Motorda Kullanılan Sensörler

Motorda Kullanılan Sensörler ve Görevleri

Motorda kullanılan sensörler, motorun çalışma koşullarını sürekli ölçerek elde ettikleri bilgileri elektronik kontrol ünitesine (ECU) gönderen elektronik algılayıcılardır. Motor devri, krank ve kam mili konumu, emilen hava miktarı, hava sıcaklığı, soğutma suyu sıcaklığı, manifold basıncı ve gaz kelebeği konumu gibi birçok değer sensörler yardımıyla takip edilir.

ECU, sensörlerden gelen bilgileri değerlendirerek yakıt püskürtme miktarı, ateşleme zamanı, rölanti kontrolü ve diğer motor yönetim işlemlerini düzenler. Bu nedenle motor sensörleri; performans, yakıt tüketimi, emisyonlar ve motorun düzgün çalışması açısından önemli görevler üstlenir.

Sensörlerin çalışma prensipleri ve arıza kontrolleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için sensörlerin teşhisi konusunu da inceleyebilirsiniz.

Motor Sensörleri Ne İşe Yarar?

Motor sensörlerinin temel görevi; sıcaklık, basınç, hava miktarı, konum, devir ve titreşim gibi fiziksel büyüklükleri ECU tarafından değerlendirilebilecek elektriksel sinyallere dönüştürmektir.

Sensörlerden gelen bilgiler elektronik kontrol ünitesi (ECU) tarafından değerlendirilir. ECU bu verilere göre enjektör, ateşleme bobini, gaz kelebeği motoru, rölanti kontrol sistemi ve diğer aktüatörlere gerekli komutları gönderir.

Motorda Kullanılan Başlıca Sensörler Nelerdir?

Modern motor yönetim sistemlerinde araç ve motor yapısına göre farklı sayıda sensör bulunabilir. Motorda yaygın olarak kullanılan sensörlerden bazıları şunlardır:

• MAF hava akış sensörü
• MAP manifold basınç sensörü
• Gaz kelebeği konum sensörü (TPS)
• Krank mili konum sensörü (CKP)
• Kam mili konum sensörü (CMP)
• Vuruntu sensörü
• Emme havası sıcaklık sensörü (IAT)
• Motor soğutma suyu sıcaklık sensörü (ECT)
• Oksijen (Lambda) sensörü
• Barometrik basınç sensörü (BARO)

MAF Sensörü – Hava Akış Sensörü

MAF sensörü (Mass Air Flow), motora alınan havanın miktarını veya kütlesini ölçerek ECU’ya bildirir. Genellikle hava filtresi ile emme sistemi arasında bulunur.

ECU, hava akış sensöründen aldığı verileri motor devri ve diğer sensör bilgileriyle birlikte değerlendirerek uygun yakıt miktarını hesaplar. Bazı MAF sensörlerinde emme havası sıcaklığını ölçen sensör de aynı gövde içerisinde bulunabilir.

MAF sensörünün yapısı, çalışma prensibi ve kontrolleri hakkında ayrıntılı bilgi için Hava Akış Sensörü yazısını inceleyebilirsiniz.

MAP Sensörü – Manifold Basınç Sensörü

MAP sensörü (Manifold Absolute Pressure), emme manifoldundaki mutlak basıncı ölçerek ECU’ya bildirir. ECU bu bilgiyi motor yükünün belirlenmesi ve yakıt-hava karışımının düzenlenmesi gibi işlemlerde kullanır.

MAP sensörü bazı araçlarda doğrudan emme manifoldu üzerine, bazı sistemlerde ise manifolda bağlı bir basınç hattı üzerinden yerleştirilebilir.

Daha ayrıntılı teknik bilgi için Manifold Basınç Sensörü konusuna bakabilirsiniz.

TPS – Gaz Kelebeği Konum Sensörü

Gaz kelebeği konum sensörü (TPS), gaz kelebeğinin açılma konumunu algılayarak ECU’ya elektriksel bir sinyal gönderir. ECU bu bilgiyi sürücünün motor gücü talebini ve motor yükünü belirlemek için diğer sensör verileriyle birlikte kullanır.

Gaz kelebeği konum sensörünün çalışma prensibi için Gaz Kelebeği Konum Sensörü yazısını inceleyebilirsiniz.

Rölanti Kontrol Valfi – IAC

IAC (Idle Air Control) valfi bir sensör değil, rölanti devrini düzenlemek amacıyla ECU tarafından kumanda edilen bir aktüatördür. Özellikle klasik elektronik gaz kelebeği sistemlerinde gaz kelebeği kapalıyken motora girecek hava miktarının kontrol edilmesine yardımcı olur.

Elektronik gaz kelebeği kullanılan birçok modern araçta rölanti kontrolü ayrıca bir IAC valfi yerine gaz kelebeği motoru üzerinden gerçekleştirilebilir. Konu hakkında gaz kelebeği ve rölanti düzenleme yazısını inceleyebilirsiniz.

Krank Mili Konum Sensörü – CKP

Krank mili konum sensörü (CKP), krank milinin açısal konumunu ve motor devrini algılayan en önemli motor sensörlerinden biridir.

ECU, krank mili konum sensöründen aldığı bilgiyi kullanarak ateşleme ve yakıt püskürtme zamanının belirlenmesi gibi temel motor yönetim işlemlerini gerçekleştirir. Sensör genellikle krank kasnağı, volan veya krank miliyle bağlantılı bir sinyal çarkının yakınında bulunur.

Ayrıntılı bilgi için Krank Mili Konum Sensörü Nedir? yazısını inceleyebilirsiniz.

Kam Mili Konum Sensörü – CMP

Kam mili konum sensörü (CMP), kam milinin konumunu algılayarak ECU’nun silindirlerin çalışma sırasını ve motor çevrimindeki konumunu belirlemesine yardımcı olur.

Krank mili konum sensörüyle birlikte çalışan kam mili sensörü; sıralı yakıt püskürtme, ateşleme zamanlaması ve değişken supap zamanlama sistemlerinde önemli bilgiler sağlayabilir.

Kam mili sensörünün çalışma prensibi ve kontrolleri için Eksantrik Mili Konum Sensörü konusunu inceleyebilirsiniz.

Vuruntu Sensörü – Knock Sensor

Vuruntu sensörü, motor bloğunda meydana gelen anormal yanmaya bağlı titreşimleri algılar ve bu bilgiyi ECU’ya iletir.

ECU vuruntu algıladığında motorun korunması amacıyla ateşleme avansını çalışma koşullarına göre değiştirebilir. Vuruntu sensörü arızalandığında ECU’nun vuruntuyu doğru biçimde algılaması zorlaşabilir ve bazı araçlarda arıza kaydı oluşturulabilir.

Motor vuruntusunun nedenleri ve etkileri hakkında Motorda Vuruntu Nedir? yazısından bilgi alabilirsiniz.

Hava Sıcaklık Sensörü – IAT

Emme havası sıcaklık sensörü (IAT), motora giren havanın sıcaklığını ölçer. Havanın sıcaklığı yoğunluğunu etkilediği için ECU bu bilgiyi yakıt miktarı ve motor yönetim hesaplamalarında kullanabilir.

Bazı araçlarda IAT sensörü bağımsız olarak kullanılırken bazı araçlarda MAF veya MAP sensörü ile aynı gövde içerisinde bulunabilir.

Daha ayrıntılı bilgi için Hava Sıcaklık Sensörü sayfasını inceleyebilirsiniz.

Motor Soğutma Suyu Sıcaklık Sensörü – ECT

Motor soğutma suyu sıcaklık sensörü (ECT), motorun çalışma sıcaklığını ECU’ya bildirir. Bu bilgi özellikle soğuk motorun çalıştırılması, yakıt miktarının düzenlenmesi, rölanti kontrolü ve bazı araçlarda soğutma fanlarının yönetilmesi açısından önemlidir.

ECT sensöründen yanlış bilgi gelmesi motorun soğuk veya sıcak çalışma koşullarında yakıt-hava karışımının hatalı düzenlenmesine neden olabilir.

Sensörün yapısı ve kontrol yöntemleri hakkında Soğutma Suyu Sıcaklık Sensörü yazısını inceleyebilirsiniz.

Oksijen Sensörü – Lambda Sensörü

Oksijen sensörü veya Lambda sensörü, egzoz gazındaki oksijen miktarıyla ilişkili bir sinyal oluşturarak ECU’nun hava-yakıt karışımını kontrol etmesine yardımcı olur.

Motor çalışma sıcaklığına ulaştığında ECU, uygun sistemlerde Lambda sensöründen gelen bilgiyi kullanarak kapalı çevrim yakıt kontrolü gerçekleştirebilir. Böylece yakıt ekonomisi ve egzoz emisyonlarının kontrolüne katkı sağlanır.

Barometrik Basınç Sensörü – BARO

Barometrik basınç sensörü (BARO), atmosfer basıncını ölçer. Atmosfer basıncı özellikle aracın bulunduğu rakıma göre değişebildiğinden ECU bu bilgiyi motor yönetim hesaplamalarında kullanabilir.

Bazı araçlarda barometrik basınç ölçümü ayrı bir BARO sensörüyle yapılırken bazı motor yönetim sistemlerinde bu işlev MAP sensörü veya ECU içerisindeki farklı bir algılama sistemiyle gerçekleştirilebilir.

EVAP Purge Solenoid Valfi Sensör müdür?

EVAP purge solenoid valfi bir sensör değildir. Yakıt deposunda oluşan yakıt buharlarının karbon kanisterden emme manifolduna kontrollü şekilde gönderilmesini sağlayan, ECU tarafından kumanda edilen bir aktüatördür.

EVAP sisteminde yakıt buharları doğrudan atmosfere bırakılmak yerine karbon kanister içerisinde tutulur ve uygun motor çalışma koşullarında yanma için emme sistemine gönderilir. Karbon kanister hakkında ayrıntılı bilgi için Kanister Nedir? yazısını inceleyebilirsiniz.

Coil On Plug – COP Sensör müdür?

Coil On Plug (COP) bir sensör değildir. Her bujinin üzerinde veya çok yakınında ayrı bir ateşleme bobininin kullanıldığı elektronik ateşleme sistemidir.

COP sistemlerinde klasik yüksek gerilim buji kablolarına ihtiyaç duyulmayabilir. Ateşleme bobinleri ECU tarafından krank mili ve kam mili konum sensörlerinden gelen bilgiler de değerlendirilerek uygun zamanda kumanda edilir.

VAFC Bir Sensör müdür?

VAFC (VTEC Air Flow Converter) de motorun standart sensörlerinden biri değildir. Bazı modifiye araçlarda sensör sinyallerini değiştirerek motor kontrol ünitesine gönderilen hava akışı veya basınç bilgisine müdahale etmek amacıyla kullanılan harici bir elektronik kontrol cihazıdır.

Bu tür cihazların yanlış ayarlanması hava-yakıt karışımını ve motorun çalışma koşullarını olumsuz etkileyebileceğinden uygulamalar motor yönetim sistemi bilgisi gerektirir.

Motor Sensörü Arızası Nasıl Anlaşılır?

Motor sensörlerinden birinin arızalanması sensörün görevine ve motor yönetim sisteminin yapısına göre farklı belirtilere neden olabilir. Yaygın belirtiler şunlardır:

• Motor arıza lambasının yanması,
• Motorun zor çalışması veya hiç çalışmaması,
• Rölantinin düzensiz olması,
• Motorun teklemesi,
• Çekiş ve performans kaybı,
• Yakıt tüketiminin artması,
• Egzoz emisyonlarının artması,
• Gaz tepkisinin bozulması.

Bu belirtilerden herhangi birinin görülmesi tek başına belirli bir sensörün arızalı olduğunu göstermez. Doğru arıza teşhisi için arıza kodları, canlı sensör değerleri, elektrik bağlantıları ve sensörün ölçüm değerleri birlikte kontrol edilmelidir.

Motor Sensörleri Nasıl Kontrol Edilir?

Sensör kontrollerinde öncelikle elektrik soketleri, kablo tesisatı, besleme gerilimi, şase bağlantısı ve sinyal değerleri kontrol edilir. Sensör türüne göre multimetre, osiloskop veya diagnostik cihaz kullanılabilir.

Diagnostik cihaz kullanılarak ECU üzerindeki arıza kodları okunabilir ve sensörlerin canlı verileri incelenebilir. Ancak yalnızca arıza koduna bakılarak sensörün doğrudan değiştirilmesi doğru bir teşhis yöntemi değildir. Kablo, soket, besleme ve mekanik sistemler de kontrol edilmelidir.

Motorda Kullanılan Sensörler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Motorda hangi sensörler bulunur?

Motorlarda yaygın olarak MAF, MAP, krank mili konum, kam mili konum, gaz kelebeği konum, vuruntu, soğutma suyu sıcaklık, hava sıcaklık ve oksijen sensörleri bulunur. Kullanılan sensörlerin sayısı ve türü aracın motor yönetim sistemine göre değişebilir.

ECU sensörlerden aldığı bilgileri ne yapar?

ECU sensörlerden gelen elektriksel sinyalleri değerlendirerek yakıt püskürtme, ateşleme, gaz kelebeği ve diğer motor yönetim sistemlerine gerekli komutları gönderir.

Krank mili sensörü bozulursa ne olur?

Krank mili konum bilgisi motor yönetimi açısından kritik olduğundan sensör arızasında motor zor çalışabilir, düzensiz çalışabilir veya bazı sistemlerde hiç çalışmayabilir. Arızanın kesin teşhisi diagnostik ve elektriksel kontrollerle yapılmalıdır.

MAF ve MAP sensörü aynı mıdır?

Hayır. MAF sensörü motora alınan hava miktarını veya kütlesini ölçerken MAP sensörü emme manifoldundaki mutlak basıncı ölçer. Motor yönetim sistemi araç tasarımına göre bu sensörlerden birini veya her ikisini kullanabilir.

Motor sensörleri temizlenebilir mi?

Bazı sensörlerde üretici tarafından uygun görülen temizlik işlemleri yapılabilir; ancak bütün sensörlerin temizlenmesi uygun değildir. Sensörün yapısına ve üretici talimatlarına göre işlem yapılmalıdır.

Motor Sensörleriyle İlgili Diğer Konular

• Hava Akış Sensörü
• Manifold Basınç Sensörü
• Gaz Kelebeği Konum Sensörü
• Krank Mili Konum Sensörü
• Eksantrik Mili Konum Sensörü
• Hava Sıcaklık Sensörü
• Soğutma Suyu Sıcaklık Sensörü
• Motorda Vuruntu Nedir?

Motor yönetim sistemleri, sensörler ve araç teknolojisiyle ilgili diğer teknik eğitim içeriklerine Motor Dersi üzerinden ulaşabilirsiniz.