Araç Sigortası Nedir?

Araç sigortası kontrolü, otomobildeki elektrikli bir sistem çalışmadığında yapılabilecek temel arıza tespit işlemlerinden biridir. Farlar, silecekler, korna, elektrikli camlar, radyatör fanı ve birçok elektronik sistem, aşırı akım ve kısa devreye karşı sigortalarla korunur.

Sigortalar, elektrik devresinden izin verilen değerin üzerinde akım geçtiğinde devreyi keserek kablo tesisatının ve elektrikli bileşenlerin zarar görme riskini azaltır. Bu nedenle arızalı bir sigortayı yalnızca değiştirmek değil, sigortanın neden attığını belirlemek de önemlidir.

Bu yazıda araç sigortalarının görevini, sigorta kutularının yerlerini, sigorta şemasının okunmasını, görsel ve multimetre ile sigorta kontrolünü, sigorta atma nedenlerini ve doğru sigorta değiştirme yöntemini öğreneceksiniz.

Araç Sigortası Nedir ve Ne İşe Yarar?

Araç sigortası, elektrik devresini aşırı akıma karşı korumak amacıyla kullanılan bir devre koruma elemanıdır. Sigortanın taşıyabileceğinden daha yüksek akım geçtiğinde sigorta elemanı eriyerek elektrik devresini açar.

Bu sayede kablo tesisatının aşırı ısınması ve devredeki bazı elektrikli veya elektronik bileşenlerin zarar görmesi riski azaltılır. Sigorta attığında devrenin neden normalden fazla akım çektiğinin araştırılması gerekir.

Her elektrik devresi belirli çalışma şartlarına göre tasarlanır ve kullanılacak sigortanın tipi ile amper değeri araç üreticisi tarafından belirlenir. Aynı araç içerisinde farklı devreler için farklı amper değerlerinde sigortalar bulunabilir.

Önemli: Bir devrede kullanılacak sigorta değeri tahmin edilmemelidir. Sigorta kutusu şeması, araç kullanım kılavuzu veya üreticinin servis bilgileri esas alınmalıdır.

Araçlarda Sigorta Kutuları Nerede Bulunur?

Araçlardaki sigorta kutularının sayısı ve yerleşimi marka, model ve donanım seviyesine göre değişebilir. Birçok araçta motor bölmesinde ve kabin içerisinde sigorta veya sigorta-röle kutuları bulunur.

Motor Bölmesindeki Sigorta Kutusu

Motor bölmesindeki sigorta kutusu çoğu araçta akünün yakınında veya motor bölmesinin uygun bir noktasında yer alır. Bu kutuda sigortaların yanında çeşitli elektrikli motorların ve diğer yüksek akımlı alıcıların kumandasında kullanılan röleler de bulunabilir.

Radyatör fanı, ABS, motor yönetim sistemi ve benzeri devrelerin koruma elemanlarının yerleşimi araca göre değişir.

Kabin İçindeki Sigorta Kutusu

Kabin içindeki sigorta kutusu; direksiyon altı, torpido bölgesi, gösterge panelinin yan kısmı veya üreticinin belirlediği başka bir noktada bulunabilir. İç aydınlatma, multimedya sistemi, elektrikli camlar, merkezi kilit ve aksesuar devrelerinin bazı sigortaları bu bölümde yer alabilir.

Sigorta kutusunun kesin yeri ve hangi sigortanın hangi devreyi koruduğu araç kullanım kılavuzundan veya üreticinin teknik bilgilerinden kontrol edilmelidir.

Sigorta Yerleşim Şeması Nasıl Okunur?

Sigorta yerleşim şeması, sigortaların hangi elektrik devrelerini koruduğunu ve çoğu durumda sigorta değerlerini gösterir. Şema sigorta kutusunun kapağında, kullanım kılavuzunda veya araç üreticisinin teknik dokümanlarında bulunabilir.

Sigorta şemalarında sistemler farklı kısaltmalarla gösterilebilir. Örneğin bazı araçlarda şu ifadelerle karşılaşılabilir:

• Head Lamp = Farlar
• Horn = Korna
• Fuel Pump = Yakıt pompası
• ABS = Kilitlenmeyi önleyici fren sistemi
• Room Lamp = İç aydınlatma

Bu adlandırmalar üreticiye göre değişebilir. Bu nedenle yalnızca örnek isimlere bakarak sigorta değiştirilmemeli, aracın kendi şeması kullanılmalıdır.

Sigorta Çıkarma Aparatı Ne İşe Yarar?

Bıçak tipi küçük sigortaların elle çıkarılması özellikle dar alanlarda zor olabilir. Bazı araçların sigorta kutusunda bu işlem için plastik bir sigorta çıkarma aparatı bulunur.

Aparat sigortayı gövdesinden kavrayarak yuvasından düzgün şekilde çıkarılmasına yardımcı olur.

Sigorta yuvasında kısa devre oluşturabilecek metal aletlerin gelişigüzel kullanılmasından kaçınılmalıdır. Sigorta sökülmeden önce ilgili elektrik devresinin üretici talimatlarına göre enerjisiz duruma getirilmesi gerekir.

Sigortanın Sağlam Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?

Sigorta kontrolü görsel inceleme veya uygun bir multimetre kullanılarak yapılabilir. Şeffaf gövdeli bıçak tipi sigortalarda sigorta elemanının kopup kopmadığı çoğu zaman dışarıdan görülebilir.

Görsel Sigorta Kontrolü

Sigorta uygun şekilde çıkarıldıktan sonra içerisindeki metal sigorta elemanı incelenir. Eleman kopmuş veya erimiş görünüyorsa sigorta atmıştır.

Ancak yalnızca görsel kontrol her zaman yeterli olmayabilir. Şüpheli durumlarda multimetre ile elektriksel kontrol yapılması daha sağlıklı sonuç verir.

Unutulmamalıdır: Sigortanın atması çoğu zaman devrede aşırı akıma yol açan başka bir problemin bulunduğunu gösterir. Aynı sigorta tekrar atıyorsa arızanın nedeni araştırılmalıdır.

Ana Sigorta Nedir?

Ana sigorta veya yüksek akımlı ana koruma elemanları, araç elektrik sistemindeki önemli besleme hatlarının korunmasında kullanılır. Yapısı ve yerleşimi araca göre değişebilir ve çoğunlukla akü besleme hattına yakın bir bölgede bulunur.

Ciddi kısa devreler veya elektrik sisteminde yapılan hatalı işlemler bu yüksek akımlı koruma elemanlarının açmasına neden olabilir. Akü ve araç elektrik sistemi üzerinde işlem yapılırken üreticinin bağlantı ve güvenlik prosedürlerine uyulmalıdır.

Ana besleme sigortalarından birinin açması durumunda arızanın hangi devreleri etkilediği aracın elektrik mimarisine bağlıdır. Gösterge paneli, marş sistemi veya çeşitli elektrikli sistemler çalışmayabilir.

Multimetre ile Araç Sigortası Kontrolü

Görsel incelemenin yeterli olmadığı durumlarda multimetre ile sigorta kontrolü yapılabilir. Kontrol yöntemi olarak devre enerjiliyken voltaj ölçümü veya sigorta devreden ayrıldıktan sonra süreklilik/direnç ölçümü kullanılabilir.

Multimetre ile Sigorta Voltaj Kontrolü

Voltaj kontrolü, sigortanın iki tarafındaki elektriksel durumu karşılaştırmaya yardımcı olur. Ölçüm yapılacak devrenin hangi kontak veya çalışma konumunda enerjilendiği önceden bilinmelidir.

1. Multimetre uygun DC voltaj ölçüm konumuna alınır.
2. Siyah prob uygun şasi veya üreticinin belirttiği referans noktasına bağlanır.
3. Kırmızı prob sigortanın erişilebilir test noktalarına sırasıyla temas ettirilir.
4. Sigortanın giriş ve çıkış tarafındaki değerler karşılaştırılır.

Devre enerjiliyken ve sigortanın giriş tarafında besleme mevcutken, sağlam bir sigortanın her iki test noktasında da birbirine yakın sistem gerilimi görülmesi beklenir. Giriş tarafında besleme bulunmasına rağmen çıkış tarafında gerilim yoksa sigorta açık devre olmuş olabilir.

Not: Araç elektrik sistemindeki gerilim sabit olarak 12 V kabul edilmemelidir. Akünün durumu, motorun çalışıp çalışmaması ve şarj sisteminin çalışma şartlarına göre ölçülen gerilim değişebilir.

Multimetre ile Direnç veya Süreklilik Testi

Sigortanın devreden ayrılarak kontrol edilmesi gerektiğinde direnç veya süreklilik ölçümü kullanılabilir. Bu işlem yapılırken devrenin enerjisiz olması ve sigortanın uygun şekilde yuvasından çıkarılması gerekir.

1. Sigortayı uygun şekilde yuvasından çıkarın.
2. Multimetreyi direnç (Ω) veya süreklilik ölçüm konumuna alın.
3. Probları sigortanın iki terminaline temas ettirin.
4. Multimetrede görülen değeri değerlendirin.

• Çok düşük direnç veya süreklilik: Sigorta elemanının elektriksel olarak iletimde olduğunu gösterir.
• OL, açık devre veya çok yüksek direnç: Sigorta elemanının kopmuş olduğunu gösterir.

Ölçüm sonuçları kullanılan multimetrenin özelliklerine göre farklı biçimde gösterilebileceğinden cihazın kullanım talimatları da dikkate alınmalıdır.

Sigorta Neden Atar?

Bir araç sigortasının atması, devreden sigortanın tasarlandığı değerin üzerinde akım geçtiğini gösterir. Bunun nedeni kısa devre, arızalı bir elektrikli alıcı, tesisat problemi veya uygun olmayan elektriksel değişiklikler olabilir.

Kısa Devre

Pozitif besleme hattının şasiye veya uygun olmayan başka bir iletkene temas etmesi çok düşük dirençli bir akım yolu oluşturarak yüksek akıma ve sigortanın atmasına neden olabilir.

Hasarlı Kablo Tesisatı

Ezilmiş, aşınmış veya yalıtımı zarar görmüş kablolar şasiye veya başka iletkenlere temas ederek kısa devre oluşturabilir.

Uygun Olmayan Ampul veya Elektrikli Donanım

Araç üreticisinin belirlediğinden farklı elektriksel özelliklere sahip donanımların kullanılması devrenin tasarlanan akımdan daha fazla akım çekmesine neden olabilir.

Arızalı veya Sıkışmış Elektrik Motorları

Silecek, radyatör fanı veya elektrikli cam gibi sistemlerde kullanılan motorların mekanik olarak sıkışması veya elektriksel arıza oluşturması normalden yüksek akım çekilmesine neden olabilir. Elektrik motorlarının temel çalışma yapısını Doğru Akım Motorları (DC Motorlar) konusunda inceleyebilirsiniz.

Aksesuar Soketinde Kısa Devre

Metal bir cismin çakmaklık veya aksesuar soketinin uygun olmayan noktalarını birbirine bağlaması kısa devreye neden olabilir.

Sonradan Yapılan Elektrik Bağlantıları

Römork tesisatı, ilave aydınlatma veya sonradan eklenen elektrikli aksesuarların hatalı bağlanması sigorta arızalarına ve tesisat sorunlarına yol açabilir.

Aynı sigorta sürekli atıyorsa yalnızca yeni sigorta takmak yerine devrede aşırı akıma neden olan arıza tespit edilmelidir.

Araç Sigortası Nasıl Değiştirilir?

Araç sigortası değiştirme işlemi basit görünse de yanlış amper değerinde sigorta kullanılması elektrik tesisatının korunmasını olumsuz etkileyebilir. İşlem sırasında araç üreticisinin kullanım ve servis talimatları esas alınmalıdır.

1. Aracı güvenli duruma getirin ve ilgili elektrik devresini kapatın.
2. Sigorta kutusunun yerini belirleyin.
3. Sigorta şemasından arızalı devreye ait sigortayı bulun.
4. Uygun sigorta çıkarma aparatıyla sigortayı çıkarın.
5. Sigortanın tipini ve amper değerini kontrol edin.
6. Üreticinin belirttiği aynı tip ve amper değerindeki uygun yeni sigortayı takın.
7. Devreyi çalıştırarak sistemi kontrol edin.
8. Yeni sigorta tekrar atarsa arızanın kaynağını araştırın.

Yüksek Amperli Sigorta Takılırsa Ne Olur?

Üreticinin belirlediğinden daha yüksek amper değerindeki bir sigortanın kullanılması tehlikelidir. Örneğin devre 15 A sigorta ile korunacak şekilde tasarlanmışsa, arızayı gidermek amacıyla gelişigüzel 20 A sigorta takılmamalıdır.

Daha yüksek değerli sigorta devrenin tasarlanandan daha fazla akım taşımasına izin verebilir. Bu durumda sigorta açmadan önce kablolar ve diğer devre elemanları aşırı ısınabilir veya zarar görebilir.

Sigorta Sorunlarında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Araç elektrik sisteminde sigorta ile ilgili işlem yapılırken temel güvenlik kurallarına uyulmalıdır. Sigortanın sürekli atması daha yüksek amperli sigorta takılarak çözülmemelidir.

Özellikle aşağıdaki uygulamalardan kaçınılmalıdır:

• Sigorta yerine tel veya başka bir iletken kullanmak,
• Sigortayı köprüleyerek devre dışı bırakmak,
• Belirtilenden daha yüksek amper değerinde sigorta kullanmak,
• Sürekli sigorta değiştirip arızanın nedenini araştırmamak,
• Uygun güvenlik önlemleri alınmadan elektrik tesisatı üzerinde çalışmak.

Özellikle modern araçlarda bazı elektrik devreleri elektronik kontrol üniteleri tarafından yönetildiğinden, sigortanın tekrar tekrar atması durumunda elektrik şeması ve üretici arıza teşhis prosedürü kullanılarak sistem kontrol edilmelidir.

Araç Sigortası Kontrolü ve Arıza Tespitinin Önemi

Araç sigortaları elektrik tesisatının aşırı akıma karşı korunmasında önemli görev üstlenir. Bir elektrikli sistem çalışmadığında sigortanın kontrol edilmesi arıza teşhisinin temel adımlarından biri olabilir.

Görsel kontrol, uygun koşullarda voltaj ölçümü ve devre enerjisizken direnç veya süreklilik testi kullanılarak sigortanın durumu değerlendirilebilir. Ancak sigortanın neden attığı belirlenmeden yalnızca sigortanın değiştirilmesi arızanın tekrar etmesine neden olabilir.

Doğru tip ve amper değerinde sigorta kullanmak, araç üreticisinin teknik bilgilerine uymak ve elektrik tesisatındaki arızaları doğru yöntemlerle tespit etmek güvenli bir onarım için önemlidir.

Araç Sigortaları Hakkında Test

Araç sigortalarının görevi, kontrol yöntemleri, sigorta atma nedenleri ve sigorta değiştirme işlemleriyle ilgili bilgilerinizi aşağıdaki test ile değerlendirebilirsiniz.

Araç elektriği ve diğer araç teknolojisi konularıyla ilgili ders ve uygulamaları MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz.