Motosiklet CVT Hareket Alım ve Debriyaj Sistemi

Motosiklet CVT hareket alım ve debriyaj sistemi, motor tarafından üretilen ve kayış-kasnak sistemi üzerinden aktarılan hareketin alınarak arka tekerleğe iletilmesinde görev yapan önemli hareket aktarma elemanlarından oluşur. Özellikle scooter tipi motosikletlerde kullanılan CVT sistemlerinde tahrik edilen kasnak, santrifüj debriyaj ve debriyaj kampanası birlikte çalışarak motor hareketinin son aktarma sistemine kontrollü biçimde iletilmesini sağlar.

Bir önceki konuda motor tarafındaki tahrik kasnağı, tahrik kayışı ve tahrik edilen kasnak üzerinden gerçekleşen hareket aktarımı incelenmiştir. Bu konuda ise hareketin tahrik edilen tarafta nasıl alındığı, debriyaj sisteminin bu aktarımdaki görevi ve sistemin temel parçaları ele alınacaktır.

Motosiklet CVT Sisteminde Hareket Alım Sistemi Nedir?

Hareket alım sistemi, tahrik kayışı tarafından taşınan dönme hareketini alan ve bu hareketin debriyaj ile son aktarma sistemine iletilmesini sağlayan bölümdür.

Scooter tipi CVT sistemlerinde hareket, genel olarak aşağıdaki sıra üzerinden aktarılır:

Motor → Tahrik Kasnağı → Tahrik Kayışı → Tahrik Edilen Kasnak → Debriyaj → Son Aktarma → Arka Tekerlek

Bu aktarım sırasında tahrik edilen kasnak kayıştan aldığı hareketi debriyaj sistemine iletir. Debriyaj ise motor devrine ve sistemin çalışma durumuna bağlı olarak hareketin son aktarma sistemine aktarılmasını veya kesilmesini sağlar.

Hareket Alım Sisteminin Görevi Nedir?

Hareket alım sisteminin temel görevi, tahrik kayışı üzerinden gelen dönme hareketini almak ve uygun şekilde debriyaj sistemine iletmektir.

Sistemin başlıca görevleri şunlardır:

• Tahrik kayışından gelen dönme hareketini almak.
• CVT sisteminin çalışma oranının değişmesine katkı sağlamak.
• Hareketi debriyaj sistemine iletmek.
• Motor hareketinin son aktarma sistemine kontrollü biçimde aktarılmasına yardımcı olmak.
• Motosikletin farklı hız ve yük şartlarında uygun hareket aktarımının sağlanmasına katkıda bulunmak.

Hareket Alım Sisteminin Parçaları Nelerdir?

Scooter tipi CVT sistemlerinin yapısı motosiklet modeline göre farklılık gösterebilmekle birlikte hareket alım tarafında genel olarak aşağıdaki parçalar bulunur:

• Tahrik edilen kasnak,
• Hareketli kasnak yüzeyi,
• Sabit kasnak yüzeyi,
• Tahrik kayışı,
• Karşı baskı yayı,
• Debriyaj sistemi,
• Debriyaj kampanası,
• Bağlantı ve yataklama elemanları.

Tahrik Edilen Kasnak

Tahrik edilen kasnak, CVT sisteminin motor tarafındaki tahrik kasnağının karşısında bulunan ve dönme hareketini tahrik kayışından alan kasnaktır.

Tahrik edilen kasnağın çalışma çapı, tahrik kasnağındaki değişime bağlı olarak değişir. Böylece kayışın iki kasnak üzerindeki çalışma konumu değiştirilerek CVT sisteminin aktarma oranı kademesiz biçimde değiştirilebilir.

Hareketli ve Sabit Kasnak Yüzeyleri

Tahrik edilen kasnakta kayışın çalıştığı yüzeyler bulunur. Bu yüzeylerden birinin diğerine göre hareket edebilmesi, kayışın kasnak üzerindeki çalışma çapının değişmesini sağlar.

Kasnak yüzeylerinin birbirine yaklaşması veya birbirinden uzaklaşması sonucunda kayışın kasnak üzerindeki konumu değişir. Bu değişim CVT sisteminin farklı çalışma şartlarına uyum sağlamasına yardımcı olur.

Karşı Baskı Yayı

Karşı baskı yayı, tahrik edilen kasnağın çalışma düzeninde görev yapan önemli elemanlardan biridir. Yay, hareketli kasnak elemanlarının belirli bir kuvvet altında çalışmasına ve kayışın kasnak yüzeyleri arasında uygun şekilde tutulmasına katkıda bulunur.

Yayın özellikleri motosikletin CVT sisteminin tasarımına göre belirlenir. Bu nedenle yay üzerinde yapılacak kontrol, değiştirme veya bakım işlemlerinde üreticinin servis bilgileri esas alınmalıdır.

Motosiklet Debriyaj Sistemi Nedir?

Motosiklet debriyaj sistemi, motor ile tahrik edilen tekerlek arasındaki hareket aktarımının gerektiğinde bağlanmasını veya ayrılmasını sağlayan sistemdir.

Scooter tipi birçok CVT sisteminde santrifüj etkisiyle çalışan otomatik debriyaj kullanılır. Bu sistem, motor devri yükseldiğinde hareketi otomatik olarak aktarmaya başlar ve motor devri düştüğünde hareket aktarımını keser.

Bu sayede sürücünün klasik manuel motosikletlerde olduğu gibi ayrı bir debriyaj kolunu kullanmasına gerek kalmadan motosikletin kalkışı gerçekleştirilebilir.

Santrifüj Debriyajın Görevi Nedir?

Santrifüj debriyajın temel görevi, motor düşük devirde çalışırken motor ile arka tekerlek arasındaki hareket aktarımını kesmek; motor devri yeterli seviyeye yükseldiğinde ise hareket aktarımını otomatik olarak sağlamaktır.

Bu çalışma özelliği sayesinde motor rölantide çalışırken motosikletin hareketsiz kalması ve gaz verildiğinde hareket aktarımının kademeli olarak başlaması sağlanır.

Santrifüj Debriyajın Parçaları Nelerdir?

Santrifüj debriyaj sisteminin yapısı üretici ve modele göre değişebilmekle birlikte temel olarak aşağıdaki elemanlardan oluşabilir:

• Debriyaj balataları veya pabuçları,
• Debriyaj pabuç yayları,
• Debriyaj taşıyıcısı,
• Debriyaj kampanası,
• Bağlantı elemanları.

Debriyaj Pabuçları

Debriyaj pabuçları, üzerlerinde sürtünme malzemesi bulunan ve motor devri yükseldiğinde dışa doğru hareket ederek debriyaj kampanasının iç yüzeyiyle temas eden elemanlardır.

Pabuçların kampanaya temas etmesiyle sürtünme kuvveti oluşur ve dönme hareketi kampanaya aktarılmaya başlanır.

Debriyaj Pabuç Yayları

Debriyaj pabuç yayları, motor devri düşükken debriyaj pabuçlarını iç konumda tutmaya yardımcı olur.

Motor devri yükseldiğinde pabuçlara etki eden santrifüj kuvvet artar. Bu kuvvet yayların karşı kuvvetini yeterli ölçüde aştığında pabuçlar dışa doğru hareket ederek kampanaya temas etmeye başlar.

Debriyaj Kampanası

Debriyaj kampanası, debriyaj pabuçlarının sürtünme yüzeylerinin temas ettiği döner elemandır.

Pabuçların kampananın iç yüzeyine temas etmesi sonucunda oluşan sürtünme kuvveti, dönme hareketinin kampanaya ve buradan son aktarma sistemine iletilmesini sağlar.

Santrifüj Debriyaj Nasıl Çalışır?

Santrifüj debriyajın çalışma prensibi motor devrinin değişmesine dayanır. Sistem genel olarak üç çalışma durumunda incelenebilir.

Motor Rölantideyken

Motor düşük devirde çalışırken debriyaj pabuçlarına etki eden santrifüj kuvvet düşüktür. Pabuç yayları debriyaj pabuçlarını iç konumda tutar.

Bu durumda pabuçlar debriyaj kampanasıyla yeterli sürtünme teması oluşturmaz ve motor hareketi arka tekerleğe aktarılmaz.

Motor Devri Artarken

Gaz verildiğinde motor devri yükselir. Motor devrinin yükselmesiyle birlikte debriyaj pabuçlarına etki eden santrifüj kuvvet de artar.

Belirli çalışma şartlarında pabuçlar dışa doğru hareket ederek debriyaj kampanasının iç yüzeyine temas etmeye başlar. Temasın artmasıyla hareket aktarımı kademeli olarak gerçekleşir.

Debriyaj Tam Olarak Kavradığında

Motor devri yeterli seviyeye ulaştığında debriyaj pabuçları kampananın iç yüzeyine daha güçlü biçimde temas eder. Böylece tahrik edilen kasnaktan gelen dönme hareketi debriyaj kampanasına ve son aktarma sistemine iletilir.

Son aktarma sistemi üzerinden hareket arka tekerleğe ulaştırılarak motosikletin hareket etmesi sağlanır.

Motor Devri Düştüğünde Ne Olur?

Motor devri azaldığında debriyaj pabuçlarına etki eden santrifüj kuvvet de azalır. Pabuç yaylarının etkisiyle debriyaj pabuçları kampanadan uzaklaşır.

Böylece motor ile arka tekerlek arasındaki hareket aktarımı azalır ve uygun düşük devir şartlarında kesilir. Bu özellik scooter tipi motosikletlerin dururken motor çalışmaya devam ettiği hâlde arka tekerleğin sürekli tahrik edilmemesine yardımcı olur.

Hareket Alım ve Debriyaj Sistemi Birlikte Nasıl Çalışır?

CVT sisteminin hareket alım tarafı ile debriyaj sistemi birbirini tamamlayan iki önemli bölümdür.

Motor tarafından üretilen hareket önce tahrik kasnağına aktarılır. Tahrik kayışı bu hareketi tahrik edilen kasnağa taşır. Tahrik edilen kasnak hareketi debriyaj sistemine iletir. Motor devri uygun seviyeye ulaştığında santrifüj debriyaj devreye girerek hareketi debriyaj kampanasına aktarır.

Debriyaj kampanasından alınan hareket son aktarma mekanizması üzerinden arka tekerleğe iletilir.

Tahrik Kayışı → Tahrik Edilen Kasnak → Santrifüj Debriyaj → Debriyaj Kampanası → Son Aktarma → Arka Tekerlek

Hareket Alım ve Debriyaj Sisteminde Yapılabilecek Temel Kontroller

CVT hareket alım ve debriyaj sisteminde bakım sırasında parçaların genel durumu kontrol edilmelidir.

Temel kontroller arasında şunlar bulunabilir:

• Kasnak yüzeylerinde anormal aşınma veya hasar olup olmadığının kontrol edilmesi,
• Debriyaj pabuçlarının sürtünme yüzeylerinin kontrol edilmesi,
• Debriyaj kampanasının çalışma yüzeyinin kontrol edilmesi,
• Debriyaj yaylarının genel durumunun incelenmesi,
• Hareketli kasnak elemanlarının uygun şekilde hareket edip etmediğinin kontrol edilmesi,
• Bağlantı ve yataklama elemanlarının kontrol edilmesi.

Önemli: Debriyaj pabuçlarının servis sınırları, yayların kontrol değerleri, kampana ölçüleri, bağlantı elemanlarının sıkma torkları ve diğer teknik değerler motosiklet modeline göre değişebilir. Kontrol ve onarım işlemlerinde motosiklet üreticisinin servis bilgileri kullanılmalıdır.

14. Hafta Konu Özeti

• Hareket alım sistemi, tahrik kayışından gelen dönme hareketini alır.
• Tahrik edilen kasnak CVT sisteminin hareket alım tarafındaki temel elemanlardan biridir.
• Kasnakların etkin çalışma çaplarının değişmesi CVT sisteminin aktarma oranının değişmesini sağlar.
• Karşı baskı yayı tahrik edilen kasnağın çalışma düzenine katkıda bulunur.
• Scooter tipi birçok motosiklette santrifüj etkisiyle çalışan otomatik debriyaj kullanılır.
• Santrifüj debriyaj motor devrine bağlı olarak hareket aktarımını otomatik biçimde gerçekleştirir.
• Debriyaj pabuçları, pabuç yayları ve debriyaj kampanası sistemin temel elemanlarındandır.
• Motor devri yükseldiğinde debriyaj pabuçları kampanaya temas ederek hareket aktarımını sağlar.
• Motor devri düştüğünde pabuçlar kampanadan uzaklaşarak hareket aktarımının kesilmesine yardımcı olur.
• Sistemin teknik kontrol değerlerinde motosiklet üreticisinin servis bilgileri esas alınmalıdır.

14. Hafta Değerlendirme Soruları

1. Motosiklet CVT sisteminde hareket alım sisteminin görevi nedir?
2. Hareket alım sisteminin temel parçalarını yazınız.
3. Tahrik edilen kasnağın görevi nedir?
4. Karşı baskı yayının sistemdeki görevi nedir?
5. Santrifüj debriyaj nedir?
6. Santrifüj debriyajın temel parçalarını yazınız.
7. Debriyaj pabuçlarının görevi nedir?
8. Motor devri yükseldiğinde santrifüj debriyajda ne gerçekleşir?
9. Motor devri düştüğünde debriyaj pabuçlarının konumu nasıl değişir?
10. Tahrik edilen kasnaktan arka tekerleğe kadar hareket aktarım sırasını yazınız.