Kızdırma Bujisi Nedir? Arızası ve Kontrolü

Kızdırma bujisi, dizel motorlarda özellikle soğuk ilk çalıştırmayı kolaylaştırmak amacıyla kullanılan elektrikli bir ısıtma elemanıdır. Dizel motorlarda yakıtın tutuşması için buji ile kıvılcım oluşturulmaz; silindir içerisine alınan hava sıkıştırılarak sıcaklığı yükseltilir. Motor soğukken sıkıştırma sonunda oluşan sıcaklığın yetersiz kalabildiği durumlarda kızdırma bujileri yanma odasının ısınmasına yardımcı olur.

Kızdırma bujileri, dizel motorun daha kolay çalışmasına, ilk çalışma sırasında daha kararlı yanma sağlanmasına ve soğuk çalışmadaki egzoz emisyonlarının azaltılmasına yardımcı olur. Modern dizel motorlarda kızdırma sistemi elektronik kontrol ünitesi tarafından motor sıcaklığı, ortam sıcaklığı ve çalışma şartları gibi çeşitli verilere göre yönetilebilir.

Kızdırma Bujisi Nasıl Çalışır?

Kontak açıldığında veya motorun çalıştırılması istendiğinde elektronik kontrol sistemi gerekli görürse kızdırma bujilerine elektrik akımı gönderir. Bu akım kızdırma bujisinin ısıtıcı bölümünün hızla ısınmasını sağlar. Oluşan yüksek sıcaklık, soğuk motorda yakıtın tutuşmasını kolaylaştırır.

Kızdırma bujilerinin çalışma gerilimi, akımı ve çalışma süresi araçta kullanılan sisteme göre değişir. Bu nedenle bütün kızdırma bujilerinin belirli bir amper değerinde veya sabit bir süre boyunca çalıştığını söylemek doğru değildir. Özellikle modern hızlı kızdırma sistemlerinde ECU ve kızdırma kontrol modülü, bujileri elektronik olarak kontrol edebilir.

Bazı sistemlerde kızdırma işlemi motor çalıştıktan sonra da belirli bir süre devam edebilir. Buna son kızdırma adı verilir. Bu uygulama soğuk çalışma sırasında yanmanın daha kararlı hâle gelmesine, motorun daha düzgün çalışmasına ve zararlı egzoz emisyonlarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Dizel motorların yakıt sistemi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Common Rail enjeksiyon sistemi konusunu inceleyebilirsiniz.

Kızdırma Bujisi Ne İşe Yarar?

Kızdırma bujisinin temel görevi soğuk dizel motorun ilk çalışmasını kolaylaştırmaktır. Bunun yanında sistemin çalışma stratejisine bağlı olarak aşağıdaki işlevlere de katkı sağlayabilir:

• Soğuk havalarda motorun daha kolay çalışmasına yardımcı olmak,
• İlk çalışma sırasında yanmanın daha kararlı gerçekleşmesini sağlamak,
• Soğuk motorda düzensiz çalışma ve teklemeyi azaltmaya yardımcı olmak,
• Motor çalıştıktan sonraki ısınma sürecinde yanma kalitesini iyileştirmek,
• Soğuk çalışma sırasında oluşabilecek zararlı egzoz emisyonlarının azaltılmasına katkıda bulunmak.

Dizel motorlarda yanma ve egzoz emisyonları birbiriyle yakından ilişkilidir. Egzozda oluşan kirleticiler hakkında daha fazla bilgi için zararlı egzoz gazları konusuna bakabilirsiniz.

Kızdırma Bujisi Arızası Nasıl Anlaşılır?

Kızdırma bujisi arızası özellikle motor soğukken kendini gösterebilir. Ancak aşağıdaki belirtilerin başka motor ve yakıt sistemi arızalarından da kaynaklanabileceği unutulmamalıdır:

• Soğuk motorun geç veya zor çalışması,
• İlk çalıştırmada motorun düzensiz veya tekleyerek çalışması,
• Soğuk çalıştırma sırasında egzozdan normalden fazla duman çıkması,
• Kızdırma sistemi veya motor arıza uyarısının görülmesi,
• Arıza hafızasında kızdırma sistemiyle ilgili hata kodlarının bulunması.

Bu belirtilerden yalnızca birinin görülmesi, kızdırma bujisinin kesin olarak arızalı olduğunu göstermez. Akü gerilimi, kablo ve soketler, sigortalar, kızdırma kontrol modülü, yakıt sistemi ve ilgili elektronik kontroller de arıza teşhisi sırasında değerlendirilmelidir. Sistematik kontrol yöntemleri için sistematik arıza arama konusundan yararlanabilirsiniz.

Kızdırma Bujisi Uyarı Lambası Ne Anlama Gelir?

Dizel araçlarda kızdırma bujisi sembolü genellikle kontak açıldığında kısa süreli olarak yanabilir. Lambanın sönmesi, sistemin motoru çalıştırmak için gerekli ön kızdırma işlemini tamamladığını veya motorun çalıştırılabileceğini gösterebilir. Lambanın yanma süresi motor ve ortam sıcaklığına göre değişebilir.

Kızdırma uyarı lambasının motor çalışırken sürekli yanması veya yanıp sönmesi ise araç modeline bağlı olarak kızdırma sistemi dışında başka bir motor yönetim sistemi arızasına da işaret edebilir. Bu nedenle yalnızca gösterge lambasına bakarak “kızdırma bujileri bozuktur” şeklinde kesin teşhis konulmamalıdır. Arıza kodları okunmalı ve üreticinin teşhis prosedürü uygulanmalıdır.

Kızdırma Bujisi Nasıl Kontrol Edilir?

Kızdırma bujisinin kontrol yöntemi kullanılan bujinin ve kızdırma sisteminin yapısına göre belirlenmelidir. Modern sistemlerde bujinin çalışma gerilimi standart 12 V olmak zorunda değildir. Bu nedenle kızdırma bujisinin tipi ve üretici değerleri bilinmeden doğrudan akü gerilimi uygulanması uygun değildir.

1. Görsel Kontrol

Öncelikle kızdırma bujilerinin elektrik bağlantıları, soketleri ve kablo tesisatı kontrol edilir. Gevşek bağlantı, oksitlenme, kopuk kablo veya bağlantı noktalarında hasar olup olmadığı incelenir.

2. Elektriksel Kontrol

Uygun ölçüm cihazı ve üreticinin teknik verileri kullanılarak kızdırma bujisinin elektriksel durumu kontrol edilebilir. Direnç ölçümü yapılacaksa sistem enerjisiz olmalı ve ölçülen değer üreticinin belirttiği değerlerle karşılaştırılmalıdır. Çok düşük direnç değerleri söz konusu olduğundan ölçü aletinin ve bağlantıların ölçüm üzerindeki etkisi de dikkate alınmalıdır.

3. Akım Ölçümü

Uygun bir pens ampermetre kullanılarak kızdırma sistemi devredeyken bujilerin çektiği akımlar karşılaştırılabilir. Bir bujinin diğerlerinden belirgin biçimde farklı akım çekmesi veya hiç akım çekmemesi arıza araştırmasında önemli bir ipucu olabilir. Ancak kesin değerlendirme aracın üretici verilerine göre yapılmalıdır.

4. Arıza Tespit Cihazı ile Kontrol

Elektronik kontrollü modern dizel araçlarda arıza tespit cihazıyla motor kontrol ünitesi ve kızdırma sistemiyle ilgili hata kodları okunabilir. Canlı veriler ve uygun test fonksiyonları kullanılarak kızdırma kontrol modülü ile ilgili devrelerin çalışması değerlendirilebilir. Elektronik kontrol sistemlerinin genel yapısı hakkında Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) yazısını inceleyebilirsiniz.

Kızdırma Bujisini Doğrudan Aküye Bağlamak Doğru mu?

Eski tip bazı kızdırma bujilerinde doğrudan enerji verilerek yapılan kontrol yöntemlerine rastlanabilir. Ancak bu yöntem günümüzde bütün kızdırma bujileri için uygulanmamalıdır. Bazı modern kızdırma bujileri düşük çalışma gerilimine ve elektronik kontrollü hızlı kızdırma özelliğine sahiptir. Yanlış gerilim uygulanması bujinin çok kısa sürede aşırı ısınmasına ve hasar görmesine neden olabilir.

Bu nedenle kızdırma bujisinin nominal çalışma gerilimi ve üreticinin önerdiği test yöntemi bilinmeden bujiyi doğrudan akü kutuplarına bağlamak yerine uygun ölçüm ve teşhis yöntemleri kullanılmalıdır.

Kızdırma Bujisi Ampermetre ile Nasıl Kontrol Edilir?

Aşağıdaki videoda kızdırma bujisinin ampermetre kullanılarak kontrolüne ilişkin bir uygulama örneği bulunmaktadır. Uygulama yapılırken aracın kızdırma sistemi ve üretici tarafından belirtilen elektriksel değerler dikkate alınmalıdır.

Dizel motorlar, elektrik sistemleri ve diğer otomotiv eğitim içeriklerine MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.