Krank Mili Konum Sensörü Nedir?

Krank mili konum sensörü, krank milinin dönüş hızını ve açısal konumunu algılayarak bu bilgileri elektronik kontrol ünitesine (ECU) ileten önemli bir motor yönetim sensörüdür. ECU, sensörden aldığı motor devri ve krank mili konum bilgisini yakıt püskürtme ve ateşleme zamanlamasının belirlenmesinde kullanır.

Krank mili konum sensörü araç üreticisinin motor tasarımına göre krank mili kasnağı, silindir bloğu, volan veya şanzıman muhafazası çevresinde bulunabilir. Sensör, karşısındaki sinyal dişlisinin hareketini algılayarak ECU’nun değerlendirebileceği elektriksel bir sinyal oluşturur.

Krank milinin mekanik yapısı ve motor içerisindeki görevleri hakkında ayrıntılı bilgi için Piston, Biyel ve Krank Mili Kontrolleri konusunu da inceleyebilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörü Ne İşe Yarar?

Krank mili konum sensörünün temel görevi, motorun devir ve krank mili konum bilgisini ECU’ya iletmektir. ECU bu bilgiyi diğer sensörlerden aldığı verilerle birlikte değerlendirir.

Krank mili konum bilgisi özellikle aşağıdaki işlemler açısından önemlidir:

• Motor devrinin belirlenmesi,
• Krank milinin açısal konumunun belirlenmesi,
• Ateşleme zamanlamasının hesaplanması,
• Yakıt püskürtme zamanının belirlenmesi,
• Motorun ilk çalıştırılması sırasında gerekli referans bilgisinin oluşturulması,
• Motor yönetim sistemindeki diğer kontrol işlemlerinin gerçekleştirilmesi.

ECU’nun sensörlerden aldığı bilgileri nasıl değerlendirdiğini daha ayrıntılı incelemek için Sensörler ve ECU Kontrolleri konusuna göz atabilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörünün Yapısı

Krank mili konum sensörünün yapısı kullanılan sensör teknolojisine göre değişir. Sensör, karşısından geçen sinyal dişlisindeki dişleri ve referans boşluğunu algılayarak ECU’ya krank milinin hareketi hakkında bilgi gönderir.

Krank Mili Konum Sensörü Çeşitleri

Otomotiv uygulamalarında farklı sensör teknolojileri kullanılabilmekle birlikte yaygın olarak karşılaşılan krank mili konum sensörleri endüktif (manyetik) ve Hall etkili sensörlerdir.

Manyetik Tip Krank Sensörü (Endüktif)

Endüktif krank mili konum sensörü genellikle harici bir besleme gerilimine ihtiyaç duymadan çalışır. Sensör içerisindeki mıknatıs ve bobin, sinyal dişlisinin hareketiyle değişen manyetik alan sonucunda alternatif karakterli bir gerilim sinyali oluşturur.

Motor devri yükseldikçe endüktif sensörün ürettiği sinyalin frekansı artar. Sinyalin genliği de sensör yapısı, hava aralığı ve motor devri gibi etkenlere bağlı olarak değişebilir. Sensör sinyali osiloskop kullanılarak incelenebilir.

Hall Etkili Krank Sensörü

Hall etkili krank mili konum sensörü elektronik yapıya sahiptir ve çalışabilmesi için besleme gerilimine ihtiyaç duyar. Besleme ve sinyal değerleri araç ve sensör tasarımına göre değişebileceğinden ölçüm sırasında üretici teknik verileri esas alınmalıdır.

Hall etkili sensörlerde sinyal dişlisinin hareketiyle sensör çıkışında ECU tarafından değerlendirilebilen dijital karakterli bir sinyal meydana gelir.

Krank Mili Konum Sensörü Nerede Bulunur?

Krank mili konum sensörünün motordaki yeri araç ve motor tasarımına göre değişir. Sensör genellikle algıladığı sinyal dişlisinin karşısına yerleştirilir.

Krank Mili Kasnağı Çevresinde

Sinyal dişlisi krank miline bağlı ön kasnak üzerinde bulunuyorsa sensör de dişlinin karşısında konumlandırılabilir.

Silindir Bloğu Üzerinde

Sinyal dişlisi krank miliyle bütünleşik olarak motor içerisinde bulunuyorsa krank mili konum sensörü silindir bloğu üzerinde konumlandırılabilir.

Volan Çevresinde

Referans dişlisi volan üzerinde bulunuyorsa sensör motor ile şanzımanın birleşim bölgesinde veya debriyaj muhafazası çevresinde yer alabilir.

Krank Mili Konumu Nasıl Belirlenir?

ECU’nun krank milinin hangi konumda olduğunu belirleyebilmesi için sinyal dişlisinde bir referans noktası bulunur. Bu referans, birçok sistemde belirli dişlerin eksik bırakılmasıyla oluşturulur. Ancak sinyal dişlisinin diş sayısı ve referans yapısı motor tasarımına göre değişebilir.

Örneğin 60-2 olarak adlandırılan bir sinyal çarkında 60 eşit diş konumu bulunur ve bunlardan iki tanesi referans oluşturmak amacıyla eksik bırakılır. ECU, sensörden gelen darbelerin sıklığından motor devrini; referans boşluğunun konumundan ise krank milinin açısal konumunu belirleyebilir.

Motor Devri Nasıl Hesaplanır?

Sensörün belirli bir sürede algıladığı diş veya darbe sayısı ile sinyal çarkının yapısı birlikte değerlendirilerek motor devri hesaplanabilir. Örneğin 60 konumlu bir sinyal çarkında krank milinin her tam turu 60 eşit açısal bölüme karşılık gelir.

Motor 2400 dev/dk ile dönüyorsa krank mili saniyede:

2400 ÷ 60 = 40 devir/saniye

döner. 60 eşit açısal konum üzerinden değerlendirildiğinde:

40 × 60 = 2400 konum/saniye

elde edilir. Gerçekte sensörün oluşturduğu darbe sayısı ve ECU’nun sinyali değerlendirme yöntemi, kullanılan sinyal çarkının ve motor yönetim sisteminin tasarımına göre ele alınmalıdır.

Referans Noktası Nasıl Kullanılır?

Sinyal dişlisindeki referans boşluğu sensörün karşısından geçtiğinde ECU bunu tanır. ECU yazılımında bu referans noktasının krank milinin hangi açısal konumuna karşılık geldiği kayıtlıdır.

Referans boşluğu ile birinci silindirin üst ölü noktası arasındaki açı veya diş sayısı her motorda aynı değildir. Bu nedenle arıza teşhisi ve zamanlama kontrollerinde araç üreticisinin teknik verileri kullanılmalıdır.

Krank Sensörü ile Eksantrik Sensörü Arasındaki Fark

Krank mili konum sensörü ile eksantrik mili konum sensörü aynı parça değildir. Krank sensörü motor devri ve krank mili konumu için temel referansı sağlarken, eksantrik mili konum sensörü ECU’nun motor çevriminin hangi fazında olduğunu belirlemesine yardımcı olur.

İki sensörün çalışma ilişkisini ayrıntılı incelemek için Eksantrik Mili Konum Sensörü konusuna geçebilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörü Arıza Belirtileri

Krank mili konum sensörünün sinyalinde kesinti veya bozulma olduğunda motor yönetim sistemi krank mili konumunu doğru şekilde belirleyemeyebilir. Arızanın türüne ve araçtaki motor yönetim sistemine bağlı olarak farklı belirtiler görülebilir.

• Motorun hiç çalışmaması,
• Motorun geç veya zor çalışması,
• Seyir sırasında motorun stop etmesi,
• Tekleme veya düzensiz çalışma,
• Motor arıza lambasının yanması,
• Motor performansında azalma,
• Arızanın kesintili olması durumunda zaman zaman ortaya çıkan çalışma problemleri.

Bu belirtiler tek başına krank mili konum sensörünün arızalı olduğunu kanıtlamaz. Benzer belirtiler kablo tesisatı, soket bağlantıları, besleme devresi, sinyal dişlisi veya farklı motor yönetim sistemi arızalarından da kaynaklanabilir.

Krank Mili Konum Sensörü Neden Arızalanır?

Sensörün veya sensör devresinin düzgün çalışmasını engelleyebilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Sensör içerisindeki elektriksel veya elektronik arızalar,
• Kablo kopması veya kısa devre,
• Soket ve pinlerde oksitlenme veya temas problemi,
• Yüksek sıcaklık ve titreşimin oluşturduğu hasarlar,
• Sinyal dişlisindeki mekanik hasarlar,
• Endüktif sensör ucunda metal parçacıklarının birikmesi,
• Sensör ile sinyal dişlisi arasındaki hava aralığının uygun olmaması,
• Sensörün fiziksel olarak hasar görmesi.

Krank Mili Konum Sensörü Nasıl Kontrol Edilir?

Krank mili konum sensörünün kontrolünde sensör tipinin bilinmesi önemlidir. Endüktif ve Hall etkili sensörlerin elektriksel kontrol yöntemleri aynı değildir. Bu nedenle ölçümden önce aracın elektrik şeması ve üretici teknik verileri incelenmelidir.

1. Arıza Kodlarını Kontrol Edin

İlk aşamada OBD uyumlu arıza tespit cihazı ile motor kontrol ünitesindeki hata kodları okunabilir. Ancak bir hata kodunun kaydedilmiş olması sensörün doğrudan arızalı olduğu anlamına gelmez. Kablo, soket, besleme, şasi, sinyal çarkı ve ilgili devreler de kontrol edilmelidir.

2. Sensör ve Kablo Tesisatını Kontrol Edin

Sensör soketi, bağlantı pinleri ve kablo tesisatı; kopma, kısa devre, gevşek bağlantı, korozyon, yağlanma ve fiziksel hasar açısından kontrol edilmelidir.

3. Sensör Tipini Belirleyin

Sensörün endüktif veya Hall etkili olduğundan emin olunmalıdır. Yalnızca soketteki pin sayısına bakarak sensör tipine kesin karar verilmemelidir. Doğru bağlantı uçları, besleme değerleri ve ölçüm yöntemi için üretici elektrik şeması kullanılmalıdır.

4. Elektriksel Ölçümleri Yapın

Endüktif sensörlerde üretici prosedürüne göre bobin direnci ve kranklama sırasında oluşan sinyal kontrol edilebilir. Hall etkili sensörlerde ise uygun besleme, şasi ve sinyal hattı kontrol edilir. Osiloskop kullanılması sensörün oluşturduğu dalga şeklinin ve sinyal sürekliliğinin değerlendirilmesinde daha ayrıntılı bilgi sağlar.

Sensör ve ECU kontrollerinin uygulama basamakları için Sensörler ve ECU Kontrolleri içeriğini de inceleyebilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörü Arıza Kodları

Krank mili konum sensörü devresiyle ilişkilendirilebilen yaygın OBD-II arıza kodları aşağıdaki gibidir:

• P0335: Krank mili konum sensörü A devresi arızası
• P0336: Krank mili konum sensörü A devresi aralık/performans problemi
• P0337: Krank mili konum sensörü A devresi düşük giriş sinyali
• P0338: Krank mili konum sensörü A devresi yüksek giriş sinyali
• P0339: Krank mili konum sensörü A devresi kesintili sinyal

Bu kodlar sensörün kendisinin yanı sıra kablo tesisatı, soket bağlantıları, sinyal dişlisi veya ilgili elektrik devresindeki bir problem nedeniyle de oluşabilir. Bu nedenle yalnızca arıza koduna bakılarak sensör değiştirilmemelidir.

Eksantrik Mili Konum Sensörü Arıza Kodları

Krank mili ve eksantrik mili sinyalleri ECU tarafından birlikte değerlendirilebildiğinden teşhis sırasında eksantrik mili konum sensörüyle ilgili kodlarla da karşılaşılabilir. Ancak P0340 ve devamındaki kodlar krank mili sensörü kodları değil, eksantrik mili konum sensörü devresiyle ilgili kodlardır.

Bu kodlarla karşılaşırsanız P0340 Arıza Kodu ve P0341 Arıza Kodu içeriklerini inceleyebilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörü Değiştirilmeden Önce

Arıza belirtileri veya P0335-P0339 aralığındaki hata kodları görüldüğünde sensörü doğrudan değiştirmek yerine önce teşhis yapılmalıdır. Sensörün bağlantıları, kablo tesisatı, besleme ve şasi hatları, sinyal dişlisi, sensör hava aralığı ve üretici tarafından belirtilen elektriksel değerler kontrol edilmelidir.

Ölçüm sonuçları sensörün arızalı olduğunu gösteriyorsa değişim işlemi araç üreticisinin servis prosedürüne göre yapılmalıdır. Sensörün montaj konumu ve hava aralığı bazı motorlarda sinyal kalitesini doğrudan etkileyebilir.

İlgili Motor Yönetim Sistemi Konuları

• Eksantrik Mili Konum Sensörü
• Sensörler ve ECU Kontrolleri
• Piston, Biyel ve Krank Mili Kontrolleri
• P0340 Arıza Kodu
• P0341 Arıza Kodu

Motor yönetim sistemleri, sensörler ve diğer uygulamalı otomotiv konuları için Motor Dersi ana sayfasını inceleyebilirsiniz.