Araçlarda Doğru Sigorta Kullanımı ve Sigorta Amperi

Araçlarda doğru sigorta kullanımı, elektrik tesisatının ve elektrikli donanımların aşırı akımın oluşturabileceği hasarlardan korunması açısından önemlidir. Otomotiv sigortaları, devreden geçen akım belirlenen değerin üzerine çıktığında devreyi keserek kabloların aşırı ısınması ve elektrik tesisatının zarar görmesi riskini azaltır. Bu nedenle atan bir araç sigortasının yerine rastgele sigorta takılmamalı; üreticinin belirlediği doğru sigorta amperi ve uygun sigorta tipi kullanılmalıdır.

Araçlarda kullanılan sigortaların temel görevi, sigortanın bağlı olduğu elektrik devresini aşırı akıma karşı korumaktır. Kısa devre veya normalin üzerinde akım çekilmesi durumunda sigortanın içindeki iletken eleman eriyerek devreyi açar. Böylece elektrik akımı kesilir. Sigortanın yapısı ve temel çalışma prensibi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Araç Sigortası Nedir? konusunu inceleyebilirsiniz.

Ancak sigortanın atması çoğu zaman tek başına bir arıza değildir; elektrik devresinde başka bir problemin sonucu olabilir. Özellikle aynı sigorta tekrar tekrar atıyorsa yalnızca sigortayı değiştirmek yerine kısa devre, kablo hasarı, bağlantı problemi veya bağlı elektrikli donanımdaki arızanın araştırılması gerekir.

Araçlarda Doğru Sigorta Kullanımı Neden Önemlidir?

Araç üreticisi her elektrik devresini taşıyacağı akıma, kullanılan kablonun kesitine ve bağlı elektrikli donanımın özelliklerine göre tasarlar. Sigortanın amper değeri de bu tasarımın bir parçasıdır. Bu nedenle sigorta değeri keyfî olarak artırılmamalı veya azaltılmamalıdır.

Sigorta yalnızca far, silecek motoru, radyo veya başka bir elektrikli parçayı koruyan eleman olarak düşünülmemelidir. Asıl önemli görevlerinden biri, ilgili elektrik devresindeki kabloların güvenli akım sınırlarının üzerinde uzun süre akım taşımasını önlemeye yardımcı olmaktır.

Elektrik devresindeki akım tehlikeli seviyeye yükseldiğinde uygun değerdeki sigorta devreyi açar. Sigorta yerine daha yüksek amperli bir sigorta kullanılması durumunda ise tesisat, sigortanın açmasını beklerken tasarlandığından daha yüksek akıma maruz kalabilir.

Sigorta Attığında Ne Yapılmalıdır?

Araçta bir sigorta attığında öncelikle hangi elektrik devresinin çalışmadığı belirlenmelidir. Daha sonra aracın kullanım veya servis dokümanından ilgili sigortanın yeri, tipi ve amper değeri kontrol edilmelidir.

Atan sigortanın yerine üreticinin belirttiği aynı amper değerinde ve uygun tipte yeni bir sigorta kullanılmalıdır. Örneğin üretici ilgili devrede 15 A sigorta kullanmışsa, arızayı önlemek amacıyla 20 A veya 25 A sigorta takılması doğru değildir.

Sigorta değiştirildikten sonra aynı sigorta yeniden atarsa daha yüksek amperli sigorta takılarak sorun giderilmeye çalışılmamalıdır. Bu durumda elektrik tesisatı ve sigortanın beslediği donanımlar kontrol edilmelidir.

Düşük Amperli Sigorta Takılırsa Ne Olur?

Üreticinin belirlediğinden daha düşük amper değerine sahip bir sigorta kullanılırsa, devre normal çalışma akımındayken bile sigorta gereksiz yere açabilir. Özellikle elektrik motorları gibi ilk çalışma anında daha yüksek akım çekebilen sistemlerde yanlış sigorta seçimi tekrarlayan sigorta atmalarına neden olabilir.

Yüksek Amperli Sigorta Takılırsa Ne Olur?

Üreticinin belirlediğinden daha yüksek amperli sigorta kullanılması tehlikelidir. Sigorta, elektrik devresini koruması gereken akım seviyesinde açmayabilir. Bunun sonucunda kablolar ve bağlantı noktaları aşırı ısınabilir, izolasyon zarar görebilir ve elektrik tesisatında ciddi hasar veya yangın riski oluşabilir.

Bu nedenle sürekli atan bir sigortanın çözümü amper değerini yükseltmek değildir. Öncelikle sigortanın neden attığı belirlenmelidir.

Araç Sigortasının Amperi Nasıl Seçilir?

Araç sigortası seçerken en güvenilir yöntem, aracın üretici tarafından belirtilen sigorta değerlerini kullanmaktır. Sigorta kutusunun kapağında, kullanım kılavuzunda veya üreticinin servis dokümanlarında hangi devrede kaç amperlik sigorta kullanılacağı belirtilir.

Sigorta seçiminde yalnızca amper değeri de yeterli değildir. Sigortanın fiziksel tipi ve boyutu da araçtaki sigorta yuvasıyla ve sistem tasarımıyla uyumlu olmalıdır. Otomobillerde farklı boyut ve yapılarda bıçak tipi sigortalar ile farklı yüksek akım sigortaları kullanılabilir.

Bu nedenle sigorta değiştirirken şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Üreticinin belirlediği amper değeri kullanılmalıdır.
• Sigortanın tipi ve fiziksel ölçüsü doğru olmalıdır.
• Sigorta yuvasında yanma, gevşeklik veya oksitlenme olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Sigorta tekrar atıyorsa daha yüksek amperli sigorta takılmamalıdır.
• Sigorta yerine tel veya başka bir iletken kullanılmamalıdır.

Araç Sigortalarının Renkleri Ne Anlama Gelir?

Birçok standart otomotiv bıçak sigortasında renkler amper değerlerinin ayırt edilmesini kolaylaştırır. Ancak araçlarda farklı sigorta tipleri ve standartları kullanılabildiğinden sigorta yalnızca rengine bakılarak seçilmemelidir. Sigortanın üzerinde yazan amper değeri ve araç üreticisinin belirttiği değer esas alınmalıdır.

Örneğin yaygın bıçak tipi otomotiv sigortalarında 10 A kırmızı, 15 A mavi ve 20 A sarı gibi renk kodlarıyla karşılaşılabilir. Fakat farklı sigorta ailelerinde renk ve yapı farklılıkları bulunabileceği için eski sigortanın yalnızca rengine bakarak yenisini seçmek doğru bir yöntem değildir.

Sigorta Neden Sürekli Atar?

Doğru amper değerindeki yeni bir sigorta kısa süre içerisinde tekrar atıyorsa elektrik devresinde bir problem bulunabilir. Tekrarlayan sigorta arızalarında şu ihtimaller araştırılabilir:

• Kablo izolasyonunun zarar görerek gövdeye temas etmesi
• Elektrik devresinde kısa devre oluşması
• Bağlantı veya soketlerde hasar bulunması
• Elektrikli motor veya diğer tüketicilerin normalden fazla akım çekmesi
• Sonradan eklenen elektrikli donanımların hatalı bağlanması
• Sigorta kutusunda veya sigorta yuvasında hasar oluşması

Arızanın doğru teşhis edilebilmesi için önce hangi koşulda sigortanın attığı belirlenmelidir. Örneğin silecekler çalıştırıldığında sigorta atıyorsa yalnızca sigortanın kendisi değil, silecek motoru, kablo tesisatı ve ilgili devre elemanları da kontrol edilmelidir. Sistematik elektrik arıza teşhisi hakkında Arıza Arama Tavsiyeleri konusundan yararlanabilirsiniz.

Atan Sigorta Yerine Tel Takılır mı?

Atan araç sigortasının yerine tel, bakır iletken, alüminyum folyo veya benzeri bir malzeme kesinlikle kullanılmamalıdır. Böyle bir uygulama sigortanın aşırı akım koruma görevini ortadan kaldırır.

Kısa devre meydana geldiğinde sigortanın açması gerekirken kullanılan tel akımı taşımaya devam edebilir. Bu durumda kablo tesisatı aşırı ısınabilir, kablo izolasyonu eriyebilir ve araç yangınına kadar ilerleyebilecek ciddi hasarlar oluşabilir.

Araç Sigortası Nasıl Kontrol Edilir?

Şeffaf gövdeli bazı bıçak sigortalarda iç iletkenin kopup kopmadığı görsel olarak kontrol edilebilir. Ancak yalnızca gözle kontrol her zaman kesin sonuç vermeyebilir. Gerektiğinde uygun bir multimetre kullanılarak sigortanın sürekliliği kontrol edilebilir.

Sigorta devreden çıkarılarak yapılan süreklilik kontrolünde sağlam sigorta elektriksel süreklilik gösterirken, atmış sigortada devre açık olur. Araç üzerinde gerilim kontrolü yapılacaksa ölçüm yöntemi aracın elektrik devresine ve üretici prosedürüne uygun olmalıdır.

Araç elektrik devrelerinde kullanılan ölçüm cihazlarının temel kullanımını öğrenmek için Akü ve Kablolar gibi ilgili elektrik sistemi konularından da yararlanabilirsiniz.

Sigorta Kutusunda Yanma Neden Olur?

Sigorta kutusunda görülen ısınma veya yanma izlerinin nedeni her zaman yalnızca sigortanın amper değeri değildir. Gevşek veya oksitlenmiş kontaklar elektriksel temas direncini artırarak lokal ısınmaya neden olabilir. Aşırı akım, hatalı onarım, uygun olmayan sigorta veya sigorta yuvasındaki mekanik hasar da probleme katkıda bulunabilir.

Sigorta yuvasında erime, kararma veya yanma görülüyorsa yalnızca yeni sigorta takmak yeterli değildir. Sigorta kutusunun ve ilgili elektrik devresinin nedeni belirlenerek onarılması gerekir.

LPG’li Araçlarda Sigorta Kullanımına Dikkat

LPG’li araçlarda da elektrik tesisatı ve sigortalar araç üreticisinin ve LPG sisteminin teknik gerekliliklerine uygun durumda olmalıdır. LPG yakıt sistemlerinde elektronik kontrol ünitesi, enjektörler, valfler ve diğer elektrikli elemanlar bulunduğundan sonradan yapılan elektrik bağlantılarının uygun şekilde sigortalanması ve tesisatın güvenli yapılması önemlidir.

Burada önemli olan LPG’li bir araçta sigortanın normal araçlardan farklı çalışması değildir. Elektrik tesisatındaki uygunsuz bağlantılar, kısa devre veya aşırı ısınma gibi ateşleme kaynaklarının yakıt kaçağı bulunan bir ortamla birleşmesi ciddi yangın tehlikesi oluşturabilir. Bu nedenle LPG sistemiyle ilgili elektrik bağlantıları yetkin kişiler tarafından ve ilgili teknik gerekliliklere uygun şekilde yapılmalıdır.

Araçlarda Doğru Sigorta Kullanımında Dikkat Edilecekler

Araçlarda doğru sigorta kullanımı için temel kural, üreticinin belirlediği sigorta tipini ve amper değerini değiştirmemektir. Sigortanın sık sık atması, daha büyük sigorta kullanılması gerektiğini değil, devrede araştırılması gereken bir sorun olabileceğini gösterir.

• Atan sigorta aynı amper değerindeki uygun tip sigortayla değiştirilmelidir.
• Daha yüksek amperli sigorta kullanılmamalıdır.
• Sigorta yerine tel veya başka bir iletken takılmamalıdır.
• Tekrarlayan sigorta arızalarında elektrik devresi kontrol edilmelidir.
• Sigorta kutusundaki erime ve yanma izleri göz ardı edilmemelidir.
• Sonradan eklenen elektrikli donanımlar uygun şekilde sigortalanmalıdır.
• Sigorta değerleri için araç üreticisinin kullanım veya servis dokümanı esas alınmalıdır.

Otomotiv teknolojisi, araç elektriği, motor sistemleri ve diğer teknik eğitim içeriklerine Motor Dersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.