Fren Diski Sileceği Nedir? Nasıl Çalışır?

Fren diski sileceği, yağmurlu ve ıslak yol koşullarında fren diskleri üzerinde oluşabilecek su tabakasının frenleme üzerindeki etkisini azaltmaya yardımcı olan bir ESP/ESC fonksiyonudur. Bu sistemde fiziksel bir silecek bulunmaz. Sistem, fren balatalarını sürücünün genellikle fark edemeyeceği kadar düşük bir hidrolik basınçla kısa süreli olarak fren disklerine yaklaştırarak disk yüzeyindeki nemin veya su filminin uzaklaştırılmasına yardımcı olur.

Fren diski ile balata arasında su tabakası oluşması, frenleme başlangıcında sürtünme koşullarını olumsuz etkileyebilir ve frenlerin tepki süresini artırabilir. Disk silme veya fren diski kurutma olarak adlandırılan bu fonksiyon, özellikle yağmur sırasında frenlerin daha hızlı tepki verebilmesine yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiştir.

Bu yazıda Teves MK60 ve TRW fren sistemlerindeki fren diski silme fonksiyonları örnek olarak incelenmektedir. Verilen hız, basınç ve çalışma süreleri bu sistemlere ait teknik örneklerdir; bütün ESP/ESC sistemlerinde aynı değerlerin kullanıldığı düşünülmemelidir.

Fren Diski Sileceği Nedir?

Fren diski sileceği, bazı ESP/ESC sistemlerinde bulunan yardımcı bir fren fonksiyonudur. Yağmur veya ıslak yol koşullarında fren disklerinin üzerinde su filmi oluşabilir. Sürücü frene bastığında balata ile disk arasındaki bu su tabakasının uzaklaştırılması için kısa bir süre gerekebilir.

Disk silme fonksiyonunda ESP/ESC hidrolik ünitesi, uygun çalışma şartları oluştuğunda fren balatalarının disk yüzeyine hafifçe temas etmesini sağlar. Amaç normal bir frenleme gerçekleştirmek değil, disk yüzeyindeki suyun uzaklaştırılmasına yardımcı olmaktır.

Sistemin çalışma prensibini anlayabilmek için Fren Sistemi Elemanları konusundan disk, balata ve diğer fren sistemi parçalarının görevlerini inceleyebilirsiniz.

Fren Diski Sileceği Nasıl Çalışır?

Fren diski silme fonksiyonunun devreye girme koşulları araç ve fren sistemi tasarımına göre değişebilir. Sistem; araç hızı, ön cam sileceklerinin çalışması ve fren sisteminin mevcut çalışma durumu gibi bilgileri değerlendirebilir.

Gerekli şartlar oluştuğunda ESP/ESC hidrolik pompası düşük bir fren basıncı oluşturur. Fren balataları kısa süreli olarak ön fren disklerine yaklaştırılır. Balata ile disk arasındaki hafif temas, disk yüzeyinde bulunan su filminin uzaklaştırılmasına yardımcı olur.

Bu işlem normal frenleme amacıyla yapılmadığından oluşturulan basınç oldukça düşüktür ve sistem sürücünün fren talebine müdahale etmez. Sürücü fren pedalına bastığında otomatik disk silme işlemi sonlandırılır ve normal frenleme öncelik kazanır.

Teves MK60 Fren Diski Sileceği

Kaynak teknik bilgide Teves MK60 sistemi, PQ35 platformundaki ESP donanımlı araçlar için örnek olarak ele alınmıştır. Bu sistemde fren diski silme fonksiyonunun yaklaşık 80 km/h üzerindeki hızlarda ve uygun çalışma koşulları oluştuğunda devreye girebildiği belirtilmektedir.

Ön cam silecek sisteminin çalıştığı bilgisi CAN-Bus üzerinden fren kontrol ünitesine iletilir. Böylece ESP kontrol ünitesi yağışlı veya ıslak sürüş koşullarının bulunduğunu belirlemede bu bilgiden yararlanabilir.

Teves MK60 Disk Silme İşlemi

• Kaynak sistemde fonksiyon yaklaşık 80 km/h üzerindeki hızlarda etkinleşebilir.
• Disk silme aralığı kaynak bilgide 15 saniyeden kısa olarak verilmiştir.
• Silecek motorunun çalışma bilgisi CAN-Bus üzerinden sisteme iletilir.
• Frenleme çevrimi başladığında arka aksın giriş valfleri kapatılarak disk silme işlemi ön frenlere uygulanır.
• Yüksek basınç seçici valfleri uygun konumda tutulur.
• Hidrolik pompa düşük seviyede fren basıncı oluşturur.
• Kaynak teknik veride yaklaşık 2 bar seviyesinde ve yaklaşık 6 saniyelik bir uygulama belirtilmektedir.

Bu düşük basınç sayesinde ön fren balataları disk yüzeyine hafifçe temas eder. Böylece disk üzerindeki su filminin uzaklaştırılması amaçlanır. İşlem normal frenleme kuvveti oluşturmak amacıyla yapılmadığından sürücünün bunu hissetmemesi hedeflenir.

Kaynakta sürekli veya fasılalı silecek çalışması sırasında disk silme fonksiyonunun belirli sürüş koşullarında tekrarlandığı belirtilmektedir. Sürücü fren pedalına bastığında ise otomatik disk silme fonksiyonu iptal edilir ve sürücünün fren talebi öncelikli hâle gelir.

TRW Fren Diski Sileceği

Kaynak içerikte ikinci örnek olarak PQ46 Passat’ta kullanılan TRW fren sistemi ele alınmaktadır. Çalışma prensibi Teves MK60 sistemine benzemekle birlikte fonksiyonun devreye girme koşulları ve tekrarlanma sürelerinde farklılıklar bulunmaktadır.

TRW sisteminde de yağmurlu ve ıslak yol koşullarında disk yüzeyinde oluşan su tabakasının frenleme üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla ön fren balataları düşük hidrolik basınçla fren disklerine yaklaştırılır.

TRW Disk Silme İşlemi

• Kaynak sistemde fonksiyon yaklaşık 70 km/h üzerindeki hızlarda devreye girebilir.
• Disk silme işlemi ön tekerlek frenlerinde gerçekleştirilir.
• Ön cam silecek motorunun çalışma bilgisi CAN-Bus üzerinden fren kontrol sistemine iletilir.
• Frenleme çevrimi başladığında arka aks giriş valfleri kapatılır.
• Yüksek basınç seçici valfleri uygun konumda tutulur.
• Hidrolik pompa düşük fren basıncı oluşturur.
• Kaynak teknik bilgide yaklaşık 2 bar basınç oluşturulduğu belirtilmektedir.

Sürekli veya fasılalı silecek çalışması durumunda kaynakta fren diski silme işleminin yaklaşık 5 dakika sonra tekrarlanabildiği belirtilmektedir. Tek silme fonksiyonunda ise işlem yalnızca bir kez gerçekleştirilebilir.

Sürücünün fren pedalına basması durumunda otomatik disk silme işlemi iptal edilir. Böylece fren hidrolik sistemi doğrudan sürücünün frenleme talebini yerine getirir.

Teves MK60 ve TRW Sistemleri Arasındaki Fark

Her iki sistemin temel amacı fren disklerinin ıslak olduğu koşullarda frenlerin tepki davranışını iyileştirmeye yardımcı olmaktır. Ancak kaynakta verilen Teves MK60 ve TRW örneklerinde fonksiyonun devreye girdiği hız ve işlemin tekrarlanma stratejisi farklıdır.

Teves MK60 örneğinde yaklaşık 80 km/h, TRW örneğinde ise yaklaşık 70 km/h eşik değeri verilmektedir. Bu değerler belirli fren sistemi ve araç uygulamalarına aittir. Farklı araçlarda kullanılan ESP/ESC yazılımı ve hidrolik sistem farklı çalışma stratejilerine sahip olabilir.

CAN-Bus Fren Diski Sileceğinde Nasıl Kullanılır?

Fren kontrol ünitesinin disk silme fonksiyonunu gerçekleştirebilmesi için aracın çalışma durumu hakkında çeşitli bilgilere ihtiyacı vardır. Kaynakta ön cam silecek motorunun çalışma sinyalinin CAN üzerinden fren sistemine iletildiği belirtilmektedir.

CAN-Bus, farklı elektronik kontrol ünitelerinin araç içerisindeki bilgileri paylaşmasına olanak sağlar. Böylece fren kontrol ünitesi başka bir kontrol ünitesinden gelen silecek çalışma bilgisini kendi kontrol stratejisinde kullanabilir. Araç içerisindeki bu haberleşme yapısının çalışma prensibini CAN (Controller Area Network) Hattı konusunda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.

Fren Diski Sileceği Fren Mesafesini Nasıl Etkiler?

Islak bir fren diski üzerinde bulunan su filmi, fren balatasının disk yüzeyiyle etkili temasının başlamasını geciktirebilir. Fren diski silme fonksiyonunun amacı, sürücü fren yapmadan önce disk yüzeyindeki suyu azaltarak fren sisteminin daha hızlı tepki vermesine yardımcı olmaktır.

Ancak fren diski sileceği aracın yol tutuş sınırlarını değiştiren veya her koşulda belirli bir fren mesafesi sağlayan bir sistem değildir. Lastiklerin durumu, yol yüzeyi, araç hızı, fren balataları ve disklerin durumu gibi birçok etken gerçek fren mesafesini belirler.

Fren Diski Sileceği Arızalanırsa Ne Olur?

Disk silme fonksiyonu ESP/ESC sisteminin hidrolik ve elektronik kontrol yapısıyla birlikte çalıştığından sistemdeki bir arıza, ilgili kontrol ünitesinde arıza kodunun kaydedilmesine neden olabilir. Ancak ESP veya ABS uyarı lambasının yanması tek başına fren diski silme fonksiyonunun arızalı olduğunu göstermez.

Fren sistemiyle ilgili bir uyarı bulunduğunda sensörler, elektrik bağlantıları, hidrolik modül ve ilgili kontrol ünitesi uygun teşhis cihazıyla kontrol edilmelidir. Fren basıncının elektronik sistemlerde nasıl takip edildiğini öğrenmek için Fren Basınç Sensörü konusundan yararlanabilirsiniz.

Fren sistemleri, araç elektroniği ve diğer Motorlu Araçlar Teknolojisi konularıyla ilgili eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.