Zaman Ayar Düzenekleri: Dişli, Zincir ve Triger Kayışı

Krank milinin hareketini kam miline iletmektir. Krank milinin hareketi ½ oranında kam miline verilerek supapların uygun zamanlarda açılması ya da kapanması sağlanmıştır.

Çeşitleri

Zaman Ayar Dişlileri

Krank mili dişlisi çelik alaşımlarından yapılır. Dişlilerin çalışması esnasında daha az ses yapması ve hareketin daha iyi olmasını sağlamak için dişliler helis dişli olarak yapılırlar.

Motorun ilk çalıştırma başlangıcının ayarlanabilmesi için krank dişlisindeki işaret ile eksantrik dişlisindeki işaret birbiri ile karşılaştırılmalıdır. İşaretler karşılaştırıldığında birinci silindir pistonu Ü.Ö.N’de supapların her ikisi de kapalı demektir. Bu duruma motorda sente denir.

Zaman Ayar Zinciri

Krank milinden eksantrik miline hareket, zaman ayar zinciri ile verilir. Bu düzenekte, krank mili ve eksantrik mili üzerinde zincir dişli bulunur.

Zaman ayar zincirinin belirli bir gerginlikte olması için gergi sistemi kullanılır. Zincir gergi sistemi zinciri gerektiği kadar germez ise zamanlamada hata ortaya çıkar.

Zaman ayar zinciri yerine takılırken birinci silindir Ü.Ö.N’ye getirilip dişliler üzerindeki işaretler karşılaştırılarak yerine takılır.

Triger (Dişli Kayış) Kayışı

Eksantrik mili silindir kapağı üzerine yataklandırılmış motorlarda, krank milinden eksantrik miline triger adı verilen kayışla hareket iletilir.

Triger kayışının en önemli özellikleri dayanımının yüksek ve hareket iletiminde sessiz olmasıdır. Krank ve eksantrik milleri eksenleri arasındaki mesafenin uzun olması nedeniyle kayışla hareket iletmek zorunda kalınmıştır. Triger kayışının çalışması esnasında boşluk oluşmaması için kayış gergi sistemi kullanılmıştır.

Zaman Ayar Düzeneklerinde Yapılan Kontroller

Zaman Ayar Dişlilerinde Dişlilerinin Kontrolü

Krank dişlisi, çelik alaşımlarından; eksantrik dişlisi ise kranka göre yumuşak malzemeden yapılır. Bu özellikten dolayı aşınma ve kırılma eksantrik dişlisinde meydana gelir. Motor ön kapağı söküldükten sonra krank ve eksantrik dişlileri gözle kontrol edilir.

Gözle yapılan kontrolde dişlilerde kırılma görülmemişse dişli aşıntısı komparatörle kontrol edilir. Zaman ayar dişlileri arasındaki boşluk genellikle 0,05 -0,10 mm arasında olmalıdır.

Zaman Ayar Zincirin Boy Uzaması Kontrolü

Zincirin bir ucu sabitlenip diğer ucundan yaklaşık 15 kg’lık kuvvetle şekildeki gibi çekilir. Ölçülen değer katalog değerinden fazla ise zincir değiştirilir.

Zincir Makaraları ve Zincirin Çalıştığı Dişlilerin Aşıntı Kontrolü

Zincir dişlilerinin her biri için ayrı ayrı zincir çalıştığı dişli üzerine şekildeki gibi sarılır. Kumpasla şekildeki gibi çap ölçüsü alınarak araç katalog değeri ile karşılaştırılır. Ölçülen değer katalog değerinden fazla ise zinciri ve çalıştığı dişli grubu değiştirilir.

Zincir Gerdirici Mekanizmasının Kontrolü

Kilit pimi kaldırıldığında hareketli mekanizmanın sıkışmadan hareket edip etmediği kontrol edilir. Kilit pimi bırakıldığında hareketli mekanizmaya parmakla kuvvet uygulandığında hareket etmediği kontrol edilir.

Sökülmüş Triger Kayışının Dişlerinin Kontrolü

Kayış dişleri kopmuş veya hasar görmüşse eksantrik milinin kilitlenip kilitlenmediği, triger kapağının ve contasının bozulup bozulmadığı, diş kasnak arasına yabancı madde girip girmediği kontrol edilir.

Sökülmüş Triger Kayışının Kasnak Temas Yüzeyleri Kontrolü

Triger kayışı sırtında çatlak, aşıntı görüldüğünde gergi kasnağı yüzeyine ve gergi kasnağı kilidinin çalışıp çalışmadığına bakılır.

Triger Kayışı Gerginlik Kontrolü

Montajı yeni yapılan ya da kullanımdaki triger kayışının gerginliği ön kapak açıldığında kontrol edilmelidir. Bu kontrolde eksenleri arası uzun olan kasnakların ortasından kayışa yaklaşık 2 kg civarında kuvvet uygulandığında kayışın 5-6 mm esnemesi gerekir.