Motosiklet Kavrama Bakımı, Sökülmesi ve Ayarı

Motosiklet kavrama bakımı, kavrama sisteminin doğru şekilde ayırma ve birleştirme yapabilmesi için kavrama kumandasının, sürtünme plakalarının, ara plakaların, yayların ve diğer kavrama elemanlarının kontrol edilmesini kapsar. Gerekli durumlarda kavrama sistemi sökülerek parçalar üreticinin servis değerlerine göre incelenir, ölçülür ve uygun olmayan parçalar değiştirilir.

Bir önceki derste motosiklet kavrama sisteminin görevini, kavrama çeşitlerini, lamelli kavramanın parçalarını ve çalışma prensibini öğrendik. Motosikletin genel yapısı ve güç aktarma sistemleri hakkında daha fazla bilgi için Motorsiklet ve Sistemleri konusunu inceleyebilirsiniz. Bu derste ise kavrama sisteminin sökülmesi ve takılması sırasında dikkat edilecek noktalar ile kavrama ayarlarının nasıl kontrol edildiği ele alınacaktır.

Motosiklet Kavrama Bakımı Neden Yapılır?

Kavrama sistemi motor ile vites kutusu arasındaki güç aktarımını kontrol ettiği için çalışma durumunun düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir. Kavrama parçalarında meydana gelen aşınmalar, ayar bozuklukları veya kumanda mekanizmasındaki sorunlar kavramanın çalışma özelliklerini etkileyebilir.

Kavrama bakımının temel amaçları şunlardır:

• Kavramanın düzgün şekilde ayırıp birleştirmesini sağlamak.
• Kavrama kumandasının doğru çalışmasını sağlamak.
• Sürtünme ve ara plakalarının durumunu kontrol etmek.
• Kavrama yaylarının durumunu değerlendirmek.
• Aşınmış veya hasarlı parçaları belirlemek.
• Kavrama ayarlarının üretici değerlerine uygun olmasını sağlamak.
• Güç aktarımında oluşabilecek düzensizliklerin nedenlerini belirlemeye yardımcı olmak.

Kavrama Sisteminde Bakım Öncesi Yapılacak Kontroller

Kavrama sistemi sökülmeden önce sistemin çalışma durumu kontrol edilmelidir. Böylece arızanın veya çalışma düzensizliğinin hangi bölümden kaynaklanabileceği konusunda ön değerlendirme yapılabilir.

Bakım öncesinde aşağıdaki kontroller yapılabilir:

• Kavrama kolunun hareketi kontrol edilir.
• Kavrama kolundaki serbest hareket değerlendirilir.
• Kavrama telinin veya kullanılan kumanda sisteminin durumu incelenir.
• Kavramanın tam olarak ayırıp ayırmadığı kontrol edilir.
• Kavramada kaydırma belirtisi olup olmadığı değerlendirilir.
• Anormal ses ve titreşim bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
• Yağ kaçağı veya dışarıdan görülebilen hasarlar incelenir.

Kontrol yöntemi ve kullanılacak değerler motosikletin üretici servis bilgilerine göre belirlenmelidir.

Motosiklet Kavrama Sistemi Sökülmeden Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?

Motosiklet kavrama sistemi sökülmeden önce motosiklet güvenli çalışma koşullarına alınmalı ve yapılacak işlem için gerekli servis bilgileri incelenmelidir. Kavrama sistemlerinin yapısı motosiklet modeline göre değişebildiğinden bütün motosikletlerde aynı sökme sırasının uygulanması doğru değildir.

Sökme işleminden önce;

• Motosiklet güvenli şekilde sabitlenmelidir.
• Motor çalışmıyor ve uygun çalışma sıcaklığında olmalıdır.
• Gerekli el aletleri ve ölçü aletleri hazırlanmalıdır.
• Üreticinin servis kataloğundaki işlem sırası incelenmelidir.
• Sökülecek bağlantı elemanlarının sıkma değerleri belirlenmelidir.
• Gerekliyse motor yağı uygun yöntemle boşaltılmalıdır.
• Sökülen parçaların karıştırılmadan düzenli biçimde yerleştirilebileceği temiz bir çalışma alanı hazırlanmalıdır.

Motosiklet Kavrama Sistemi Nasıl Sökülür?

Lamelli kavrama sisteminin sökülme yöntemi motosiklet modeline göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle aşağıdaki sıra genel bir eğitim sırasıdır ve gerçek uygulamada motosiklet üreticisinin servis talimatları esas alınmalıdır.

Genel sökme işlemi şu şekilde gerçekleştirilebilir:

1. Motosiklet güvenli çalışma konumuna alınır.
2. Kavrama sistemine ulaşmayı engelleyen gerekli parçalar üretici talimatına göre sökülür.
3. Gerekliyse motor yağı uygun şekilde boşaltılır.
4. Kavrama kapağının bağlantı elemanları uygun sırayla sökülür.
5. Kavrama kapağı ve conta dikkatlice ayrılır.
6. Kavrama baskı mekanizmasına ulaşılır.
7. Kavrama yaylarının bağlantı elemanları uygun sırada ve kademeli şekilde gevşetilir.
8. Kavrama yayları ve baskı plakası çıkarılır.
9. Sürtünme plakaları ve ara plakalar sıraları korunarak çıkarılır.
10. Sökülen parçalar temiz ve düzenli bir alanda kontrol için hazırlanır.

Kavrama Yayları Sökülürken Neden Kademeli Gevşetilmelidir?

Kavrama yayları baskı plakasına kuvvet uygular. Yay bağlantılarının tek bir noktadan tamamen gevşetilmesi baskı plakasına dengesiz kuvvet uygulanmasına neden olabilir. Bu nedenle üretici tarafından aksi belirtilmedikçe bağlantılar uygun sıra izlenerek ve kademeli biçimde gevşetilmelidir.

Takma işleminde de aynı şekilde bağlantı elemanları üreticinin belirttiği sıra ve sıkma torklarına göre sıkılmalıdır.

Sürtünme ve Ara Plakaları Nasıl Sökülmelidir?

Sürtünme plakaları ile ara plakalar kavrama grubundan çıkarılırken parçaların sırasına dikkat edilmelidir. Bazı kavrama sistemlerinde bütün plakalar aynı yapıda olmayabilir veya belirli bir plakanın farklı bir konumda bulunması gerekebilir.

Bu nedenle plakalar sökülürken;

• Sökülme sırası korunmalıdır.
• Parçaların yönleri gerektiğinde işaretlenmelidir.
• Sürtünme ve ara plakaları birbirinden ayrılmalıdır.
• Parçalar temiz bir yüzey üzerine sıralı biçimde yerleştirilmelidir.
• Üreticinin parça dizilim şeması kontrol edilmelidir.

Kavrama Sürtünme Plakaları Nasıl Kontrol Edilir?

Sürtünme plakaları kavrama sisteminde tork aktarımını sağlayan temel elemanlardandır. Kullanım sırasında sürtünme yüzeylerinde aşınma meydana gelebilir.

Sürtünme plakaları kontrol edilirken;

• Sürtünme yüzeyleri gözle incelenir.
• Yanma veya aşırı ısınma belirtileri kontrol edilir.
• Çatlak, kırık veya yüzey bozulması aranır.
• Plaka kalınlığı uygun ölçü aletiyle ölçülür.
• Ölçülen değer üreticinin servis sınırıyla karşılaştırılır.

Sürtünme plakalarının kullanılabilir olup olmadığı yalnızca görünüşüne göre değil, üreticinin belirlediği ölçüm ve servis sınırlarına göre değerlendirilmelidir.

Kavrama Ara Plakaları Nasıl Kontrol Edilir?

Ara plakalar genellikle metal yapıdadır ve sürtünme plakalarıyla birlikte çalışır. Çalışma sırasında yüksek sıcaklık ve mekanik yükler nedeniyle ara plakaların yüzeylerinde veya geometrisinde değişiklik meydana gelebilir.

Ara plakaların kontrolünde;

• Yüzeyde çizik ve aşınma olup olmadığı incelenir.
• Aşırı ısınmayı gösterebilecek renk değişimleri kontrol edilir.
• Plakalarda eğilme veya çarpılma bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
• Gerekli durumlarda düzgünlük kontrolü uygun ölçüm yöntemiyle yapılır.
• Sonuçlar üreticinin servis değerleriyle karşılaştırılır.

Kavrama Yayları Nasıl Kontrol Edilir?

Kavrama yayları baskı plakası üzerinden kavrama plaka grubuna gerekli baskı kuvvetinin uygulanmasına yardımcı olur. Yayların özelliklerini kaybetmesi kavramanın tork aktarma kapasitesini etkileyebilir.

Kavrama yayları kontrol edilirken;

• Yaylarda kırılma veya fiziksel hasar olup olmadığı kontrol edilir.
• Yayların genel durumu karşılaştırılır.
• Üreticinin belirttiği yönteme göre yay serbest uzunluğu ölçülebilir.
• Ölçülen değer servis sınırıyla karşılaştırılır.

Bütün motosikletlerde aynı yay uzunluğu kullanılmadığından genel bir standart ölçü verilmesi doğru değildir.

Kavrama Sepeti ve Göbeği Nasıl Kontrol Edilir?

Kavrama sepeti ve kavrama göbeği, sürtünme ve ara plakalarının birlikte çalıştığı temel kavrama elemanlarıdır. Plakaların temas ettiği bölgelerde zaman içerisinde aşınma izleri meydana gelebilir.

Kontrol sırasında;

• Kavrama sepetinde çatlak veya fiziksel hasar aranır.
• Plakaların temas ettiği kanallarda aşınma izleri kontrol edilir.
• Kavrama göbeğinin yüzeyleri incelenir.
• Bağlantı bölgeleri ve dişler kontrol edilir.
• Anormal boşluk veya hasar belirtileri değerlendirilir.

Parçaların kullanılabilirliği üreticinin belirlediği kontrol ve servis kriterlerine göre değerlendirilmelidir.

Motosiklet Kavrama Ayarı Nedir?

Motosiklet kavrama ayarı, sürücünün kavrama kumandası ile kavrama mekanizması arasındaki hareketin üreticinin belirlediği çalışma şartlarına getirilmesidir. Özellikle mekanik kablolu kavrama sistemlerinde kavrama kolunda belirli bir serbest hareket bulunması gerekebilir.

Serbest hareketin gereğinden fazla veya az olması kavramanın çalışma özelliklerini etkileyebilir. Bu nedenle kavrama ayarı göz kararıyla değil, motosiklet üreticisinin belirttiği değerlere göre yapılmalıdır.

Kavrama Kolu Serbestliği Nedir?

Kavrama kolu serbestliği, kavrama kolu hareket ettirildiğinde kavrama ayırma mekanizmasına etkili kuvvet uygulanmaya başlamadan önceki hareket miktarıdır. Bu değer kullanılan kavrama sistemine ve motosiklet modeline göre değişebilir.

Serbest hareket uygun değilse kavrama tam ayırmayabilir veya tam olarak birleşmeyebilir. Bu nedenle üreticinin belirttiği ölçüm noktası ve değer kullanılmalıdır.

Motosiklet Kavrama Ayarı Nasıl Yapılır?

Kablolu bir kavrama sisteminde ayar mekanizması genellikle kavrama kolu bölgesinde ve bazı tasarımlarda kablonun diğer ucunda bulunabilir. Sistem motosiklet modeline göre değiştiği için ayar yöntemi servis bilgilerine göre uygulanmalıdır.

Genel kavrama ayarı sırası şu şekilde açıklanabilir:

1. Kavrama kolunun mevcut serbest hareketi kontrol edilir.
2. Ölçülen değer üreticinin belirttiği değerle karşılaştırılır.
3. Gerekliyse ayar mekanizmasının kontra elemanı gevşetilir.
4. Ayar elemanı kontrollü şekilde çevrilerek serbest hareket düzenlenir.
5. Kavrama kolu birkaç kez çalıştırılır.
6. Serbest hareket yeniden ölçülür.
7. Doğru değer elde edildiğinde ayar mekanizması sabitlenir.
8. Kavramanın ayırma ve birleştirme durumu tekrar kontrol edilir.

Kavrama Kolu Serbestliği Fazla Olursa Ne Olur?

Kavrama kolundaki serbest hareketin üretici değerinden fazla olması, kavrama kumandası kullanıldığında ayırma mekanizmasının yeterli hareketi gerçekleştirememesine neden olabilir.

Bu durumda kavrama tam olarak ayrılmayabilir ve vites değiştirme sırasında çalışma düzensizlikleri görülebilir.

Kavrama Kolu Serbestliği Az Olursa Ne Olur?

Kavrama kolu serbestliğinin gereğinden az olması, kavrama mekanizmasının sürekli olarak kısmen ayırma yönünde yük altında kalmasına neden olabilir. Bunun sonucunda kavrama plakaları arasında gerekli baskı tam olarak oluşmayabilir.

Bu durum uygun olmayan çalışma koşullarında kavramanın kaydırmasına ve sürtünme elemanlarında aşınmanın artmasına katkıda bulunabilir.

Motosiklet Kavrama Sistemi Nasıl Takılır?

Kavrama sistemi kontrol edildikten ve gerekli parçalar değiştirildikten sonra sistem üretici tarafından belirtilen sıra izlenerek yeniden toplanır. Sökme sırasında parçaların sırasının korunması bu aşamada önemlidir.

Genel takma sırası şu şekilde olabilir:

1. Kavrama sepeti ve göbek bölgesi kontrol edilir.
2. Sürtünme ve ara plakaları üreticinin belirttiği sırayla yerleştirilir.
3. Baskı plakası doğru konumda takılır.
4. Kavrama yayları yerleştirilir.
5. Yay bağlantı elemanları uygun sırayla ve kademeli şekilde sıkılır.
6. Bağlantılar üreticinin belirttiği sıkma torkuna getirilir.
7. Kavrama kapağı ve gerekli sızdırmazlık elemanları kontrol edilerek takılır.
8. Sökülen diğer parçalar uygun sırayla yerine takılır.
9. Gerekli yağ ve sıvı işlemleri üretici bilgilerine göre tamamlanır.
10. Kavrama ayarı ve çalışma kontrolü yapılır.

Kavrama Sistemi Takılırken Sıkma Torku Neden Önemlidir?

Kavrama sisteminde kullanılan bağlantı elemanlarının gereğinden az veya fazla sıkılması parçaların çalışma koşullarını etkileyebilir. Özellikle kavrama yaylarının ve kapak bağlantılarının uygun torkla sıkılması önemlidir.

Her motosiklet modelinin bağlantı elemanları için farklı sıkma değerleri bulunabileceğinden genel bir tork değeri kullanılmamalıdır. Doğru değer motosiklet üreticisinin servis kataloğundan alınmalıdır.

Kavrama Bakımı Sonrası Yapılacak Kontroller

Kavrama sistemi toplandıktan ve ayarları yapıldıktan sonra çalışma kontrolü gerçekleştirilmelidir.

• Kavrama kolunun serbest hareketi yeniden kontrol edilir.
• Kavrama kumandasının düzgün hareket ettiği doğrulanır.
• Kavramanın ayırma ve birleştirme durumu kontrol edilir.
• Yağ veya sıvı kaçağı bulunup bulunmadığı incelenir.
• Anormal ses veya çalışma düzensizliği kontrol edilir.
• Sökülen bağlantı elemanlarının uygun şekilde takıldığı doğrulanır.

Motosiklet Kavrama Bakımında Dikkat Edilecek Noktalar

• Servis işlemlerinde motosiklet üreticisinin talimatları esas alınmalıdır.
• Sökülen parçaların sırası korunmalıdır.
• Farklı yapıdaki kavrama plakalarının konumları karıştırılmamalıdır.
• Ölçüm sonuçları üreticinin servis sınırlarıyla karşılaştırılmalıdır.
• Bağlantı elemanlarında doğru sıkma torkları kullanılmalıdır.
• Kavrama ayarı üretici tarafından verilen değere göre yapılmalıdır.
• Hasarlı veya servis sınırını aşmış parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.
• Çalışma alanı ve kavrama parçaları temiz tutulmalıdır.

Motosiklet Kavrama Bakımı Konu Özeti

Sonuç olarak motosiklet kavrama bakımı; kavrama sisteminin sökülmesi, parçalarının kontrol edilmesi, gerekli ölçümlerin yapılması, sistemin doğru sırayla tekrar takılması ve kavrama ayarlarının üretici değerlerine getirilmesini kapsar. Kavrama parçalarının ölçü ve ayar değerleri motosiklet modeline göre değişebileceğinden üretici servis bilgileri temel kaynak olarak kullanılmalıdır.

Motosikletin şasi, motor, güç aktarma, süspansiyon, fren ve diğer temel bölümlerinin genel yapısını tekrar etmek için Motosikletin Temel Yapısı ve Motosiklet Çeşitleri konusunu inceleyebilirsiniz.

• Kavrama sökülmeden önce çalışma durumu kontrol edilmelidir.
• Sökülen parçaların sırası korunmalıdır.
• Sürtünme plakalarının kalınlığı üretici değerleriyle karşılaştırılmalıdır.
• Ara plakalar aşınma, ısınma ve çarpılma açısından kontrol edilmelidir.
• Kavrama yayları üreticinin belirlediği yöntemle kontrol edilmelidir.
• Kavrama sepeti ve göbeğindeki aşınmalar incelenmelidir.
• Kavrama kolu serbestliği üretici değerine göre ayarlanmalıdır.
• Kavrama parçaları doğru sıra ve yönde takılmalıdır.
• Bağlantı elemanları belirtilen sıkma torkuyla sıkılmalıdır.
• Montaj sonrasında kavramanın çalışma durumu yeniden kontrol edilmelidir.

12. Hafta Değerlendirme Soruları

1. Motosiklet kavrama bakımının amacı nedir?
2. Kavrama sistemi sökülmeden önce hangi kontroller yapılmalıdır?
3. Kavrama yaylarının bağlantıları neden kademeli olarak gevşetilmelidir?
4. Sürtünme ve ara plakaları sökülürken neden sıraları korunmalıdır?
5. Kavrama sürtünme plakaları nasıl kontrol edilir?
6. Ara plakalarda hangi kontroller yapılır?
7. Kavrama yaylarının kontrolünde hangi özellikler incelenir?
8. Kavrama kolu serbestliği nedir?
9. Kavrama kolu serbestliğinin fazla veya az olması sistemi nasıl etkileyebilir?
10. Kavrama sistemi toplandıktan sonra hangi kontroller yapılmalıdır?

Bilginizi test edin: Motosiklet sistemleriyle ilgili mesleki bilginizi ölçmek için Motorsiklet Tamirciliği Kalfalık Sınavı sorularını çözebilirsiniz.