Aktif Takoz Teknolojisi Nedir? Nasıl Çalışır?

Genel Konular 26.12.2019 0 212

Aktif takoz teknolojisi, motordan ve güç aktarma sisteminden kaynaklanan titreşimlerin araç gövdesine ve yolcu kabinine iletilmesini azaltmak amacıyla geliştirilen sistemlerden biridir. Otomotiv teknolojisinin gelişmesiyle birlikte üreticiler yalnızca performans ve yakıt ekonomisine değil, sürüş konforunu etkileyen gürültü, titreşim ve sertlik gibi unsurların azaltılmasına da önem vermektedir.

Motor çalışırken yanma kuvvetleri ve hareketli parçalar nedeniyle farklı frekanslarda titreşimler meydana gelir. Geleneksel motor takozları bu titreşimlerin önemli bir bölümünü sönümlemeye yardımcı olurken, aktif motor takozları değişen çalışma koşullarına göre titreşimlere karşı daha kontrollü bir tepki oluşturmayı amaçlar.

Aktif Takoz Teknolojisi Nedir?

Aktif Takoz Teknolojisi (Active Engine Mounts), motor titreşimlerinin araç gövdesine aktarılmasını azaltmak amacıyla sensörler, kontrol sistemi ve aktif elemanlardan yararlanan gelişmiş bir motor bağlantı sistemidir.

Otomobil üzerinde konforu etkileyen çok sayıda sistem bulunmaktadır. motor sistemlerinden süspansiyona ve kabin içerisindeki ses yalıtımına kadar birçok unsur sürücü ve yolcu konforunun artırılmasına katkı sağlar. Aktif motor takozları da özellikle motordan kaynaklanan titreşimlerin azaltılmasına yönelik geliştirilmiş teknolojilerden biridir.Aktif takoz teknolojisi ve aktif motor takozu çalışma sistemi

Motor Takozunun Görevi Nedir?

Motor takozlarının temel görevi motor ve güç aktarma organlarını araç gövdesine bağlamak, aynı zamanda motorun oluşturduğu titreşimlerin gövdeye iletilmesini sınırlandırmaktır.

Motorun çalışması sırasında piston, biyel kolu ve krank mili gibi hareketli parçalar sürekli hareket halindedir. Bu parçaların çalışma prensipleri hakkında ayrıntılı bilgi için Piston, Biyel ve Krank Mili Kontrolleri konusunu inceleyebilirsiniz.

Klasik motor takozları genellikle kauçuk ve hidrolik özelliklerden yararlanarak titreşimleri sönümlemeye çalışır. Aktif sistemlerde ise çalışma koşullarına göre titreşime karşı kontrollü bir tepki oluşturulması hedeflenir.

Aktif Takoz Teknolojisi Nasıl Çalışır?

Aktif motor takozlarında araçta ve motorda meydana gelen titreşimler algılanır. Elde edilen bilgiler kontrol sistemi tarafından değerlendirilir ve aktif elemanların çalışması buna göre düzenlenir.

Temel amaç, motordan gelen titreşimin araç gövdesine aktarılmasını mümkün olduğunca azaltacak karşı hareket veya kuvvet oluşturmaktır. Böylece özellikle rölanti ve belirli motor devirlerinde yolcu kabininde hissedilen titreşimin azaltılması hedeflenir.

Elektronik olarak yönetilen otomotiv sistemlerinde sensörlerden alınan bilgiler kontrol ünitesi tarafından değerlendirilir ve gerekli aktüatörler kumanda edilir. Motor yönetimindeki kontrol mantığının temelini anlamak için Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) Nedir? konusuna da bakabilirsiniz.

Konfor ve Newton’un Etki-Tepki Yasası

Aktif titreşim kontrolünün çalışma mantığını açıklarken Newton’un hareket yasalarından yararlanılabilir. Newton’un üçüncü hareket yasasına göre iki cismin birbirine uyguladığı kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.

Aktif titreşim kontrolünde ise temel amaç, istenmeyen titreşime uygun genlik ve fazda kontrollü bir karşı etki oluşturarak titreşimin gövdeye ve yolcu kabinine iletilmesini azaltmaktır. Bu nedenle sistem basit anlamda yalnızca bir motor bağlantı elemanı değil, titreşime çalışma koşullarına göre tepki verebilen bir kontrol sistemi olarak düşünülebilir.

Aktif Takoz Sisteminde Kontrol Nasıl Sağlanır?

Aktif motor takozları ve aktif titreşim sönümleme sistemlerinde titreşimlerin belirlenmesi ve uygun karşı etkinin oluşturulması elektronik kontrol yardımıyla gerçekleştirilir.

Sistem genel olarak titreşimlerin algılanması, kontrol ünitesinde değerlendirilmesi ve aktif elemanların kumanda edilmesi prensibine dayanır. Böylece motor devri, yük ve çalışma koşulları değiştiğinde sistemin oluşturduğu tepki de değiştirilebilir.

Eski kaynakta sistemin yaklaşık 20 ila 400+ Hz arasındaki geniş bir frekans bölgesindeki titreşimlere yönelik çalışabildiği belirtilmektedir. Bu değer belirli bir sistem veya ürün uygulamasına ait olduğundan tüm aktif motor takozları için evrensel bir çalışma aralığı olarak değerlendirilmemelidir.

Aktüatörlerin Aktif Takoz Sistemindeki Görevi

Araç üzerinde farklı yön ve büyüklüklerde titreşimler meydana gelebilir. Aktif sistemlerde kullanılan aktüatörler, kontrol ünitesinden gelen komutlara göre titreşimin etkisini azaltmaya yönelik karşı kuvvet veya hareket oluşturur.

Aktüatör, elektronik kontrol sistemlerinde verilen elektriksel komutu fiziksel harekete dönüştüren elemandır. Otomotivde kullanılan diğer elektronik kontrollü elemanların çalışma mantığını incelemek için Aktüatörlerin Kontrolü Nasıl Yapılır? konusundan yararlanabilirsiniz.

Aktif Motor Takozlarının Konfora Etkisi

Motor titreşimlerinin araç gövdesine daha az aktarılması özellikle yolcu kabinindeki titreşim ve gürültü seviyesinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Bu durum sürüş konforunun artırılması açısından önemlidir.

Aktif motor takozu sisteminin başlıca hedefleri şunlardır:

  • Motordan gövdeye aktarılan titreşimi azaltmak,
  • Rölantide hissedilen titreşimi sınırlandırmak,
  • Farklı motor devirlerine göre sistemi uyarlamak,
  • Araç içerisindeki gürültü ve titreşim konforuna katkı sağlamak,
  • Geleneksel pasif motor takozlarının sınırlı kaldığı çalışma koşullarında daha kontrollü titreşim sönümlemesi sağlamaktır.

Aktif Gürültü Kontrolü ile Benzerliği

Aktif titreşim kontrolünün benzer bir prensibi araç içerisindeki gürültünün azaltılmasında da kullanılabilir. Aktif gürültü kontrolünde mikrofonlar istenmeyen sesleri algılar ve ses sistemi üzerinden uygun fazda karşı ses dalgaları oluşturularak belirli frekanslardaki kabin gürültüsünün azaltılması amaçlanır.

Burada aktif motor takozu ile aktif gürültü kontrolü aynı sistem değildir. Ancak her iki teknolojide de istenmeyen titreşim veya sesin algılanması ve buna karşı kontrollü bir etki oluşturulması bakımından benzer bir aktif kontrol yaklaşımı bulunmaktadır.

Aktif Takoz Teknolojisinin Önemi

Günümüzde motor teknolojilerinde yalnızca yüksek güç üretmek yeterli değildir. Motorun titreşim, gürültü, yakıt tüketimi ve emisyon açısından da kontrollü çalışması beklenmektedir. Bu nedenle elektronik kontrol sistemleri otomotiv teknolojisinin önemli bir parçası haline gelmiştir.

Aktif takoz teknolojisi de motorun oluşturduğu titreşimleri yalnızca pasif olarak sönümlemek yerine çalışma koşullarına göre aktif biçimde kontrol etmeyi amaçlayan teknolojilerden biridir.

Motorun temel yapısı ve hareketli parçaları hakkında daha fazla bilgi için Motor Dersi Notları bölümünü inceleyebilir, diğer otomotiv eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Aktif Titreşim Sönümleme Sistemi Videosu

Aşağıdaki videoda aktif titreşim sönümleme teknolojisinin çalışma prensibine ilişkin uygulamayı izleyebilirsiniz.

Kaynak: Yazının ilk hazırlanmasında Continental/ContiTech kaynaklarından yararlanılmıştır.

Çeviri ve düzenleme: Motor Dersi Editör

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın

Konu hakkında görüş, soru veya ek bilgi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayınlanmaz.