığı şiştikten sonra üzerindeki tahliye delikleri aracılığıyla gaz kontrollü biçimde dışarı çıkar. Böylece yolcunun hava yastığına teması sırasında yastık kontrollü olarak sönmeye başlar.

Hava Yastığı Sisteminin Çalışma Şartları

Hava yastıklarının devreye girmesi yalnızca araç hızına bağlı değildir. Darbenin yönü, şiddeti, süresi, aracın yavaşlama karakteristiği, çarpışmanın gerçekleştiği bölge ve sistemin üretici tarafından belirlenen tetikleme algoritması birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle belirli bir hızın üzerinde hava yastığının mutlaka açılacağı veya belirli bir hızın altında kesinlikle açılmayacağı söylenemez. Aynı hızdaki iki farklı kazada darbenin yönü ve şiddeti farklı olduğundan hava yastıklarının çalışma durumu da farklı olabilir.

Ön Hava Yastıkları Ne Zaman Açılır?

Ön hava yastıkları, sistemin ön taraftan gelen darbenin yeterli şiddette olduğunu belirlemesi durumunda devreye girebilir. Araç donanımına göre sürücü ve ön yolcu hava yastıkları farklı stratejilerle kontrol edilebilir.

Bazı araçlarda yolcu koltuğundaki ağırlık veya yolcu algılama sistemi gibi bilgiler de yolcu hava yastığının devreye girip girmeyeceğinin belirlenmesinde kullanılabilir.

Ön hava yastıklarının açılmasıyla birlikte emniyet kemeri ön gergileri de bazı çarpışma koşullarında devreye girebilir. Ancak hava yastığı ve ön gergi tetikleme stratejileri araç üreticisine ve darbe koşullarına göre değişebilir.

Yan ve Perde Hava Yastıkları Ne Zaman Açılır?

Yan darbe sensörleri aracın yan tarafında oluşan hızlı ivme değişimlerini algılar. Hava yastığı kontrol ünitesi bu bilgileri değerlendirerek gerektiğinde yan koltuk hava yastıklarını ve perde hava yastıklarını devreye sokabilir.

Yan darbe sırasında yolcu ile kapı ve yan gövde elemanları arasındaki mesafe ön bölgeye göre daha az olduğu için yan hava yastıklarının çok hızlı devreye girmesi gerekir.

Emniyet Kemeri Ön Gergileri Nasıl Çalışır?

Piroteknik emniyet kemeri ön gergileri, belirli çarpışma koşullarında emniyet kemerindeki boşluğu çok hızlı biçimde azaltarak yolcunun koltuğa daha erken ve daha kontrollü şekilde tutulmasına yardımcı olur.

Ön gergilerin tetiklenme koşulları hava yastıklarının tetiklenme koşullarıyla tamamen aynı olmak zorunda değildir. Bazı çarpışmalarda yalnızca emniyet kemeri ön gergileri devreye girebilirken bazı kazalarda hava yastıkları ve ön gergiler birlikte çalışabilir.

Hava Yastığı Kontrol Ünitesi Nasıl Karar Verir?

Hava yastığı kontrol ünitesi, sensörlerden gelen ivme ve darbe bilgilerini çok kısa süre içerisinde işler. Sistem yalnızca aracın hızına bakmaz; yavaşlamanın büyüklüğü, süresi, yönü ve darbenin özellikleri gibi birçok veriyi birlikte değerlendirir.

Bu nedenle eski sistemlerde belirli araçlara ait servis dokümanlarında verilen sabit hız değerleri bütün araçlar için genel bir hava yastığı açılma sınırı olarak kullanılmamalıdır.

Darbe Sonrasında Araçta Neler Olabilir?

Hava yastığı kontrol ünitesi ciddi bir çarpışma algıladığında araç üzerindeki diğer kontrol ünitelerine de darbe bilgisi gönderebilir. Araç modeline ve donanımına göre bu bilgi farklı güvenlik fonksiyonlarının devreye alınmasını sağlayabilir.

1. Yakıt pompasının veya yakıt beslemesinin kesilmesi
2. Merkezi kilit sisteminin kapıları açması
3. Dörtlü ikaz lambalarının otomatik olarak devreye girmesi
4. Motor torkunun veya bazı sistemlerin devre dışı bırakılması
5. Araç donanımına göre otomatik acil çağrı sisteminin devreye girmesi

Bu işlemlerin tamamı her araçta bulunmaz. Hangi fonksiyonların devreye girdiği aracın elektronik mimarisine ve üretici tasarımına bağlıdır.

Yan Darbe Sensörleri

Görevi

Yan darbe sensörlerinin görevi, aracın yan tarafındaki ani ivme değişimlerini algılayarak bu bilgiyi hava yastığı kontrol ünitesine iletmektir.

Çalışması

Yan darbe sensörleri ile hava yastığı kontrol ünitesi arasındaki iletişim araç tasarımına göre farklı elektriksel bağlantılar üzerinden gerçekleştirilebilir. Sensörler yalnızca darbe bilgisini iletmekle kalmaz; sistem bazı araçlarda sensörün elektriksel durumunu ve haberleşme hattını da sürekli olarak kontrol eder.

Kontrol ünitesi sensör veya kablo tesisatında açık devre, kısa devre veya iletişim problemi tespit ettiğinde hava yastığı arıza lambasını yakabilir ve ilgili arıza kodunu hafızaya kaydedebilir.

Hava Yastığı Arıza Lambası Neden Yanar?

Hava yastığı uyarı lambasının sürekli yanması, hava yastığı sisteminde bir arıza kaydedildiğini gösterebilir. Sorun doğrudan hava yastığından kaynaklanabileceği gibi emniyet kemeri ön gergisi, darbe sensörü, direksiyon spiral kablosu, koltuk altı bağlantıları, kablo tesisatı veya kontrol ünitesiyle ilgili de olabilir.

Hava yastığı sistemi piroteknik elemanlar içerdiği için rastgele direnç veya gerilim ölçümü yapılmamalıdır. Kontrol işlemlerinde araç üreticisinin servis prosedürleri ve uygun teşhis cihazları kullanılmalıdır.

Kasislerden Geçerken Hava Yastığı Açılır mı?

Normal bir kasisten geçmek veya çukurdan geçerken aracın sarsılması hava yastığının açılması için tek başına yeterli değildir. Hava yastığı kontrol ünitesi gerçek çarpışmaları günlük sürüş sırasında meydana gelen titreşim ve darbelerden ayırmak üzere tasarlanmıştır.

Ancak aracın alt kısmının çok şiddetli biçimde bir engele çarpması veya gövdede gerçek bir çarpışmaya benzer yüksek ivme değişiminin meydana gelmesi durumunda sistemin tepkisi aracın tasarımına ve darbenin özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle hava yastığının açılıp açılmayacağı yalnızca “90 km/s hızla kasisten geçmek” gibi bir hız değeriyle belirlenemez.

Hava Yastıkları Emniyet Kemerinin Yerine Geçer mi?

Hayır. Hava yastıkları emniyet kemerinin yerine geçmez. Hava yastıkları, emniyet kemerleriyle birlikte çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Emniyet kemeri yolcunun araç içerisinde doğru konumda tutulmasına yardımcı olurken hava yastığı çarpışma sırasında vücudun sert yüzeylere temasını azaltmaya çalışır.

Araç güvenlik ve elektronik sistemleriyle ilgili diğer teknik içeriklere MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.