Motosiklet CVT Debriyaj Sistemi ve Hareket Alımı

Motosiklet hareket alım ve debriyaj sistemi, özellikle scooter tipi motosikletlerde kullanılan CVT (sürekli değişken oranlı aktarma) düzeninin önemli bölümlerindendir. Motorun ürettiği dönme hareketi kayış ve kasnaklar yardımıyla hareket alım tarafına ulaşır. Debriyaj sistemi ise bu hareketin arka tekerleğe ne zaman ve nasıl aktarılacağını kontrol eder.

Motosikletin motoru rölantide çalışırken yerinde durabilmesi, gaz verildiğinde sarsıntısız şekilde kalkabilmesi ve hızlandığında uygun aktarma oranıyla ilerleyebilmesi, bu parçaların birlikte çalışmasına bağlıdır. Bu nedenle hareket alım sisteminin parçalarını ve debriyajın çalışma prensibini öğrenmek, motosiklet aktarma organlarının anlaşılması açısından önemlidir.

Bu konuda 14. haftanın iki kazanımı olan hareket alım sistemini ve parçalarını açıklama ile debriyaj sistemini ve parçalarını açıklama birlikte ele alınmıştır. Önceki haftada işlenen motosiklet kayış kasnak sistemi, burada anlatılan hareket alım ve debriyaj mekanizmasının nasıl beslendiğini anlamaya yardımcı olur.

Motosiklet CVT Sisteminde Hareket Alım Sistemi Nedir?

Hareket alım sistemi, tahrik kayışı üzerinden gelen hareketi alan, kayışın çalıştığı etkin çapı değişebilen arka kasnak grubunu oluşturan ve dönme hareketini debriyaj tarafına ileten mekanizmadır. Scooterlarda bu bölüm çoğunlukla tahrik edilen kasnak (arka kasnak) olarak adlandırılır.

Motor tarafındaki tahrik kasnağı hareketi kayışa verirken, hareket alım tarafındaki kasnak hareketi kayıştan alır. İki kasnağın etkin çapları birlikte değişerek CVT aktarma oranının belirlenmesini sağlar. Hareket alım sistemi, tek başına arka tekerleği doğrudan döndürmez; gücün debriyaj ve son aktarma üzerinden tekerleğe ulaşmasına aracılık eder.

Motor → Tahrik Kasnağı → Tahrik Kayışı → Hareket Alım Kasnağı → Santrifüj Debriyaj → Debriyaj Kampanası → Son Aktarma Dişlileri → Arka Tekerlek

Hareket Alım Sisteminin Görevleri Nelerdir?

Hareket alım sisteminin temel görevi, tahrik kayışının taşıdığı dönme hareketini almak ve bu hareketin debriyaj grubuna iletilmesini sağlamaktır. Bunun yanında arka kasnağın değişen çalışma çapı, motosikletin hız ve çekiş ihtiyacına uygun aktarma oranının oluşmasına katkıda bulunur.

• Tahrik kayışından gelen dönme hareketini almak.
• Hareketi debriyajın dönen taşıyıcı kısmına iletmek.
• Kasnak yüzeylerinin konumunu değiştirerek CVT aktarma oranının değişmesine katılmak.
• Karşı baskı yayı ve ilgili mekanizmalar sayesinde kayışın kasnakta uygun biçimde çalışmasına yardımcı olmak.
• Kalkış, hızlanma, yokuş çıkma ve hız düşürme şartlarında aktarma sisteminin uyumlu çalışmasını desteklemek.

Motosiklet Hareket Alım Sisteminin Parçaları Nelerdir?

Parça adları motosiklet üreticisine ve teknik dokümanın kullandığı terminolojiye göre değişebilir. Mesleki eğitim kaynaklarında hareket balatası, sökülebilir hareket balatası, hareket balata yayı ve burçlar gibi ifadelerle karşılaşılabilir. Güncel servis anlatımlarında ise aynı çalışma grubunun elemanları çoğunlukla sabit/hareketli arka kasnak yüzeyleri, karşı baskı yayı, burç ve kılavuz elemanları şeklinde tanımlanır.

 1 – kavrama tamburu (sol), baskı kasnağı (sağ); 2 – arka kasnak; 3 – kayış; 4 – baskı yayı; 5 – mil Kaynak: (Ysongkok, Cone clutch.svg)

• Hareket alım kasnağı (tahrik edilen arka kasnak)
• Sabit kasnak yüzeyi
• Hareketli kasnak yüzeyi
• Karşı baskı yayı (kontra yay)
• Kasnak göbeği ve mil bağlantısı
• Burçlar, kılavuz pimler ve kılavuz kanallar
• Rulman, conta ve diğer yataklama elemanları (modele göre)
• Tahrik kayışı (hareket alım kasnağıyla birlikte çalışan eleman)

Hareket Alım Kasnağı (Tahrik Edilen Kasnak)

Hareket alım kasnağı, motor tarafındaki tahrik kasnağının karşısında yer alır ve kayışın taşıdığı dönme hareketini alır. Arka kasnak genellikle birbirine bakan iki konik yüzeyden meydana gelir. Kayış bu yüzeyler arasında çalışır.

Kasnağın iki yüzeyi arasındaki mesafe değiştikçe kayışın merkezden uzaklığı da değişir. Böylece kayışın üzerinde döndüğü etkin yarıçap büyür veya küçülür. Etkin yarıçap değişikliği, sabit dişli kademeleri olmadan aktarma oranının değiştirilmesini sağlar.

Sabit Kasnak Yüzeyinin Görevi

Sabit kasnak yüzeyi, arka kasnak grubunun kayışla temas eden konik yüzeylerinden biridir. Göbek ile birlikte dönerek hareket aktarımına katılır; hareketli yüzeye göre eksenel konumu sabittir. Kayış, sabit ve hareketli yüzeylerin oluşturduğu kanal içerisinde çalışır.

Sabit yüzeyin düzgün ve hasarsız olması önemlidir. Yüzeyde çizik, oluk, eğilme veya aşırı aşınma bulunması kayışın doğru çalışmasını olumsuz etkileyebilir.

Hareketli Kasnak Yüzeyinin Görevi

Hareketli kasnak yüzeyi, mil ekseni doğrultusunda sabit yüzeye yaklaşabilen veya ondan uzaklaşabilen konik parçadır. Yüzeyler birbirine yaklaştığında kayış kasnağın daha dış bölümüne çıkar ve etkin çap büyür. Yüzeyler uzaklaştığında kayış merkeze yaklaşır ve etkin çap küçülür.

Bu hareket, CVT sisteminin ön kasnağındaki değişimle birlikte gerçekleşir. Dolayısıyla motosikletin yalnızca debriyajı değil, hız ve çekiş için kullanılan aktarma oranı da değişir.

Karşı Baskı Yayının (Kontra Yay) Görevi

Karşı baskı yayı, arka kasnağın iki konik yüzeyini birbirine yaklaştırmaya çalışan kuvvetin oluşmasına yardımcı olur. Kayışın kasnak yüzeyleri arasında çalışmasını destekler ve özellikle yük değişimlerinde kasnakların konum değiştirmesinde görev yapar.

Yay, CVT mekanizmasının aktarım karakterini etkileyen parçalardan biridir. Üreticinin belirlediğinden farklı özellikte bir yay kullanılması, kasnakların çalışma dengesini ve sürüş davranışını değiştirebilir. Bu nedenle yay seçimi ve kontrolü üreticinin teknik verilerine göre yapılmalıdır.

Burçlar, Kılavuz Pimler ve Kanalların Görevi

Burçlar ve yataklama elemanları, hareketli kasnak yüzeyinin düzgün şekilde konum değiştirmesine yardımcı olur. Bazı arka kasnak sistemlerinde bulunan helisel kılavuz kanallar ve kılavuz pimler, dönme yükü ile kasnağın eksenel hareketi arasında bağlantı kurar. Böylece sistem hız ve yük değişimlerine tepki verebilir.

Kılavuz parçalarındaki aşınma, sıkışma veya boşluk artışı; düzensiz hızlanmaya, titreşime ve kasnak hareketinin bozulmasına neden olabilir. Parçaların yapısı her motosiklette aynı olmadığı için sökme ve kontrol işlemlerinde ilgili modele ait servis dokümanı esas alınmalıdır.

Hareket Alım Sistemi Nasıl Çalışır?

Motor döndüğünde ön kasnak üzerinden hareket eden tahrik kayışı, arka kasnağı da döndürür. Arka kasnağın iki yüzeyi arasındaki açıklık, kayışın bu kasnaktaki etkin çapını belirler. Ön ve arka kasnakların etkin çaplarının birbirine göre değişmesiyle aktarma oranı kademesiz biçimde değişir.

İlk Kalkışa Uygun Kasnak Konumu

İlk hareket şartlarında ön tahrik kasnağında kayış genellikle daha küçük, arka hareket alım kasnağında ise daha büyük etkin çapta çalışır. Bu durum, düşük araç hızında daha yüksek tekerlek çekiş kuvveti elde edilmesine yardımcı olan aktarma oranını oluşturur. Ancak motosikletin hareket etmesi için santrifüj debriyajın da kavramaya başlaması gerekir.

Hızlanma Sırasında Kasnakların Çalışması

Motor devri ve sistemin çalışma koşulları değiştikçe ön kasnağın etkin çapı büyürken arka kasnağın etkin çapı küçülebilir. Arka kasnağın hareketli yüzeyi bu sırada eksenel yönde yer değiştirir. Böylece kayışın konumu değişir ve aynı motor devrinde daha yüksek yol hızına uygun aktarma oranı elde edilebilir.

Yokuş ve Yük Değişimlerinde Çalışma

Motosiklet yokuş çıkarken veya yük arttığında tekerleğin ihtiyaç duyduğu çekiş kuvveti değişir. CVT mekanizması, kasnakların çalışma çaplarını değiştirerek uygun aktarma oranına dönmeye yardımcı olur. Karşı baskı yayı ve varsa tork duyarlı kılavuz mekanizması, arka kasnağın bu değişime verdiği tepkiyi etkiler.

Motosiklet Debriyaj Sistemi Nedir?

Debriyaj (kavrama) sistemi, motor gücünün hareket aktarma organlarına iletilmesini gerektiğinde sağlayan veya kesen mekanizmadır. Kavramanın amacı, motor çalışırken motosikletin kontrollü biçimde durabilmesi, uygun şartlarda kalkabilmesi ve güç aktarımının düzenlenmesidir.

Motosikletlerde kullanılan kavramalar aynı yapıda değildir. Manuel vitesli motosikletlerde sık karşılaşılan çok lamelli kavrama sistemleri çoğunlukla sürücünün debriyaj koluyla kontrol edilir. Scooter tipi birçok CVT sisteminde ise santrifüj (merkezkaç) etkisiyle çalışan otomatik debriyaj bulunur. Bu haftanın hareket alım sistemiyle birlikte incelenen debriyajı, esas olarak ikinci türdür.

Santrifüj Debriyajın Görevleri Nelerdir?

Santrifüj debriyaj, motor devri ve kavramanın dönen parçalarının hızına bağlı olarak kendiliğinden devreye girip çıkabilen mekanik kavramadır. Sürücünün ayrıca bir debriyaj kolu kullanmasına gerek kalmadan scooterın ilk hareketini gerçekleştirir.

• Motor rölantideyken arka tekerleğe tahrik aktarımını kesmeye yardımcı olmak.
• Motor devri yükseldiğinde hareketi son aktarma sistemine otomatik olarak iletmek.
• İlk kalkışta hareket aktarımının kademeli başlamasını sağlamak.
• Motor devri yeterince düştüğünde kavramayı ayırmak.
• Gaz kolu, motor devri ve mekanik çalışma koşullarına bağlı olarak kavrama işlemini sürücü müdahalesi olmadan gerçekleştirmek.

Santrifüj Debriyajın Parçaları Nelerdir?

Scooter tipi kuru santrifüj debriyajlarda birbiriyle çalışan sürtünme pabuçları, bu pabuçları taşıyan mekanizma, geri çekme yayları ve kampana bulunur. Bazı eski eğitim dokümanlarında debriyaj dış diski, baskı plakası, debriyaj ağırlıkları ve debriyaj ağırlık yayları ifadeleri kullanılır. Bu adlar, modelin yapısına göre debriyaj kampanası, pabuç taşıyıcısı, pabuçlar ve pabuç yaylarıyla ilişkilendirilerek değerlendirilmelidir.

• Debriyaj pabuçları (debriyaj ağırlıkları ve sürtünme balataları)
• Debriyaj pabuç yayları
• Debriyaj taşıyıcı plakası ve bağlantı pimleri
• Debriyaj kampanası (çanı / dış tambur)
• Göbek, mil bağlantıları ve bağlantı somunları

Debriyaj Pabuçları ve Balatalarının Görevi

Debriyaj pabuçları, üzerlerinde sürtünme malzemesi bulunan ve devir yükseldiğinde dışa doğru açılabilen parçalardır. Pabuçlar, dönen taşıyıcı plaka üzerinde yer alır. Yeterli devir oluştuğunda pabuçların sürtünme yüzeyleri kampananın iç yüzeyine temas eder.

Bu temas sonucunda sürtünme kuvveti oluşur. Böylece hareket, debriyaj taşıyıcısından kampanaya aktarılır. Pabuç balataları zamanla aşınabilir veya aşırı ısınma nedeniyle yüzey özelliklerini kaybedebilir. Bu tür durumlar kalkışta titreme, kaydırma veya düzensiz kavrama gibi belirtiler oluşturabilir.

Debriyaj Pabuç Yaylarının Görevi

Debriyaj pabuç yayları, düşük devirde pabuçları içe doğru çekerek kampanayla temasın kesilmesine yardımcı olur. Dönen pabuçların dışa doğru açılma eğilimi devirle arttığında yayların karşı kuvveti aşılır ve pabuçlar kampanaya doğru hareket eder.

Yayın esneklik özelliğini kaybetmesi, kırılması veya yanlış özellikte bir yay takılması kavramanın devreye giriş davranışını etkileyebilir. Bu nedenle yaylar rastgele kısaltılmamalı veya modelin öngördüğü özellikler dışında değiştirilmemelidir.

Debriyaj Taşıyıcı Plakasının Görevi

Debriyaj taşıyıcı plakası, pabuçların ve bunların hareket ettiği bağlantı elemanlarının yer aldığı parçadır. Hareketini arka kasnak grubundan alır. Taşıyıcı dönmeye başladığında pabuçlar da onunla birlikte döner; ancak pabuçlar kampanaya yeterli kuvvetle temas etmedikçe bu dönme arka tekerleğe etkin şekilde aktarılamaz.

Debriyaj Kampanasının Görevi

Debriyaj kampanası veya debriyaj çanı, pabuçların temas ettiği iç silindirik yüzeye sahip döner parçadır. Debriyaj pabuçları kampananın iç yüzeyine bastığında, sürtünme yoluyla kampana da döndürülür. Kampananın göbeği üzerinden hareket son aktarma dişlilerine ve oradan arka tekerleğe aktarılır.

Kampananın iç yüzeyindeki aşırı çizilme, düzensiz aşınma, ısıl renk değişimi veya şekil bozukluğu kavrama kalitesini azaltabilir. Kontrol ve gerekli ölçümler üreticinin belirttiği yöntemle yapılmalıdır.

Santrifüj Debriyaj Nasıl Çalışır?

Santrifüj debriyajın çalışma prensibi, dönen pabuçların devir arttıkça dışa doğru açılma eğilimine dayanır. Pabuç yayları bu harekete karşı koyar. Dönme hızı yeterli seviyeye ulaştığında pabuçlar kampananın içine temas ederek hareket aktarımını başlatır.

Motor Rölantideyken Debriyajın Durumu

Motor düşük devirde çalışırken tahrik kayışı ve arka kasnak bazı sistemlerde dönmeye devam edebilir. Arka kasnakla birlikte debriyaj taşıyıcısı ve pabuçlar da dönebilir. Ancak pabuç yayları, pabuçların kampanaya yeterli kuvvetle temas etmesini önler. Böylece kampanaya belirgin tahrik aktarılmaz ve motosiklet yerinde durabilir.

Burada önemli ayrıntı şudur: Arka kasnağın dönmesi, arka tekerleğin mutlaka döneceği anlamına gelmez. Çünkü aradaki santrifüj debriyaj, bu iki bölümün bağlantısını düşük devirde ayırır.

Gaz Verildiğinde ve Kalkış Başlarken

Sürücü gaz verdiğinde motor devri ve buna bağlı olarak debriyaj taşıyıcısının dönme hızı yükselir. Pabuçların dışa doğru açılma eğilimi artar. Belirli bir çalışma şartında pabuçlar kampananın iç yüzeyine temas etmeye başlar.

İlk temas sırasında pabuçlar ile kampana arasında kısa süreli hız farkı ve kontrollü kayma bulunabilir. Bu sayede motor torku arka tekerleğe bir anda değil, kademeli olarak iletilir ve motosiklet harekete geçer. Kalkış sırasında kısa süreli kayma normal çalışma prensibinin parçası olsa da uzun süreli aşırı kayma debriyajın ısınmasına ve aşınmasına yol açabilir.

Motor Devri Yükseldiğinde ve Debriyaj Kavradığında

Dönme hızı yükseldiğinde pabuçlar kampananın iç yüzeyine daha kuvvetli basar. Sürtünme bağlantısı güçlenir, pabuçların ve kampananın dönme hızları birbirine yaklaşır. Sistem normal yük altında yeterli kavrama sağladığında hareket son aktarma dişlilerine iletilir.

Bu sırada CVT’nin ön ve arka kasnakları aktarma oranını değiştirmeye devam edebilir. Yani debriyajın kavraması ile CVT’nin oran değiştirmesi birbirinden farklı, ancak birbiriyle uyumlu iki olaydır.

Motor Devri Düştüğünde Debriyajın Durumu

Motor ve debriyaj taşıyıcısının devri azaldığında pabuçların dışa açılma eğilimi de azalır. Yaylar pabuçları geri çeker ve uygun düşük devir şartlarında kampana ile olan tahrik bağlantısı kesilir. Böylece motosiklet dururken motor çalışmaya devam edebilir.

Hareket hâlindeki motosikletin tekerleği, yol etkisiyle kampanayı döndürebilir. Bu nedenle debriyajın ayrılması, arka tekerleğin fiziksel olarak her koşulda dönmeyi bırakacağı anlamına gelmez.

Hareket Alım Sistemi ile Debriyaj Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki sistem aynı CVT muhafazası içerisinde ve çoğu zaman birbirine yakın konumda yer aldığı için karıştırılabilir. Ancak görevleri farklıdır:

• Hareket alım sistemi: Kayıştan hareket alır; arka kasnağın çalışma çapını değiştirerek aktarma oranının oluşmasına katılır.
• Debriyaj sistemi: Arka kasnaktan gelen hareketin kampana ve son aktarma sistemine aktarılmasını motor devrine bağlı olarak bağlar veya ayırır.

Kısaca, hareket alım sistemi hareketi alır ve oran değişimine katılır; debriyaj ise hareketin arka tekerleğe iletilmesini kontrol eder.

Hareket Alım ve Debriyaj Sistemi Birlikte Nasıl Çalışır?

Motor, ön tahrik kasnağını döndürür. Kayış, bu hareketi arka kasnağa iletir. Arka kasnakla aynı dönme hareketini alan debriyaj taşıyıcısı ve pabuçlar devir yükseldikçe kampanaya temas eder. Kampana dönmeye başladığında hareket son aktarma dişlileri üzerinden arka tekerleğe ulaşır.

Bu çalışma sırası anlaşılırsa scooterın neden rölantide durduğu, gaz verildiğinde nasıl kalktığı ve hareket ederken CVT oranının neden değiştiği daha kolay açıklanabilir. Daha geniş sistem anlatımı için motosiklet ve sistemleri ana rehberi de incelenebilir.

Hareket Alım ve Debriyaj Sisteminde Görülen Arıza Belirtileri

Hareket alım ve debriyaj sistemlerinde oluşan aşınma veya çalışma bozuklukları sürüş sırasında bazı belirtiler gösterebilir. Ancak aynı belirti kayış, ön varyatör, motor ayarı veya son aktarma organlarındaki başka bir sorundan da kaynaklanabilir. Kesin arıza tespiti için sistemin bütün olarak kontrol edilmesi gerekir.

• Kalkışta titreme veya sarsıntı: Debriyaj pabuçları ve kampanasındaki düzensiz sürtünme, kirlenme, yüzey bozukluğu veya başka aktarma problemleri araştırılır.
• Motor devri artmasına rağmen motosikletin isteksiz hızlanması: Debriyaj kayması, kayış ve kasnaklarda aşınma ya da diğer tahrik sorunları değerlendirilir.
• Kalkış sırasında anormal ses: Pabuç bağlantıları, yaylar, rulmanlar, burçlar ve muhafaza içindeki diğer hareketli parçalar kontrol edilir.
• Hızlanmanın düzensiz olması: Hareketli kasnak yüzeyi, kılavuz elemanları, karşı baskı yayı ve ön varyatör sistemi birlikte incelenir.
• Debriyaj bölgesinde aşırı ısınma veya yanık koku: Uzun süreli kayma, sıkışma ve sürtünme yüzeylerinin durumu kontrol edilir.
• Motosikletin rölantide ileri gitme eğilimi: Öncelikle rölanti devri ve debriyaj pabuçlarının tam ayrılıp ayrılmadığı değerlendirilir.

Hareket Alım ve Debriyaj Sisteminde Yapılacak Kontroller

Bakım sırasında yapılacak kontroller, motosiklet modelinin teknik özelliklerine ve üreticinin servis talimatlarına göre belirlenir. Genel olarak aşağıdaki kontroller önemlidir:

• Arka kasnağın sabit ve hareketli konik yüzeylerinde aşınma, çizik veya hasar bulunup bulunmadığını incelemek.
• Hareketli kasnak yüzeyinin çalışma sırasında sıkışıp sıkışmadığını kontrol etmek.
• Burç, kılavuz pim, kanal ve yataklama elemanlarında aşırı boşluk veya aşınma olup olmadığını kontrol etmek.
• Karşı baskı yayının ve bağlantı elemanlarının durumunu üretici verilerine göre değerlendirmek.
• Debriyaj pabuçlarının sürtünme yüzeylerinde düzensiz aşınma, çatlak, kir veya ısıya bağlı bozulma olup olmadığını incelemek.
• Debriyaj pabuç yaylarının kırık, gevşek veya hasarlı olup olmadığını kontrol etmek.
• Debriyaj kampanasının iç sürtünme yüzeyini ve gerekiyorsa çapını servis sınırlarına göre ölçmek.
• Tahrik kayışının durumunu ve ölçüsünü üreticinin belirttiği yöntemle kontrol etmek.
• Montaj sırasında doğru parça, bağlantı yöntemi ve sıkma torklarını kullanmak.

Debriyaj ve Hareket Alım Sistemi Sökülürken Nelere Dikkat Edilmelidir?

CVT grubunun sökülmesi sıradan bir kapak açma işlemi olarak görülmemelidir. Hareketli kasnak grubunda sıkıştırılmış güçlü bir karşı baskı yayı bulunabilir. Bu nedenle yaylı grubun merkez somunu uygun sıkıştırma ve sabitleme aparatı olmadan gevşetilmemelidir.

• Motoru durdurmak, kontağı kapatmak ve motosikleti güvenli biçimde sabitlemek.
• Sökme işleminden önce motorun ve CVT parçalarının soğumasını beklemek.
• Kayış-kasnak ve debriyaj grubunun üreticiye özgü sökme sırasını izlemek.
• Yay baskısı altındaki parçalar için gerekli özel aparatı kullanmak.
• Kuru tip kayış, pabuç ve kampana sürtünme yüzeylerine yağ veya gres bulaştırmamak.
• Sürtünme tozunu basınçlı havayla ortama dağıtmamak; üreticinin önerdiği güvenli temizleme yöntemini kullanmak.
• Deformasyon veya aşınma sınırını aşmış parçaları uygun özellikteki yenileriyle değiştirmek.
• Toplama işleminde bağlantı elemanlarını üretici tork değerlerine uygun sıkmak.
• Muhafaza sökülüyken motoru çalıştırmamak veya dönen kayış ve kasnaklara yaklaşmamak.

Önemli: Debriyaj balatası kalınlığı, kampana iç çapı, yay kontrol ölçüleri, kayış servis sınırları ve sıkma torkları motosikletin marka ve modeline göre değişir. Genel bir anlatımdan hareketle bütün motosikletler için tek bir ölçü veya sıkma değeri kullanılmamalıdır.

Atölyede Hareket Alım ve Debriyaj Sistemini Tanıma Etkinliği

Öğrencilerin parçaları birbirinden ayırt edebilmesi için sökülmüş ve güvenli durumdaki bir scooter CVT grubu üzerinde inceleme yapılabilir. Öğrencilerden arka kasnağın sabit ve hareketli yüzeylerini, karşı baskı yayını, debriyaj pabuçlarını, pabuç yaylarını ve kampanayı göstermeleri istenir.

Ardından öğretmen, iki kasnak yüzeyi arasındaki mesafe değişiminin kayışın çalışma çapını nasıl etkilediğini açıklar. Motor çalıştırılmadan, uygun bir eğitim düzeneğinde debriyaj pabuçlarının kampanaya ne zaman temas edeceği tartışılır. Etkinlik sonunda öğrenciler, “Arka kasnak dönmesine rağmen arka tekerlek neden hareket etmeyebilir?” sorusunu güç aktarım sırasını kullanarak cevaplar.

14. Hafta Konu Özeti

Sonuç olarak motosiklet hareket alım ve debriyaj sistemi, CVT düzeninde kayıştan alınan dönme hareketinin uygun aktarma oranıyla debriyaja iletilmesini ve debriyaj üzerinden arka tekerleğe kontrollü biçimde aktarılmasını sağlar. Arka kasnağın çalışma çapı CVT oranını etkilerken santrifüj debriyaj, motor devrine göre kampanayla güç bağlantısını kurar veya ayırır.

• Hareket alım sistemi, tahrik kayışından gelen hareketi alan arka kasnak grubudur.
• Arka kasnakta sabit ve hareketli konik yüzeyler bulunur.
• Kasnak yüzeyleri arasındaki mesafe değiştiğinde kayışın etkin çalışma çapı değişir.
• Karşı baskı yayı, arka kasnağın çalışma düzenine katkıda bulunur.
• Burçlar ve kılavuz parçalar, hareketli kasnağın düzgün çalışmasına yardımcı olur.
• Santrifüj debriyaj, scooter tipi birçok CVT sisteminde otomatik kavrama sağlar.
• Debriyajın temel parçaları pabuçlar, pabuç yayları, taşıyıcı plaka ve kampanadır.
• Rölantide pabuçlar kampanayı etkin biçimde tahrik etmez; gaz verildiğinde kavrama kademeli başlar.
• Debriyaj kavradığında hareket kampanadan son aktarma dişlilerine ve arka tekerleğe iletilir.
• Bakım ölçüleri, özel sökme işlemleri ve sıkma torkları üreticinin servis bilgilerine göre uygulanır.

14. Hafta Değerlendirme Soruları

1. Motosiklet CVT sisteminde hareket alım sisteminin temel görevi nedir?
2. Hareket alım sisteminin başlıca parçalarını yazınız.
3. Sabit ve hareketli arka kasnak yüzeyleri arasındaki fark nedir?
4. Karşı baskı yayının hareket alım sistemindeki görevi nedir?
5. Arka kasnağın etkin çalışma çapı değiştiğinde CVT sisteminde ne değişir?
6. Santrifüj debriyajın görevi nedir ve hangi temel parçalardan oluşur?
7. Motor rölantide çalışırken arka kasnak dönebildiği hâlde motosiklet neden yerinde durabilir?
8. Gaz verildiğinde debriyaj pabuçları ile kampana arasında hangi olay gerçekleşir?
9. Debriyaj kampanasının görevi nedir ve hareket buradan arka tekerleğe nasıl aktarılır?
10. Hareket alım ve debriyaj sisteminin bakımında hangi kontroller ve güvenlik önlemleri uygulanmalıdır?