Aktüatör Nedir? Görevi ve Araçlarda Kullanılan Aktüatörler

Aktüatör Nedir?

Günümüz araçlarında motor, güç aktarma, güvenlik ve konfor sistemlerinin büyük bölümü elektronik kontrol üniteleri tarafından yönetilmektedir. Motor yönetim sisteminde Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU), sensörlerden aldığı bilgileri değerlendirerek sistemin çalışma şartlarına uygun komutlar oluşturur. ECU veya diğer elektronik kontrol ünitelerinden gelen bu komutları fiziksel bir etkiye dönüştüren elemanlara aktüatör (actuator) denir.

Aktüatörlerin Görevi Nedir?

Aktüatörler, elektronik kontrol ünitesinden aldıkları komutlara göre sistem üzerinde gerekli işlemi gerçekleştiren elemanlardır. Aktüatörün yapısına ve kullanıldığı sisteme göre bu işlem hareket oluşturma, bir valfi açıp kapatma, yakıt püskürtme, ateşleme oluşturma veya hava akışını düzenleme şeklinde olabilir.

Otomotiv sistemlerinde sensör ve aktüatör kavramları birbirine karıştırılmamalıdır. Sensörler sıcaklık, basınç, konum ve devir gibi fiziksel büyüklükleri algılayarak kontrol ünitesine bilgi gönderir. Aktüatörler ise kontrol ünitesinin bu bilgiler doğrultusunda oluşturduğu komutları uygular.

Kısaca ifade etmek gerekirse: Sensörler algılar, ECU değerlendirir, aktüatörler uygular. Aktüatörlerin arıza teşhisi ve elektriksel kontrolleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için Aktüatörlerin Kontrolü Nasıl Yapılır? konusunu da inceleyebilirsiniz.

Motor yönetim sisteminde kullanılan sensörlere birkaç örnek vermek gerekirse; krank mili konum sensörü motor devri ve krank mili konumu hakkında bilgi sağlarken, eksantrik mili konum sensörü supap zamanlamasının ve silindir konumunun belirlenmesine yardımcı olur.

Bunların yanında emme manifoldu basıncının belirlenmesinde kullanılan sensörler ve soğutma suyu sıcaklık sensörü gibi birçok farklı algılayıcı bulunmaktadır. Motorlarda kullanılan diğer sensörleri Motorda Kullanılan Sensörler konusunda inceleyebilirsiniz.

Bu sayfadaki eğitim dokümanında aşağıdaki aktüatörlerin kontrolüyle ilgili iş ve işlem basamakları anlatılmaktadır:

1- Enjektörler: ECU tarafından kontrol edilerek motorun çalışma şartlarına uygun miktarda yakıtın püskürtülmesini sağlar. Dizel motorlardaki uygulamalardan biri için Pompa Enjektör Sistemi konusunu inceleyebilirsiniz.

2- Ateşleme bobini: Benzinli motorlarda bujide kıvılcım oluşturulması için gerekli yüksek gerilimin meydana getirilmesini sağlar. Ölçüm ve kontrol işlemleri için Ateşleme Bobinlerinin Kontrolü yazısından yararlanabilirsiniz.

3- Elektronik kontrollü gaz kelebeği: Motor kontrol ünitesinin komutuna göre gaz kelebeğinin konumunu değiştirerek motora alınan hava miktarının düzenlenmesine yardımcı olur. Sistemin çalışma yapısını Gaz Kelebeği ve Rölanti Düzenleme konusunda inceleyebilirsiniz.

4- Karbon kanister elektrovanası: Yakıt deposunda oluşan yakıt buharlarının uygun çalışma şartlarında emme sistemine gönderilmesini kontrol eder. Sistemin yapısı ve görevi için Kanister Nedir? yazısına bakabilirsiniz.

5- Rölanti kontrol aktüatörü: Bu sistemin kullanıldığı araçlarda motorun rölanti devrinin düzenlenmesine yardımcı olur. Elektronik gaz kelebeği bulunan birçok modern araçta bu görev ayrı bir rölanti motoru yerine elektronik gaz kelebeği tarafından gerçekleştirilebilir.

Motor Öğretmeni Mehmet Küçükdağ hocamız tarafından hazırlanan bu eğitim dokümanları için kendisine teşekkür ederiz.

MotorDersi YouTube kanalına abone olarak yeni eğitim içeriklerinden haberdar olabilirsiniz.

Otomotiv elektroniği, sensörler, aktüatörler ve araç sistemleriyle ilgili diğer teknik içeriklere MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.