Şarj Sistemi Nedir? Görevi, Parçaları ve Çalışma Prensibi

Şarj sistemi, otomobilin motoru çalışırken elektrikle çalışan alıcıları beslemek ve aküyü tekrar şarj etmek için kullanılan sistemdir. Motorun mekanik enerjisinin bir bölümünü elektrik enerjisine dönüştürerek aracın elektrik sistemlerinin ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlar.

Şarj sisteminin temel görevi, motor çalışırken elektrikli alıcıları beslemek ve akünün şarj seviyesini korumaktır. Otomotiv elektrik sistemlerinin genel yapısını öğrenmek için Otomotiv Elektrik Teknolojisi içeriğini de inceleyebilirsiniz.

Şarj Sisteminin Görevi

Şarj sistemi, alternatör tarafından üretilen elektrik enerjisini aracın elektrik sistemlerine aktarır ve akünün şarj edilmesini sağlar. Alternatör tarafından üretilen alternatif akım, diyotlar aracılığıyla doğru akıma dönüştürülür. Regülatör ise şarj geriliminin uygun seviyede tutulmasına yardımcı olur.

Şarj sisteminin önemli elemanlarından biri olan akümülatör, motor çalışmadığında elektrikli alıcıların ve marş sisteminin ihtiyaç duyduğu elektrik enerjisinin karşılanmasında görev yapar.

Şarj Sisteminin Çalışması 1. Bölüm

Şarj Sisteminin Çalışması 2. Bölüm

Şarj Sisteminin Parçaları

Şarj sistemi temel olarak alternatör, regülatör, akü ve şarj göstergesi gibi elemanlardan oluşur. Bu parçalar birlikte çalışarak motor çalışırken aracın elektrik ihtiyacının karşılanmasına ve akünün şarj edilmesine yardımcı olur.

Alternatör

Alternatör, araç motoru tarafından kendisine verilen mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren şarj sistemi elemanıdır.

Alternatör, araç üzerindeki elektrikli cihazların ihtiyaç duyduğu enerjinin karşılanmasına yardımcı olur ve motor çalışırken akünün şarj edilmesini sağlar. Alternatörün bakım ve kontrolleri hakkında ayrıntılı bilgi için Alternatörlerin Bakımı ve Kontrolleri konusunu inceleyebilirsiniz.

Alternatör Parçaları

Bir alternatör grubu çeşitli mekanik ve elektriksel parçalardan oluşur.

Alternatörün Çalışma Prensibi

Alternatörün çalışma prensibi elektromanyetik indüksiyon esasına dayanır. Faraday Kanunu’na göre manyetik alan içerisinde hareket eden bir iletkende gerilim indüklenebilir. Alternatörde rotor tarafından oluşturulan manyetik alanın stator sargıları üzerindeki etkisi sonucunda elektrik enerjisi meydana gelir.

Alternatif Akım

Alternatörde stator sargılarında üretilen elektrik enerjisi alternatif akım şeklindedir. Bir iletkende gerilim indüklenebilmesi için iletkenin manyetik kuvvet hatlarını kesecek şekilde hareket etmesi gerekir.

Alternatörün Elektrik Üretmesi

Kontak anahtarı açıldığında rotordan geçen uyartım akımı rotorun manyetik alan oluşturmasını sağlar. Rotor, araç motoru tarafından döndürüldüğünde oluşan manyetik alan stator sargılarında gerilim indüklenmesine neden olur.

Stator sargılarında oluşan gerilim üç fazlı alternatif akımdır. Bu akım araç elektrik sisteminde kullanılmadan önce doğru akıma dönüştürülür.

Diyotların Görevi

Alternatörün statorunda üretilen alternatif akımın doğru akıma dönüştürülmesi gerekir. Bu işlem diyotlar kullanılarak gerçekleştirilir.

Araç alternatörlerinde genellikle altı diyot kullanılır. Diyotlar elektrik akımının tek yönde geçmesini sağlayarak alternatif akımın doğru akıma dönüştürülmesine yardımcı olur.

Regülatör

Alternatörün devri motor devrine bağlı olarak değiştiği için üretilen gerilim de değişebilir. Şarj geriliminin uygun değerlerde tutulması ve araç elektrik sistemlerinin yüksek gerilimden korunması için regülatör kullanılır.

Regülatör, alternatörün ürettiği şarj gerilimini kontrol altında tutarak akünün ve elektrikli alıcıların uygun gerilimle beslenmesine yardımcı olur.

Alternatörün sökülmesi, parçalarının kontrol edilmesi ve tekrar monte edilmesiyle ilgili uygulamaları görmek için Şarj Sistemi İş ve İşlemleri konusunu da inceleyebilirsiniz.

Alternatörün Kontrolleri

Alternatörün elektriksel kontrollerinde rotor ve stator sargıları, şasiye kaçak durumu ve devre sürekliliği kontrol edilir. Bu kontrollerde ohmmetre, avometre veya seri lamba gibi ölçü araçlarından yararlanılabilir.

Rotorun Elektriksel Kontrolleri

Rotor sargılarında devre, kısa devre ve şasiye kaçak kontrolleri yapılır. Kontrol sırasında ohmmetre veya seri lamba kullanılabilir.

1. Ohmmetrede düşük direnç görülmesi sargılarda kısa devre olabileceğini gösterir.
2. Ohmmetrede normalden farklı direnç görülmesi bağlantı veya lehim noktalarında problem olabileceğini gösterebilir.
3. Ohmmetrede sonsuz direnç görülmesi sargılarda kopukluk olabileceğini gösterir.

Rotorun Şasiye Kaçak Kontrolü

Şasi kontrolünde ohmmetrenin veya test lambasının bir ucu kolektör halkalarından birine, diğer ucu rotor gövdesine temas ettirilir. Ölçüm sonucunda gövde ile sargı arasında iletkenlik görülmesi şasiye kaçak bulunduğunu gösterebilir.

Statorun Elektriksel Kontrolü

Stator sargılarında devre sürekliliği ve şasiye kaçak kontrolü yapılır. Faz sargıları arasındaki bağlantılar uygun ölçüm cihazlarıyla kontrol edilerek sargılarda kopukluk veya kısa devre olup olmadığı değerlendirilir.

Statorun Şasiye Kaçak Kontrolü

Şasi kontrolünde ölçüm cihazının bir ucu alternatör gövdesine, diğer ucu stator sargılarından birine bağlanır. İletkenlik tespit edilmesi durumunda sargının gövdeye kaçak yapıp yapmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Şarj Sistemi İş ve İşlem Uygulamaları

Şarj sisteminin teorik yapısının yanında alternatörün sökülmesi, kontrol edilmesi ve tekrar takılması gibi uygulamaları da öğrenmek isteyen öğrenciler Şarj Sistemi İş ve İşlem Yaprakları içeriğinden yararlanabilir.

Şarj Sistemi Kontrolleri

Şarj sistemi kontrollerinde alternatörün elektrik üretimi, şarj gerilimi, şarj akımı ve bağlantıları kontrol edilir. Ölçüm sonuçları değerlendirilirken araç ve alternatör üreticisinin teknik değerleri esas alınmalıdır. Temel elektrik ölçümleri ve elektrik devreleri hakkında bilgi edinmek için Temel Elektrik konusunu da inceleyebilirsiniz.

Şarj Voltajının Kontrolü

Günümüz alternatörlerinde regülatör alternatör içerisinde bulunabildiğinden şarj voltajı ölçümü avometrenin doğru akım gerilim kademesinde yapılır.

• Akünün şarj durumu kontrol edilir.
• Avometre doğru akım voltaj kademesine alınır.
• Ölçüm uçları akü kutuplarına bağlanır.
• Motor çalıştırılarak üretici tarafından belirtilen test devrinde ölçüm yapılır.
• Sonuç araç üreticisinin teknik değerleriyle karşılaştırılır.

Şarj Akımının Kontrolü

• Uygun ampermetre veya akım ölçüm cihazı bağlanır.
• Motor üretici tarafından belirtilen test devrine getirilir.
• Elektrikli alıcılar kademeli olarak devreye alınır.
• Ölçülen akım alternatörün teknik katalog değeriyle karşılaştırılır.

Şarj sistemiyle ilgili teorik bilgilerinizi sınamak için Şarj Sistemleri Modülü Sınavı sayfasındaki soruları çözebilirsiniz.

Şarj Sistemi Çalışma Soruları

Şarj sistemi, alternatör, regülatör ve akümülatör konularını tekrar ettikten sonra Şarj Sistemi Çalışma Soruları sayfasındaki soruları çözerek bilgilerinizi değerlendirebilirsiniz.

Akünün araçtan sökülmesi, kontrol edilmesi, şarj edilmesi ve tekrar bağlanmasıyla ilgili uygulamalar için Akü Sökme, Takma ve Kontrolleri içeriğinden yararlanabilirsiniz.

Otomotiv elektriği ve diğer mesleki ders içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.