Ateşleme bobinlerinin kontrolü, benzinli motorlarda yanma kesikliği, düzensiz çalışma, performans kaybı ve ateşleme sistemi arızalarının teşhisinde önemli işlemlerden biridir. Ateşleme bobini, akünün düşük gerilimini bujide kıvılcım oluşturabilecek yüksek gerilime dönüştürerek hava-yakıt karışımının ateşlenmesini sağlar.
Bir silindirde yanma kesikliği (misfire) tespit edilmesi doğrudan ateşleme bobininin arızalı olduğu anlamına gelmez. Buji, enjektör, elektrik tesisatı, kompresyon, yakıt sistemi ve motor yönetim sistemiyle ilgili farklı arızalar da aynı belirtiye neden olabilir. Bu nedenle bobin değiştirilmeden önce sistemli bir arıza teşhisi yapılmalıdır.
Ateşleme sisteminin genel yapısı, buji ve bobin kontrolleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için Elektronik Ateşleme Sistemleri ile ilgili eğitim içeriklerini de inceleyebilirsiniz.
Ateşleme Bobini Arızası Nasıl Anlaşılır?
Ateşleme bobinlerinin kontrolünde Arızalı veya düzgün çalışmayan bir ateşleme bobini aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçına neden olabilir:
- Motorun teklemesi veya düzensiz çalışması
- Bir veya birden fazla silindirde yanma kesikliği
- Motor arıza lambasının yanması
- Hızlanma sırasında performans kaybı
- Rölantide titreşim
- Yakıt tüketiminin artması
- Egzoz emisyonlarının yükselmesi
- Motorun zor çalışması
Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına bobinin arızalı olduğunu kanıtlamaz. Arıza teşhis cihazıyla hata kodlarının ve canlı verilerin incelenmesi, ardından ateşleme sistemi ve ilgili mekanik sistemlerin kontrol edilmesi gerekir.
Motor kontrol ünitesinin sensör ve aktüatörlerle nasıl çalıştığını Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) konusunda inceleyebilirsiniz.
VAS 5051 ile Ateşleme Bobinleri Kontrolü
Aşağıdaki uygulama, VAS 5051/5051B gibi teşhis ve ölçüm cihazları kullanılarak gerçekleştirilen osiloskopla ateşleme bobinlerinin kontrolüne örnektir. Cihaz menüleri, bağlantı noktaları ve ölçüm ayarları araç ve kullanılan test cihazına göre değişebilir. Bu nedenle uygulamada ilgili aracın servis dokümanı ve test cihazı talimatları esas alınmalıdır.
Bobin primer devresi ve ateşleme sinyalini kontrol etmek için genel olarak aşağıdaki işlem sırası izlenebilir:
1- Arıza teşhis cihazını aracın teşhis soketine bağlayın ve gerekli şartlar sağlandıktan sonra kontak durumunu servis prosedürüne göre ayarlayın.
- Motor kontrol ünitesinin arıza hafızasını okuyun.
- Yanma kesikliği veya ateşleme sistemiyle ilgili hata kodlarını kaydedin.
- Test cihazının osiloskop/DSO bölümünü açın.
2- Osiloskop bağlantısını kullanılacak ölçüm yöntemine göre hazırlayın.
3- Gerilim aralığı, zaman tabanı ve tetikleme seviyesi ölçülecek sinyal ile araç üreticisinin test prosedürüne uygun olarak ayarlanmalıdır.
Eski VAS uygulamalarında örnek olarak aşağıdaki ayarlarla karşılaşılabilir:
- Kanal A: DSO1
- Görev çevrimi: Pozitif
- Tetikleme noktası: 0,4 V
- Zaman ayarı: 1 ms/div
- Kanal A voltaj aralığı: 0,2 V/div
Not: Bu değerler bütün araç ve ateşleme bobinleri için evrensel ölçüm değerleri değildir. Kullanılan bobin tipi, ölçüm yöntemi ve test cihazına göre farklı ayarlar gerekebilir.
4- Kullanılacak DSO test uçlarını cihazın ilgili kanalına bağlayın.
5- Araç üreticisinin test şartlarına uygun olarak motoru çalıştırın ve sinyal görüntüsünü inceleyin.
Osiloskopla Ateşleme Bobini Kontrolü Nasıl Yapılır?
Ateşleme bobininin osiloskopla kontrolünde doğrudan elektriksel bağlantı veya uygun kapasitif/endüktif prob gibi farklı ölçüm yöntemleri kullanılabilir. Kullanılacak yöntem bobinin yapısına ve test cihazına bağlıdır.
Aşağıdaki görsel, eski VAS eğitim uygulamasındaki bobin sinyal kontrol yöntemini göstermektedir.
Ölçüm sırasında çevredeki elektriksel parazitler osiloskop görüntüsünü etkileyebilir. Sinyalde aşırı düzensizlik görülürse ölçüm bağlantıları, probların konumu, şase bağlantısı ve çevredeki parazit kaynakları kontrol edilmelidir.
Elde edilen sinyal yalnızca tek bir noktaya bakılarak değerlendirilmemelidir. Mümkünse aynı motordaki sağlam silindirlerin sinyalleriyle karşılaştırma yapılmalıdır.
Ateşleme Bobini Osiloskop Sinyali Nasıl Yorumlanır?
| No | Sinyal Bölümü | Genel Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Primer devrenin etkinleştirilmesi | Bobinin manyetik alan oluşturmak üzere enerjilendirilmeye başladığı bölgedir. Sinyalin şekli kullanılan ateşleme sistemi ve ölçüm yöntemine göre değerlendirilmelidir. |
| 2 | Primer akımın kesilmesi ve ateşlemenin başlaması | Primer devredeki akımın kesilmesi manyetik alanın hızla değişmesine ve sekonder tarafta yüksek gerilim oluşmasına neden olur. |
| 3 | Kıvılcım/yanma sürecinin sona ermesi | Sinyalin bu bölümü bobin, buji, buji aralığı, silindir şartları ve ölçüm yönteminden etkilenebilir. |
| Süre | Kıvılcım süresi | Anormal derecede kısa veya farklı bir kıvılcım süresi ateşleme sistemiyle ilgili bir probleme işaret edebilir. Kesin teşhis için üretici değerleri ve diğer silindirlerin sinyalleriyle karşılaştırma yapılmalıdır. |
Eski dokümanlarda sinyalin belirli bir kenarının görülmemesi doğrudan “bobin arızalıdır” şeklinde yorumlanabilmektedir. Güncel arıza teşhisinde ise bobinin besleme gerilimi, şase bağlantısı, ECU kumanda sinyali, tesisat, buji ve diğer ilgili sistemler birlikte kontrol edilmelidir.
Ateşleme Bobini Sinyal Grafiği
Osiloskop sinyalinin şekli bobin tipine, ateşleme sisteminin tasarımına, motor yüküne, devrine, buji aralığına ve silindir içerisindeki çalışma şartlarına göre değişebilir. Bu nedenle tek bir örnek grafik bütün araçlar için standart kabul edilmemelidir.
Ateşleme Bobini Arızası Nasıl Kontrol Edilir?
Ateşleme bobini arızasından şüphelenildiğinde yalnızca bobinin kendisini kontrol etmek yerine aşağıdaki işlem sırası izlenebilir:
- Arıza kodlarını okuyun ve kaydedin.
- Yanma kesikliği görülen silindiri belirleyin.
- Bobin soketi ve elektrik tesisatını gözle kontrol edin.
- Üretici devre şemasına göre bobin besleme ve şase bağlantılarını kontrol edin.
- Bujinin durumunu ve elektrot aralığını kontrol edin.
- Gerekli durumlarda ECU bobin kumanda sinyalini osiloskopla inceleyin.
- Uygunsa sağlam silindirlerin osiloskop sinyalleriyle karşılaştırma yapın.
- Ateşleme sistemi sağlam görünüyorsa enjektör, kompresyon ve diğer mekanik nedenleri araştırın.
Ateşleme bobinleri motor kontrol ünitesi tarafından kumanda edilen önemli aktüatörler arasındadır. Elektronik kontrollü elemanların genel kontrol yöntemlerini Aktivatörlerin Kontrolü Nasıl Yapılır? konusunda inceleyebilirsiniz.
Yanma Kesikliği Her Zaman Ateşleme Bobininden mi Kaynaklanır?
Hayır. Bir silindirde yanma kesikliği görülmesi ateşleme bobini arızasının önemli belirtilerinden biri olabilir; ancak yanma kesikliği tek başına bobin arızasını kanıtlamaz.
Yanma kesikliğine aşağıdaki sorunlar da neden olabilir:
- Arızalı veya aşınmış buji
- Bobin elektrik tesisatı veya soket problemi
- Enjektör arızası
- Yakıt basıncı problemi
- Emme sisteminde hava kaçağı
- Düşük silindir kompresyonu
- Supap veya zamanlama problemi
- ECU kumanda devresi problemi
Bu nedenle ateşleme bobini gereksiz yere değiştirilmeden önce sistematik arıza teşhisi yapılmalıdır. Otomotiv elektrik arızalarında izlenecek genel yöntemleri Arıza Arama Tavsiyeleri konusunda inceleyebilirsiniz.
Ateşleme Bobini Takılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Kalem tipi ateşleme bobinleri sökülüp takılırken bobin gövdesinin, elektrik soketinin ve buji bağlantı bölümünün zarar görmemesine dikkat edilmelidir. Araç üreticisinin özel sökme-takma aparatı öngördüğü uygulamalarda uygun aparat kullanılmalıdır.
Bobin zorlanmamalı, üzerine çekiç veya tornavida gibi uygun olmayan aletlerle darbe uygulanmamalıdır. Bobinin montaj şekli ve varsa sabitleme cıvatalarının sıkma torku araç üreticisinin servis bilgilerine uygun olmalıdır.
Ayrıca bobin değiştirilirken buji yuvasında yağ veya su bulunup bulunmadığı, bujinin durumu ve bobin soketinin sağlamlığı da kontrol edilmelidir. Yeni bir bobinin mevcut başka bir arıza nedeniyle kısa sürede tekrar zarar görmesinin önüne geçmek için arızanın temel nedeni belirlenmelidir.
Ateşleme sistemi, sensörler, ECU ve diğer otomotiv elektroniği konularındaki teknik eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.
Ateşleme bobinleri nasıl kontrol edilir
\n Ateşleme bobini arızasında motor tekleyebilir, rölantide titreşim oluşabilir, performans düşebilir ve motor arıza lambası yanabilir. Ancak bu belirtiler yalnız bobin arızasına özgü değildir. Buji, enjektör, tesisat ve mekanik motor sorunları da kontrol edilmelidir. Ateşleme bobini kontrolünde arıza kodları okunmalı, soket ve tesisat incelenmeli, üretici bilgilerine göre besleme ve kumanda devresi kontrol edilmeli ve gerektiğinde osiloskopla sinyal analizi yapılmalıdır. Evet. Uygun prob ve ölçüm yöntemi kullanılarak ateşleme bobininin primer veya sekonder sinyalleri osiloskopla incelenebilir. Sinyal değerleri bobin ve ateşleme sistemi tasarımına göre değiştiğinden üretici verileri esas alınmalıdır. Hayır. Yanma kesikliğine ateşleme bobininin yanı sıra buji, enjektör, yakıt sistemi, elektrik tesisatı, düşük kompresyon, supap ve zamanlama sorunları da neden olabilir. Bobin sökülüp takılırken gövde ve elektrik soketi zorlanmamalı, uygun aparat gerekiyorsa kullanılmalı ve bobine darbe uygulanmamalıdır. Buji, buji yuvası ve elektrik bağlantıları da kontrol edilmelidir.Sık Sorulan Sorular
Fevkalade olmuş ellerinize sağlık…