Motorlarda Emme Sistemleri

Motorlarda emme sistemleri, motorun çalışması için gerekli havanın veya hava-yakıt karışımının silindirlere alınmasını sağlayan sistemlerdir. Emme sisteminin yapısı ve çalışma şekli; motorun dolum verimini, performansını ve farklı çalışma koşullarına uyumunu doğrudan etkiler. Bu yazıda emme sisteminin görevi, hava filtresi, emme manifoldu, direkt ve değişken yollu emme sistemleri ile aşırı doldurmalı emme sistemleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Motorlarda Emme Sistemleri

Atmosferik içten yanmalı motorlarda silindirlere hava, alçak ve yüksek basınç alanlarının farkından yararlanılarak alınır. Emme zamanında piston, AÖN’ye doğru hareket ederken silindir içinde hacim büyümesinden dolayı alçak basınç alanı oluşur. Emme portu, emme supabı, emme manifoldu ve diğer giriş parçaları aracılığıyla atmosfere açıktır.

Emme sisteminin temel fonksiyonu, yakıt ve havayı birbiriyle yanabilir oranlarda (1/15) karıştırmak, motorun yük ve yol durumu talebine ve istenilen güce göre değişen miktarlarda karışımın yanma odasına alınmasını sağlamaktır.

Emme Sisteminin Genel Yapısı ve Parçaları

1. Hava Filtresi

Hava filtresi, emme manifoldu hava girişi üzerine yerleştirilmiştir ve emme havasının içinde bulunan toz, kum gibi istenmeyen maddeleri yakalayarak bunların motora girmesini engeller.

2. Emme Manifoldu

Karbüratörlü motorlarda veya tek noktalı yakıt püskürtme sistemlerinde hazırlanan karışımı, çok noktalı yakıt püskürtme sistemlerinde ve dizel motorlarında havayı silindirlere ulaştırmaktır. Emme manifoldları her silindire eşit miktarda, eşit oranda ve eşit sıcaklıkta karışım veya hava gönderebilmelidir. Emme manifoldları genellikle dökme demir veya alüminyum alaşımlarından yapılır.

Özel durumdaki araçlar hariç genellikle manifoldların dizilişleri her silindir için ayrı ayrı bir emme bir egzoz şeklinde sıralanır. Yan yana iki silindirin emme manifoldları içerde, egzoz manifoldları ise motorun iyi soğutulabilmesi için dış kısımdadır. Buna göre altı silindirli bir motorda manifold sıralaması şöyle olmalıdır: İki en dışta birer tane egzoz (1-12), onun içindekiler ikişer tane emme (2-3 ve 10-11), ikişer tane egzoz (4-5 ve 8-9) ve ortada ise bir çift emme (6-7) manifoldu.

Manifoldlar, oturma yüzeyleri ile silindir kapaklarına veya motor bloklarına bağlanır. Bu yüzeyler aralarından hava geçişi olacağından sızdırmazlığı sağlamak için manifold contası kullanılmalıdır.

Conta Malzemeleri ve İmalat Usulleri

• Amyant üzerine bakır, bronz veya çelik saç kaplanarak
• Gözeneklendirilmiş çelik sac üzerine amyant kaplanarak
• Telli asbestten
• Çelik saclardan prese edilerek
• Gözeneklendirilmiş çelik saç üzerine klıngırit kaplanarak

Motorlarda Emme Sistemleri Çeşitleri

1. Direkt Emme Sistemleri

İsminden de anlaşıldığı gibi hava, silindirlere motorun tüm çalışma koşullarında sabit bir yolu geçerek girer.

2. Değişken Yollu Emme Sistemi

a. Mekanik Kontrollü Değişken Yollu Emme Sistemi

Mekanik emme manifoldları, farklı uzunluktaki kanallara sahip gövde manifoldu olarak tasarlanmıştır.

Sabit motor devrinde mekanik kapak 90° döndürülür. Bu sayede güç boruları açılır, güç toplayıcısına olan bağlantı sağlanır. Hava, şimdi güç boruları ve tork boruları üzerinden aktarılır.

b. Elektronik Kontrollü Değişken Yollu Emme Sistemleri

Hava filtresinin iki girişi vardır ve emiş kontrol valfi bu girişlerden birinin üzerine monte edilmiştir.

Motorun düşük-orta devir çalışma aralığında hava kontrol valfi, filtre girişlerinden birini kapatır. Motor yüksek hız çalışma aralığında ise hava kontrol valfinin açılması ile filtre girişinden daha fazla havanın emilmesi sağlanır.

c. Aşırı Doldurmalı Emme Sistemleri

Temel amaç, motorun her çalışma koşulunda silindirlerine optimum havanın alınmasını sağlamaktır. Bu sistemli motorlarda, turbo kompresör aracılığıyla doğal emişin dışında silindirlere daha fazla hava gönderilmektedir.

Silindirden büyük bir hızla çıkan egzoz gazları, türbin kanatlarına çarparak türbinin dönmesini sağlar. Bu çarpmayla dönmeye başlayan egzoz türbini, kendisine bir mil ile bağlanmış olan emme türbinini de döndürmeye başlar.