Sistematik Arıza Arama Nedir? Arıza Teşhis Aşamaları

Sistematik arıza arama, araçta meydana gelen bir arızanın tahminlere göre parça değiştirerek değil; müşteri şikâyeti, gözle kontrol, arıza hafızası, ölçüm değerleri ve test sonuçları kullanılarak belirli bir sıra içerisinde teşhis edilmesidir.

Günümüz otomobillerinde mekanik sistemler elektrik ve elektronik sistemlerle birlikte çalışmaktadır. Motor, şanzıman, fren, konfor ve güvenlik sistemlerinin büyük bölümü elektronik kontrol üniteleri, sensörler ve aktörlerle yönetilir. Bu nedenle modern araçlarda doğru arıza teşhisi yapabilmek için yalnızca mekanik bilgi yeterli değildir; elektrik, elektronik ve diagnostik bilgilerinin de birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bir arızanın yanlış teşhis edilmesi gereksiz parça değişimine, daha uzun onarım süresine ve yüksek maliyetlere neden olabilir. Bu nedenle arıza arama sırasında belirli bir işlem sırası izlemek hem teknisyen hem de araç sahibi açısından önemlidir.

Sistematik Arıza Arama Nedir?

Sistematik arıza arama, araçtaki arızanın belirtilerini doğru şekilde tanımlayarak arızanın kaynağını adım adım sınırlandırma yöntemidir. Bu yöntemde parçalar rastgele değiştirilmez. Öncelikle bilgi toplanır, arıza doğrulanır, teknik veriler değerlendirilir ve gerekli ölçüm ve testler yapılarak sonuca ulaşılır.

Arıza teşhisinin başlangıç noktası genellikle araç sahibinin bildirdiği arıza belirtisidir. Belirtinin hangi şartlarda ortaya çıktığının doğru anlaşılması, arıza arama alanını önemli ölçüde daraltabilir.

Arıza Teşhisinde Müşteri Şikâyeti Neden Önemlidir?

Başarılı bir arıza teşhisinin ilk aşamalarından biri müşteriyi doğru dinlemektir. Araç sahibi arızanın ne zaman başladığını, hangi çalışma şartlarında ortaya çıktığını ve araçta ne tür bir değişiklik hissettiğini açıklayabilir.

Müşteriyle görüşürken sözünü kesmeden dinlemek ve gerektiğinde kontrollü sorular sormak, arızanın doğru tanımlanmasına yardımcı olur. Özellikle aşağıdaki sorular teşhis açısından önemlidir:

• Ne? Araçta hangi belirti meydana geliyor?
• Ne zaman? Arıza motor soğukken, sıcakken veya belirli bir süre çalıştıktan sonra mı oluşuyor?
• Nerede? Arıza belirli bir yol veya kullanım şartında mı ortaya çıkıyor?
• Ne sıklıkla? Arıza sürekli mi, zaman zaman mı meydana geliyor?

Ayrıca aracın çalışma şartları da öğrenilmelidir. Arızanın rölantide, hızlanmada, dönüş sırasında, yüksek hızda veya sarsıntılı yol koşullarında ortaya çıkıp çıkmadığı sorulmalıdır.

Çevre şartları da teşhis açısından önemli olabilir. Soğuk veya sıcak hava, yağmur, nem ve benzeri koşullar bazı elektriksel ve mekanik arızaların yalnızca belirli zamanlarda ortaya çıkmasına neden olabilir.

Müşteri ile Birlikte Test Sürüşü Yapılmalı mı?

Müşterinin tarif ettiği arıza atölyede kolaylıkla görülemiyorsa, uygun ve güvenli şartlarda müşteriyle birlikte test sürüşü yapmak yararlı olabilir. Böylece müşterinin tarif ettiği belirtinin gerçekten oluşup oluşmadığı görülebilir.

Test sürüşünde amaç yalnızca aracı kullanmak değil; arızanın hangi hızda, motor devrinde, viteste, sıcaklıkta veya yük altında meydana geldiğini belirlemektir.

Müşteri ile Görüşürken Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Müşterinin arızayı ayrıntılı şekilde tarif etmesini sağlayın.
• Şikâyetin gerçekten bir arıza mı yoksa sistemin normal çalışma özelliği mi olduğunu kontrol edin.
• Gerekirse müşteriyle birlikte test sürüşüne çıkın.
• Arızanın aynı şartlarda tekrar oluşturulup oluşturulamadığını kontrol edin.
• Arızanın ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığını kayıt altına alın.

Bu yaklaşım yalnızca teşhis süresini kısaltmaz, aynı zamanda müşterinin kendisinin doğru anlaşıldığını ve aracının sistemli biçimde kontrol edildiğini görmesini sağlar.

Sistematik Arıza Arama İşlem Basamakları

Müşteri şikâyeti ve arıza belirtisi doğru şekilde belirlendikten sonra teknik teşhis aşamasına geçilir. Sistematik arıza aramada aşağıdaki işlem sırası uygulanabilir:

1. Müşteri şikâyetini doğrulayın. Arızanın gerçekten mevcut olup olmadığını kontrol edin.
2. Çalışan ve çalışmayan sistemleri belirleyin. Böylece arıza alanını daraltın.
3. Teknik servis bilgilerini kontrol edin. Arıza belirtisiyle ilgili üretici teknik bülteni, servis bilgisi veya saha aksiyonu olup olmadığını inceleyin.
4. Yazılım durumunu kontrol edin. Bazı arızalar kontrol ünitesinin yazılım güncellemesiyle giderilebilir.
5. Arıza hafızasını okuyun. Diagnostik cihazıyla kontrol ünitelerindeki arıza kodlarını inceleyin.
6. Arıza kaydının oluştuğu şartları değerlendirin. Motor devri, sıcaklık, gerilim ve diğer çevre verilerini kontrol edin.
7. Elektrik şemasını inceleyin. İlgili sensör, aktör, besleme, şase ve kablo bağlantılarını belirleyin.
8. Eleme yöntemi uygulayın. Sağlam olduğu belirlenen bölümleri arıza ihtimalleri arasından çıkararak arızayı sınırlandırın.
9. Ölçüm değerlerini okuyun. Kontrol ünitesine gelen sensör ve giriş bilgilerini değerlendirin.
10. Aktör testi uygulayın. Kontrol ünitesinin yönettiği elemanların çalışıp çalışmadığını test edin.
11. Üreticinin rehberli arıza arama prosedürünü uygulayın. Varsa üreticinin belirlediği kontrol sırasını takip edin.

Arıza Hafızası Nasıl Değerlendirilir?

Modern araçların elektronik kontrol üniteleri, birçok sistem arızasını hata kodu olarak hafızaya kaydedebilir. Ancak arıza hafızasında bir hata kodunun bulunması, ilgili parçanın mutlaka arızalı olduğu anlamına gelmez.

Örneğin bir sensörle ilgili hata kodu; sensörün kendisinden, kablo tesisatından, soket bağlantısından, besleme geriliminden veya şase hattından kaynaklanabilir. Bu nedenle hata kodu yalnızca teşhisin başlangıç noktalarından biri olarak değerlendirilmelidir.

Elektronik sistemlerin nasıl yönetildiğini daha ayrıntılı incelemek için Elektronik Kontrol Ünitesi Nedir? konusuna göz atabilirsiniz.

Ölçüm Değerleri Neden Kontrol Edilir?

Arıza teşhis cihazından okunan canlı ölçüm değerleri, sensörlerin ve sistemlerin gerçek çalışma durumunun değerlendirilmesine yardımcı olur. Motor sıcaklığı, basınç, devir, gerilim, hava miktarı ve sensör konumları gibi bilgiler üreticinin teknik değerleriyle karşılaştırılabilir.

Bir değer normal sınırların dışında olduğunda doğrudan parçayı değiştirmek yerine sensörün besleme, şase, sinyal hattı ve mekanik çalışma şartları da kontrol edilmelidir.

Aktör Testi Nedir?

Aktör testi, elektronik kontrol ünitesinin kumanda ettiği elemanların diagnostik cihazı aracılığıyla kontrollü olarak çalıştırılmasıdır. Böylece ilgili aktörün, elektrik bağlantılarının ve bazı durumlarda kontrol ünitesi çıkışının çalışması değerlendirilebilir.

Aktörlerin kontrol yöntemleri hakkında daha fazla bilgi için Aktivatörlerin Kontrolü Nasıl Yapılır? içeriğini inceleyebilirsiniz.

Arıza Teşhisi Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Diagnostik işlemleri sırasında araç ve üretici prosedürü gerektiriyorsa uygun bir akü destek veya şarj cihazı kullanın.
• Kontrol amacı belli olmadan rastgele sigorta çıkarmayın.
• Gerekli ölçüm yapılmadan rastgele soketleri söküp takmayın.
• Soketin sökülüp takılması temassızlık gibi bazı arızaların geçici olarak kaybolmasına neden olabilir.
• Kablo tesisatında kopukluk, ezilme, sürtünme ve kemirgen hasarı olup olmadığını gözle kontrol edin.
• Su ve nem girişlerini kontrol edin.
• Sonradan monte edilen aksesuar ve elektrikli donanımları inceleyin.
• Eski kaza veya onarım izlerinin arızayla ilişkili olup olmadığını değerlendirin.
• Arıza hafızasındaki her kodun müşteri şikâyetiyle ilişkili olup olmadığını araştırın.

Elektrik tesisatının ölçüm ve kontrol yöntemlerini uygulamalı olarak incelemek için Oto Elektrik İş ve İşlem Yaprakları sayfasından yararlanabilirsiniz.

Arıza Giderildikten Sonra Ne Yapılmalıdır?

Arızalı bölüm onarıldıktan veya gerekli parça değiştirildikten sonra işlem henüz tamamlanmış sayılmaz. Öncelikle ilgili sistem tekrar kontrol edilmeli ve gerekiyorsa arıza hafızası temizlendikten sonra yeniden tarama yapılmalıdır.

Daha sonra aracın arızanın meydana geldiği şartlara mümkün olduğunca yakın koşullarda test edilmesi gerekir. Yol testi sırasında arızanın tekrar oluşup oluşmadığı ve sistemlerin normal çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir.

Arıza başlangıçta müşteriyle birlikte doğrulanmışsa, son kontrolün de uygun şartlarda müşteriyle birlikte yapılması müşteri şikâyetinin gerçekten giderildiğinin anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Sistematik Arıza Aramanın Avantajları

Sistematik bir teşhis yöntemi uygulanması, arızanın daha kısa sürede ve daha doğru şekilde bulunmasını sağlar. Aynı zamanda gereksiz parça değişiminin önüne geçer ve onarım maliyetinin kontrol altında tutulmasına yardımcı olur.

• Gereksiz parça değişimini azaltır.
• Arıza teşhis süresini kısaltabilir.
• Tekrarlayan arızaların önlenmesine yardımcı olur.
• Teknisyenin ölçüm ve teşhis verilerine göre karar vermesini sağlar.
• Müşteri güvenini artırır.
• Serviste yapılan işlemlerin daha düzenli kayıt altına alınmasını sağlar.

Doğru arıza teşhisinde temel yaklaşım; şikâyeti dinlemek → arızayı doğrulamak → bilgi toplamak → teknik verileri incelemek → ölçmek ve test etmek → arızayı onarmak → son kontrol ve yol testi yapmak şeklinde özetlenebilir.

Otomotiv arıza teşhisi, elektrik-elektronik sistemler ve araç teknolojileriyle ilgili diğer teknik eğitim içeriklerine MotorDersi üzerinden ulaşabilirsiniz.