Kanister Nedir? EVAP Sistemi Nasıl Çalışır?

Kanister, yakıt deposunda oluşan benzin buharlarının doğrudan atmosfere bırakılmasını azaltmak amacıyla EVAP sisteminde kullanılan aktif karbonlu bir depolama elemanıdır. Yakıt buharları belirli çalışma koşullarında kanisterde tutulur ve daha sonra motor tarafından yakılmak üzere emme manifolduna gönderilir.

Kanister Nedir?

Kanister, içerisinde aktif karbon bulunan ve yakıt buharlarını geçici olarak tutan bir kaptır. Kanister (EVAP) sistemi, yakıt deposunda oluşan hidrokarbon buharlarının atmosfere doğrudan salınmasını azaltmaya yardımcı olur. Bu nedenle araçlardaki emisyon sistemlerinin önemli parçalarından biridir.

EVAP, İngilizce Evaporative Emission Control System ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede genel olarak Buharlaşma Emisyon Kontrol Sistemi olarak ifade edilir.

Kanister EVAP Sistemi Nasıl Çalışır?

Yakıt deposundaki benzin özellikle sıcaklık değişimleri nedeniyle buharlaşabilir. EVAP sisteminin görevi, oluşan bu yakıt buharlarının doğrudan atmosfere çıkmasını önlemeye yardımcı olmaktır.

Yakıt buharları bağlantı hatları üzerinden kanistere yönlendirilir ve aktif karbon tarafından tutulur. Motorun çalışma koşulları uygun olduğunda motor kontrol ünitesi kanister boşaltma elektrovanasını kumanda eder. Böylece kanisterde biriken yakıt buharları emme manifolduna alınarak motor içerisinde yakılabilir.

Kanister Elektrovanası Nedir?

Kanister elektrovanası, kanister içerisinde depolanan yakıt buharlarının emme manifolduna gönderilmesini kontrol eden elemandır. Bu parça kanister boşaltma valfi, purge valfi veya yakıt buharı geri dolaşım elektrovanası gibi farklı adlarla da ifade edilebilir.

Elektrovana, motor kontrol ünitesi tarafından motorun çalışma koşullarına göre kumanda edilir. Elektrovananın konumu ve sistemin bağlantı yapısı araç ve motor tasarımına göre değişebilir.

Motor Çalışmadığında Kanister Elektrovanası

Normalde kapalı tip bir sistemde motor durduğunda kanister elektrovanası kapalıdır. Yakıt deposunda oluşan buharlar kanister içerisindeki aktif karbon tarafından tutulur ve emme manifolduna geçiş sınırlandırılır.

Motor Çalışırken Kanister Elektrovanası

Motorun çalışma şartları uygun olduğunda ECU elektrovanayı kumanda ederek kanisterde depolanan yakıt buharlarının emme manifolduna alınmasına izin verir. Emme manifolduna taşınan yakıt buharları silindirlere girerek yanma işlemine katılır.

Elektrovananın açılma miktarı ve çalışma süresi motor devri, motor yükü, sıcaklık ve motor yönetim stratejisi gibi farklı koşullara bağlı olarak değişebilir.

Kanister Elektrovanasının Çalışma Prensibi

Yazıda ele alınan normalde kapalı tip elektrovananın temel çalışma prensibi şöyledir:

• Bobinden akım geçmediğinde: Valf kapalı konumda kalır ve kanisterdeki yakıt buharlarının emme manifolduna geçişi engellenir.
• Bobinden akım geçtiğinde: Valf açılarak kanister ile emme manifoldu arasında geçiş sağlanabilir.
• ECU kumandasında: Motor kontrol ünitesi valfin çalışma oranını motorun çalışma koşullarına göre değiştirebilir.

Bazı sistemlerde ECU, kanister boşaltma elektrovanasını PWM/RCO olarak ifade edilen darbe genişlik modülasyonlu bir sinyalle kontrol eder. Böylece emme manifolduna gönderilen yakıt buharı miktarı motorun çalışma koşullarına göre ayarlanabilir.

Motorun ilk çalışması, soğuk çalışma, yavaşlama veya farklı yük koşullarında kanister boşaltma işleminin ne zaman etkinleştirileceği araç üreticisinin motor yönetim stratejisine göre değişebilir. Bu nedenle elektrovananın her araçta aynı şartlarda çalıştığı kabul edilmemelidir.

Kanister Elektrovanasının Elektriksel Özellikleri

Bu yazıda örnek olarak ele alınan sistemde kanister elektrovanasının temel elektriksel özellikleri şunlardır:

• Normalde kapalı tip elektrovana,
• 12 V besleme gerilimi,
• RCO/PWM tipi kumanda sinyali.

Bu değerler incelenen sisteme aittir. Kanister elektrovanasının besleme ve kumanda özellikleri araç üreticisine, motor yönetim sistemine ve kullanılan valf tipine göre farklılık gösterebilir.

Elektrik Şemasındaki 1215 Kodu

1215 sayısı, bu örnekte kullanılan Peugeot, Citroën ve DS (PSA Grubu) elektrik şemalarında ilgili elemanı tanımlamak için kullanılan parça kodudur. Elektrik şemalarındaki parça numaraları ve kodlama sistemi üreticiye göre değişebilir.

Kanister Elektrovanası RCO Sinyali

Aşağıdaki grafik, yazıda örnek olarak kullanılan sistemde kanister boşaltma elektrovanasının kumanda sinyalini göstermektedir.

Kanister boşaltma elektrovanasının kumanda sinyalinin frekansı ve doluluk oranı motorun çalışma şartlarına göre değişebilir. ECU, elektrovananın açılma süresini değiştirerek kanisterden emme manifolduna gönderilen yakıt buharı miktarını kontrol eder.

Yazıda incelenen örnek sistemde kanister boşaltma işlemi aktifken verilen ölçüm değerleri şöyledir:

• Motor rölantideyken: yaklaşık 5 Hz,
• Motor normal çalışma koşullarındayken: yaklaşık 10 Hz.

Not: Bu frekans değerleri belirli bir sistem için verilen örnek ölçümlerdir. Tüm araçlardaki EVAP sistemleri için sabit değer olarak kullanılmamalıdır. Kontrol sırasında ilgili aracın üretici teknik verileri esas alınmalıdır.

Kanister Arızası Nasıl Anlaşılır?

EVAP sistemindeki bir arıza her zaman doğrudan kanisterin arızalı olduğu anlamına gelmez. Hortumlar, bağlantılar, kanister elektrovanası, elektrik tesisatı ve araçta bulunan diğer EVAP elemanları da kontrol edilmelidir.

Sistemde meydana gelen arızaya bağlı olarak motor arıza lambasının yanması, yakıt buharı kokusu, rölanti düzensizliği veya EVAP sistemiyle ilgili arıza kodlarının kaydedilmesi gibi belirtiler görülebilir. Ancak doğru teşhis için arıza kodunun yanında sistemin fiziksel ve elektriksel kontrolleri de yapılmalıdır.

Kanister ve EVAP Sisteminin Görevi Nedir?

Kanister ve EVAP sisteminin temel amacı yakıt deposunda oluşan benzin buharlarının kontrolsüz şekilde atmosfere bırakılmasını azaltmaktır. Kanister bu buharları geçici olarak depolarken, kanister elektrovanası uygun çalışma koşullarında buharların emme manifolduna gönderilmesini sağlar.

Bu nedenle EVAP sistemi hem araç emisyonlarının kontrolünde hem de yakıt buharlarının motor tarafından değerlendirilmesinde önemli görev üstlenir.

Motor yönetim sistemleri, emisyon sistemleri ve diğer otomotiv teknolojisi konuları için Motor Dersi ana sayfasını inceleyebilirsiniz.