Elektronik Devre Elemanları Kontrolü ve Ölçümü

Elektronik Devre Elemanları Kontrol Etme ve Değiştirme uygulaması; direnç, diyot, kondansatör ve röle gibi temel elektronik devre elemanlarının multimetre ile kontrol edilmesini ve arızalı elemanların tespit edilmesini kapsar.

Araç elektrik ve elektronik sistemlerinde doğru ölçüm yapmak, yalnızca parçanın kendisini değil; besleme, kablo, soket ve bağlantı noktalarını da değerlendirmeyi gerektirir. Elektrik-elektronik arızalarının belirli bir sıra izlenerek bulunması hakkında daha fazla bilgi için sistematik arıza arama konusunu inceleyebilirsiniz.

Elektronik Devre Elemanları Kontrol Etme ve Değiştirme

A- ARAÇ VE GEREÇLER

1- Elektronik Devre Elemanları
2- Multimetre
3- 12 voltluk batarya
4- Yan Keski
5- Pense

Kazanım: Elektronik devre elemanlarının kontrolünü ve değişimini yapar.

Dosyayı indirmek için tıklayın

B- İŞLEM BASAMAKLARI

1- Direncin değerini ölçmeden önce üzerindeki renk kodlarına bakarak nominal direnç değerini belirleyiniz ve uygun formülle hesaplayınız.

2- Direnç ölçümü yapabilmek için multimetreyi uygun direnç ölçüm kademesine getiriniz.

Örnekte direnç ölçüm kademesi 200 Ω olarak seçilmiştir. Ölçülecek direnç bu değerden büyükse multimetrenin ölçüm kademesini uygun değere getiriniz.

3- Multimetrenin problarını direncin iki ucuna temas ettiriniz.

Multimetreyi aşırı sıcaklıktan ve doğrudan güneş ışığından koruyunuz. Direnç ölçüm konumundaki multimetreyi doğrudan akü kutuplarına bağlamayınız.

4- Multimetrede görülen değeri okuyunuz. Bu değer direncin ohm (Ω) cinsinden ölçülen değeridir.

Ölçüm sonucunu direncin renk kodlarından belirlenen nominal değer ve toleransla karşılaştırınız. Sonsuz direnç veya açık devre görülmesi, elemanda kopukluk bulunduğunu gösterebilir.

Diyot Kontrolü

5- Alternatör üzerinde bulunan diyotları kontrol ediniz. İlk olarak diyotların yerini ve bağlantı uçlarını tespit ediniz.

6- Diyot sağlamlık kontrolünü yapabilmek için multimetreyi diyot test konumuna getiriniz.

Ölçümden önce multimetrenin ve probların doğru çalıştığından emin olunuz. Arızalı veya uygun olmayan bir ölçüm cihazı hatalı sonuç verebilir.

7- Multimetrenin problarını diyodun iki ucuna temas ettiriniz.

Diyot üzerindeki bant genellikle katot tarafını belirtir. Ölçüm sırasında diyodun anot ve katot uçlarının doğru belirlenmesi gerekir.

Sağlam bir diyot ileri yönde belirli bir gerilim düşümü gösterirken ters yönde iletmemelidir. Kesin değerlendirmede kullanılan diyotun teknik özellikleri ve multimetrenin diyot test fonksiyonu dikkate alınmalıdır.

8- Multimetrenin problarını ters çevirerek ikinci ölçümü yapınız. Diyotun bir yönde iletim, diğer yönde ise yalıtım göstermesi beklenir.

Kondansatör Kontrolü

9- Kontrol edilecek kondansatörü tespit ediniz.

Dikkat: Kondansatörler ısı ve açık alevden uzak tutulmalıdır. Bazı kondansatörler enerji depolayabildiği için ölçümden önce güvenli şekilde deşarj edilmesi gerekir.

10- Kondansatörün sağlamlık kontrolünü yapabilmek için multimetreyi, cihazda varsa kapasitans ölçüm konumuna getiriniz. Kapasitans ölçme özelliği bulunmayan cihazlarda kondansatörün şarj-deşarj davranışı direnç kademesinde gözlemlenebilir.

Kullanılacak ölçüm yöntemi multimetrenin özelliklerine ve kondansatörün türüne göre değişebilir.

11- Multimetrenin problarını kondansatör uçlarına temas ettiriniz. Ölçüm sonucunu kondansatör üzerinde belirtilen kapasite değeri ve toleransıyla karşılaştırınız.

Röle Kontrolü

12- Araçtaki sigorta ve röle kutusunda kontrol edilecek röleyi tespit ediniz. Sigorta sistemlerinin araç elektrik tesisatındaki önemi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Araçlarda Doğru Sigorta Kullanmanın Önemi konusunu inceleyebilirsiniz.

13- Rölenin sağlamlık kontrolünü yapabilmek için multimetreyi uygun konuma getiriniz. Kontrol işleminden önce röle üzerindeki terminal numaralarını ve rölenin bağlantı şemasını belirleyiniz.

14- Standart otomotiv rölesinde 85 ve 86 numaralı uçlar genellikle bobin bağlantılarıdır. Multimetreyi bu uçlara bağlayarak bobinin direnç ve kopukluk kontrolünü yapınız.

Ölçülen bobin direnci kullanılan rölenin teknik değerleriyle karşılaştırılmalıdır. Açık devre görülmesi bobin sargısında kopukluk bulunduğunu gösterebilir.

15- Rölenin kontaklarını kontrol etmek için terminal yapısını belirleyiniz. Yaygın rölelerde 30 numaralı terminal ortak uç, 87 numaralı terminal ise normalde açık kontak olabilir.

Röle bobinine üreticinin belirttiği gerilim uygulandığında kontakların konum değiştirmesi ve 30-87 terminalleri arasında iletkenlik oluşması beklenir. Röle terminal numaralarının kullanılan röle tipine göre farklılık gösterebileceğini unutmayınız.

12 voltluk batarya ile yapılan uygulamalarda kısa devre oluşmamasına dikkat ediniz. Akünün kutup başları ve bağlantıları hakkında daha fazla bilgi için Akü ve Kablolar konusunu inceleyebilirsiniz.

Akünün sökülmesi veya bağlantılarının ayrılması gereken işlemlerde doğru işlem sırasının uygulanması önemlidir. Bunun için Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri uygulamasından yararlanabilirsiniz.

16- İş bitiminde kullandığınız malzemeleri yerine koyunuz. Atölyeyi temiz ve düzenli bırakınız.

17- Yaptığınız işlemi öğretmeninize kontrol ettiriniz.

Elektronik Devre Elemanlarının Kontrolünde Multimetre Kullanımı

Elektronik devre elemanlarının kontrolünde ölçülecek elemana göre uygun multimetre fonksiyonunun seçilmesi gerekir. Dirençler ohm kademesinde, diyotlar tercihen diyot test fonksiyonunda, kondansatörler ise cihaz destekliyorsa kapasitans kademesinde kontrol edilir.

Araç elektrik sistemlerinde ölçüm sırasında yalnızca elemanın kendisine odaklanmak yeterli değildir. Kablo, soket, besleme gerilimi ve şase bağlantıları da arıza teşhisinin bir parçasıdır. Bu tür kontrolleri uygulamalı olarak görmek için Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları bölümünü inceleyebilirsiniz.

Elektronik Devre Elemanları Araçlarda Nerelerde Kullanılır?

Direnç, diyot, kondansatör ve röleler modern araçların birçok elektrik ve elektronik devresinde kullanılmaktadır. Bu elemanlar gerilim ve akım kontrolü, doğrultma, filtreleme, anahtarlama ve devre koruma gibi farklı görevler üstlenebilir.

Modern araçlarda bu devrelerin önemli bir bölümü Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) tarafından yönetilir. ECU, sensörlerden aldığı bilgileri değerlendirerek çeşitli elektrikli ve elektronik elemanları kontrol eder.

Elektronik kontrol sistemlerinde arıza tespiti yapılırken sensör veya aktüatör değiştirmeden önce besleme, şase ve kablo bağlantılarının kontrol edilmesi önemlidir. Aktüatörlerin elektriksel kontrolleriyle ilgili olarak Aktüatörlerin Kontrolü Nasıl Yapılır? konusunu da inceleyebilirsiniz.

Akü ve Elektrik Sistemi Kontrolleri

Elektronik devrelerde yapılan birçok ölçümde aracın aküsünün ve elektrik beslemesinin doğru durumda olması gerekir. Akünün yapısı, kapasitesi ve temel çalışma prensibi hakkında bilgi için Akü Nedir? yazısını inceleyebilirsiniz.

Yeni nesil araçlarda akünün şarj ve enerji durumunun takip edilmesinde elektronik sensörler kullanılabilir. Bu sistemlerin çalışma prensibi için Akü Sensörü Nedir? konusuna bakabilirsiniz.

Araç gösterge panelindeki akü ve şarj uyarılarının değerlendirilmesiyle ilgili ayrıntılar ise Akü Şarj Göstergesi yazısında yer almaktadır.

MotorDersi YouTube kanalına abone olmak için tıklayınız.

Elektronik Devre Elemanları Uygulama Dokümanı

Direnç, diyot, kondansatör ve rölelerin ölçüm ve kontrol işlemlerine ait uygulama dokümanını aşağıdaki bölümden inceleyebilirsiniz.

Otomotiv elektrik-elektronik sistemleri, ölçüm uygulamaları ve diğer teknik eğitim içeriklerine MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.