Arızası, Belirtileri, Kontrolü ve Değişimi

Modern otomobillerde kullanılan elektronik sistemlerin artmasıyla birlikte akü yönetimi de oldukça önemli hale gelmiştir. Özellikle Start-Stop sistemine sahip araçlarda akünün sürekli izlenmesi gerekir. Bu görevi yerine getiren parçaya Akü Sensörü (Battery Sensor) veya birçok üreticinin kullandığı adıyla IBS (Intelligent Battery Sensor) denir.

Akü sensörü; akünün şarj durumunu, voltajını, sıcaklığını ve üzerinden geçen akımı sürekli ölçerek bu bilgileri araç beynine (ECU) gönderir. ECU ise elde edilen verilere göre alternatörün şarj voltajını, rölanti devrini ve elektrik tüketimini ayarlayarak akünün daha uzun ömürlü olmasını sağlar.

Akü Sensörü (IBS) Nedir?

Akü sensörü, akünün çalışma durumunu sürekli takip eden elektronik ölçüm modülüdür.

Genellikle;

• Negatif akü kutup başında
• Negatif akü kablosunda

bulunur.

Bazı araç üreticileri sensörü pozitif kutup başına monte ederken, bazı premium araçlarda ise hem pozitif hem negatif kutup başında sensör kullanılabilir.

En çok;

• BMW
• Mercedes-Benz
• Audi
• Volkswagen
• Ford
• Opel
• Peugeot
• Renault
• Toyota

gibi yeni nesil otomobillerde görülmektedir.

Akü Sensörü Nerede Bulunur?

Akü sensörü (IBS), araç marka ve modeline göre farklı noktalara monte edilebilir. Çoğu modern otomobilde sensör, negatif akü kutup başına veya negatif akü kablosu üzerine yerleştirilmiştir. Bazı araçlarda ise pozitif kutup başında veya her iki kutup başında da bulunabilir. Akü sensörü; akünün voltajını, akımını ve şarj durumunu doğru şekilde ölçebilmesi için doğrudan akü bağlantısına monte edilir. Sensörün yerini bilmek, akü değişimi, bakım ve arıza tespiti sırasında yanlış işlem yapılmasını önlemek açısından büyük önem taşır.

Akü Sensörünün Görevi Nedir?

Akü sensörünün temel görevi akünün sağlık durumunu sürekli takip etmektir.

Ölçtüğü başlıca değerler şunlardır:

• Akü voltajı
• Şarj akımı
• Deşarj akımı
• Akünün doluluk oranı (SOC)
• Akünün sağlık durumu (SOH)
• Bazı araçlarda akü sıcaklığı

Bu bilgiler CAN Bus hattı üzerinden Motor Kontrol Ünitesine (ECU) gönderilir.

ECU ise;

• Alternatör şarjını ayarlar.
• Yakıt tüketimini azaltır.
• Start-Stop sistemini kontrol eder.
• Elektrik tüketimini yönetir.
• Akünün ömrünü uzatır.

Akü Yönetim Sistemi (Battery Management System)

Akü sensörü tek başına çalışmaz.

Araçta bulunan Akü Yönetim Sistemi (BMS) ile birlikte görev yapar.

Bu sistem;

• alternatör çıkışını,
• motor devrini,
• klima yükünü,
• farları,
• elektrik tüketimini,
• akünün doluluk oranını

aynı anda değerlendirerek en uygun şarj voltajını belirler.

Bu sayede;

• yakıt tüketimi azalır,
• alternatör gereksiz yük oluşturmaz,
• akünün ömrü uzar.

Start-Stop Sisteminde Akü Sensörünün Önemi

Start-Stop sistemi bulunan araçlarda akü sensörü çok kritik bir parçadır.

Araç kırmızı ışıkta durduğunda motor stop eder.

Tekrar hareket edileceği zaman ECU önce şu soruların cevabını alır:

• Akü yeterince dolu mu?
• Marş için yeterli enerji var mı?
• Akü sıcaklığı uygun mu?
• Akü sağlıklı mı?

Eğer bu şartlardan biri uygun değilse ECU Start-Stop sistemini devre dışı bırakır.

Bu nedenle;

Akü sensörü arızalandığında çoğu araçta ilk çalışan sistemlerden biri Stop-Start sistemidir.

Akü Sensörü Nasıl Çalışır?

Sensör içerisinde;

• Hall Effect akım sensörü
• Hassas direnç
• Voltaj ölçüm devresi
• Mikro işlemci
• Sıcaklık sensörü (bazı modellerde)

bulunur.

Sensör saniyede birçok kez ölçüm yaparak verileri ECU’ya gönderir.

Akü Sensörü Arızası Belirtileri

Akü sensörü bozulduğunda birçok farklı belirti görülebilir.

En yaygın belirtiler şunlardır:

• Start-Stop çalışmaz.
• Akü lambası yanabilir.
• Akü sürekli zayıf kalır.
• Alternatör düzensiz şarj eder.
• Yakıt tüketimi artabilir.
• Motor zor çalışabilir.
• Klima performansı düşebilir.
• Isıtmalı koltuklar devre dışı kalabilir.
• Direksiyon ısıtması kapanabilir.
• Navigasyon veya multimedya sistemi enerji tasarrufu moduna geçebilir.
• “Battery Management System Fault” uyarısı görülebilir.
• “Battery Charging Fault” mesajı çıkabilir.

Akü Sensörü Neden Bozulur?

En yaygın arıza nedenleri şunlardır:

Nem

Akü üzerine giren su sensöre zarar verebilir.

Akü Asidi

Akü taşması sonucu oluşan asit elektronik devreleri bozabilir.

Korozyon

Kutup başlarında oluşan oksitlenme yanlış ölçüm yapılmasına neden olur.

Gevşek Kutup Başı

Temassızlık sensörün yanlış veri göndermesine sebep olur.

Fiziksel Darbe

Akü değişimi sırasında sensör kırılabilir.

Yanlış Takviye

Yanlış kutuplardan yapılan takviye sensöre zarar verebilir.

Akü Sensörü Nasıl Kontrol Edilir?

Kontrole başlamadan önce gözle muayene yapılmalıdır.

Kontrol edilecek noktalar:

• Sensör çatlak mı?
• Su almış mı?
• Korozyon var mı?
• Soket gevşemiş mi?
• Kablo kopmuş mu?
• Kutup başı sıkı mı?

Ardından;

• OBD arıza tespit cihazı
• Akü test cihazı
• Multimetre

yardımıyla ölçüm yapılabilir.

Bazı üreticiler sensörün direnç ölçümünü önerirken bazıları sadece diyagnostik cihaz ile test yapılmasını tavsiye etmektedir.

Akü Sensörü Arıza Kodları

Akü sensörü arızasında aşağıdaki OBD hata kodları görülebilir:

• P0562
• P0563
• P0AFA
• P0A0F
• B11DB
• U0140 (bazı araçlarda)

Arıza kodları marka ve modele göre değişebilir.

Akü Sensörü Değiştirilirken Dikkat Edilecekler

Akü sensörüne sahip araçlarda akü değişimi klasik araçlardan farklıdır.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Aynı amper değerinde akü kullanılmalıdır.
• AGM yerine EFB takılmamalıdır.
• EFB yerine standart akü kullanılmamalıdır.
• Kutup başları doğru sırayla sökülmelidir.
• Sensör soketi zarar görmemelidir.
• Akü kutup başları temizlenmelidir.

Yeni Akü Takıldıktan Sonra Kodlama Gerekir mi?

Bazı araçlarda evet.

Özellikle;

• BMW
• Mini
• Mercedes
• Audi
• Volkswagen
• Porsche

gibi araçlarda yeni akü sisteme tanıtılır.

Bu işleme;

• Battery Registration
• Battery Coding
• IBS Reset

adı verilir.

Kodlama yapılmazsa;

• alternatör yanlış şarj edebilir,
• akü erken bozulabilir,
• Stop-Start sistemi çalışmayabilir.

Akü Şarj Edilirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Şarj cihazı bağlanırken üreticinin önerdiği bağlantı noktaları kullanılmalıdır.

Yanlış bağlantılar;

• sensöre zarar verebilir,
• ECU’da arıza oluşturabilir.

Bu nedenle kullanım kılavuzu mutlaka incelenmelidir.

Akü Sensörü Temizlenebilir mi?

Evet.

Ancak;

• su kullanılmamalı,
• yüksek basınç uygulanmamalı,
• asitli temizleyiciler kullanılmamalıdır.

Elektrik kontak spreyi ve kuru bez ile dikkatli şekilde temizlenmesi önerilir.

Akü Sensörü Arızalıysa Araç Çalışır mı?

Çoğu araç çalışmaya devam eder.

Ancak;

• Start-Stop sistemi iptal olur.
• Şarj sistemi güvenlik moduna geçebilir.
• Yakıt tüketimi artabilir.
• Akü ömrü kısalabilir.
• Elektrik tüketimi sınırlandırılabilir.

Uzun süre bu şekilde kullanılması tavsiye edilmez.

Sonuç

Akü sensörü (IBS), modern araçların akü yönetim sisteminin en önemli bileşenlerinden biridir. Akünün voltajını, akımını, sıcaklığını ve sağlık durumunu sürekli izleyerek araç beynine bilgi gönderir. Bu sayede alternatör daha verimli çalışır, yakıt tüketimi azalır, Start-Stop sistemi doğru şekilde devreye girer ve akünün kullanım ömrü uzar.

Akü sensörü arızalandığında yalnızca Start-Stop sistemi değil, şarj sistemi ve birçok elektrikli donanım da olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle sensörün temiz tutulması, kutup başlarının sağlam olması ve akü değişiminde üreticinin önerilerine uyulması büyük önem taşır. Diğer bütün konulara erişmek için motor dersi sayfasını ziyaret edin.