Dizel Motor Arızaları ve Belirtileri

Dizel motor arızaları; güç düşüklüğü, aşırı yağ tüketimi, düşük yağ basıncı, hararet, zor çalışma, egzoz dumanı, yakıt tüketiminde artış ve mekanik sesler gibi farklı belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak aynı belirti birden fazla arızadan kaynaklanabileceği için yalnızca belirtiye bakılarak parça değiştirilmemelidir.

Dizel motorda arıza teşhisine başlamadan önce motorun çalışıp çalışmadığı, marş devri, yakıt ve hava sistemi, motor yağı ve soğutma sıvısı seviyeleri, gösterge panelindeki uyarılar ve motordan gelen olağan dışı sesler değerlendirilmelidir. Elektronik kontrollü modern dizel motorlarda arıza kodlarının diagnostik cihazla okunması da teşhisin önemli bir parçasıdır.

Aşağıdaki belirtilerden biri görülüyorsa ilgili bölümde verilen olası nedenler kontrol edilebilir:

1. Dizel motorda güç düşüklüğü
2. Aşırı motor yağı tüketimi
3. Düşük yağ basıncı
4. Motorun aşırı hararet yapması
5. Dizel motorun zor çalışması
6. Siyah duman
7. Mavi duman
8. Beyaz duman
9. Yakıt tüketiminin artması
10. Mekanik motor sesleri

Unutulmamalıdır ki aşağıdaki maddeler olası arıza nedenleridir. Motorun tasarımına göre bazı elemanlar bulunmayabilir. Özellikle mekanik yakıt pompalı eski dizel motorlarla elektronik kontrollü Common Rail dizel motorların arıza teşhis yöntemleri farklılık gösterebilir.

1. Dizel Motorda Güç Düşüklüğü Neden Olur?

Dizel motorun eskisine göre daha zor hızlanması veya yeterli güç üretememesi hava, yakıt, turboşarj veya motorun mekanik sistemindeki bir problemden kaynaklanabilir.

Dizel motorda güç düşüklüğünün olası nedenleri şunlardır:

• Eski mekanik sistemlerde gaz kolu bağlantılarının ayarsız olması ve tam gaz konumuna ulaşmaması,
• Hava filtresinin kirli veya tıkalı olması,
• Turboşarj bağlantı hortumlarında kaçak bulunması,
• Turboşarj kanatlarının veya turbo mekanizmasının hasarlı olması,
• Motor freni kelebeğinin kullanıldığı sistemlerde kelebeğin kapalı konumda sıkışması,
• Mekanik yakıt sistemlerinde aneroid (LDA) bağlantısında kaçak veya arıza bulunması,
• Yakıt deposu havalandırmasının uygun çalışmaması,
• Yakıt filtresinin kirli veya tıkalı olması,
• Yakıt transfer pompası veya süzgecinde problem bulunması,
• Enjektörlerin arızalı olması,
• Enjektör geri dönüş/taşma miktarının üretici değerlerinin dışında olması,
• Supap ayarlarının uygun olmaması,
• Yakıt püskürtme zamanlamasının uygun olmaması,
• Motor kompresyonunun düşük olması,
• Intercooler’ın tıkalı olması veya intercooler sisteminde kaçak bulunması.

Modern Common Rail sistemlerinde bunlara ek olarak yakıt ray basıncı, sensörler, EGR sistemi, hava ölçüm sistemi, turbo basınç kontrolü ve motor kontrol ünitesinin kaydettiği arıza kodları da değerlendirilmelidir. Common Rail Enjeksiyon Sistemi konusundan sistemin çalışma prensibini inceleyebilirsiniz.

2. Dizel Motorda Aşırı Yağ Tüketiminin Nedenleri

Motor yağının normalden hızlı azalması dış kaçaklardan veya yağın yanma odasına geçmesinden kaynaklanabilir. Kaynak metinde belirtilen olası nedenler şunlardır:

• Yeni veya yenilenmiş motorda alıştırma (rodaj) sürecinin tamamlanmamış olması,
• Motorun uygun olmayan şartlarda uzun süre rölantide çalıştırılması,
• Yağ seviyesinin düşük olması,
• Yağ seviyesinin olması gerekenden yüksek olması,
• Motor için uygun olmayan yağ viskozitesinin kullanılması,
• Turboşarj yatakları veya yağlama sisteminde arıza bulunması,
• Supap kılavuzlarının aşınmış olması,
• Supap sızdırmazlık keçelerinin bozulması,
• Silindir, piston ve segman grubunun aşınması,
• Karter havalandırma sisteminin tıkalı veya arızalı olması,
• Motorda harici yağ kaçaklarının bulunması.

Yağ seviyesinin düşük veya yüksek olması doğrudan aynı şekilde “yağ yakma” anlamına gelmez. Yağ tüketimi teşhisinde kaçak, motor aşınması, turboşarj, karter havalandırması ve üreticinin izin verdiği yağ tüketim değerleri birlikte değerlendirilmelidir.

3. Dizel Motorda Düşük Yağ Basıncı Neden Olur?

Düşük motor yağı basıncı ciddi motor hasarlarına yol açabileceğinden yağ basıncı uyarısı ihmal edilmemelidir. Olası nedenler şunlardır:

• Motor yağı seviyesinin düşük olması,
• Yağ viskozitesinin motor için uygun olmaması,
• Özellikle iş makineleri ve bazı özel uygulamalarda motorun çalışma eğiminin izin verilen değerin dışında olması,
• Yağ basınç göstergesinin arızalı olması,
• Yağ basınç sensörü veya müşirinin arızalı olması,
• Yağ pompası emiş süzgecinin tıkalı olması,
• Yağ pompası emiş bağlantılarında kaçak bulunması,
• Yağ pompasının arızalı veya aşınmış olması,
• Yağ pompası basınç tahdit valfinin açık kalması,
• Motor yataklarının aşınması,
• İlgili motor tasarımında külbütör mili tapa veya yağ kanallarında kaçak bulunması.

Yağ basıncı uyarısı görülüyorsa motorun kullanılmaya devam edilmesi uygun olmayabilir. Gerçek yağ basıncı gerektiğinde uygun bir manometre ile üreticinin belirlediği sıcaklık ve motor devrinde ölçülerek servis değerleriyle karşılaştırılmalıdır.

Motor yağlama sisteminin genel çalışma prensibi için Motor Yağlama Sistemi konusunu inceleyebilirsiniz.

4. Dizel Motor Neden Hararet Yapar?

Dizel motorun normal çalışma sıcaklığının üzerine çıkmasının birçok nedeni olabilir. Kaynakta verilen başlıca olası nedenler şunlardır:

• Soğutma sıvısı seviyesinin düşük olması,
• Radyatör veya genleşme kabı kapağının sisteme göre arızalı olması,
• Radyatörün tıkalı olması,
• Kayışla tahrik edilen fan kullanılan sistemlerde fan kayışının gevşek veya arızalı olması,
• Sıcaklık göstergesi veya gösterge sisteminin arızalı olması,
• Soğutma sıvısı sıcaklık sensörü veya hararet müşirinin arızalı olması,
• Su pompasının arızalı olması,
• Motorun soğutma kanallarının tıkalı olması,
• Termostatın arızalı veya motora uygun olmaması,
• Hava soğutmalı motorlarda soğutma kanatçıklarının kirli olması,
• Motor yağı seviyesinin düşük olması,
• Yağ soğutucusunun tıkalı veya arızalı olması,
• Turboşarj bağlantı hortumlarında kaçak bulunması,
• Turboşarj sisteminde hasar veya çalışma problemi bulunması,
• Intercooler veya hava soğutucusunda tıkanıklık bulunması,
• Enjektörlerin arızalı olması,
• Yakıt miktarının çalışma şartlarına göre fazla olması,
• Yakıt püskürtme zamanlamasının hatalı olması,
• Egzoz sisteminde aşırı tıkanıklık bulunması,
• Motor freni kelebeği bulunan sistemlerde kelebeğin uygun çalışmaması,
• Supap ayarlarının hatalı olması,
• Silindir kapak contasının arızalı olması,
• Soğutma sisteminde hava bulunması,
• Frenlerin sıkı kalması nedeniyle motora gereksiz yük binmesi,
• Debriyaj sistemindeki arızalar nedeniyle güç aktarımının uygun gerçekleşmemesi.

Motor hararet yapıyorsa sıcak motorun radyatör veya genleşme kabı kapağı kontrol amacıyla açılmamalıdır. Basınç altındaki sıcak soğutma sıvısı ciddi yanıklara neden olabilir.

Soğutma sisteminin yapısını öğrenmek için Motorda Soğutma Sistemi konusunu inceleyebilirsiniz.

5. Dizel Motor Neden Zor Çalışır?

Dizel motor arızaları arasında sık karşılaşılan belirtilerden biri motorun geç veya zor çalışmasıdır. Özellikle soğuk havada ortaya çıkan zor çalışma ile motor sıcakken görülen zor çalışma aynı nedenden kaynaklanmayabilir.

• Akü kutup başlarının oksitlenmiş veya bağlantılarının zayıf olması,
• Akü kapasitesinin veya marş performansının yetersiz olması,
• Motor yağı viskozitesinin çalışma şartlarına uygun olmaması,
• Soğuk çalıştırma veya kızdırma sisteminin arızalı olması,
• Yakıt seviyesinin düşük olması,
• Eski mekanik sistemlerde stop/gaz kolunun uygun konumda olmaması,
• Yakıt sisteminde hava bulunması,
• Yakıt sisteminin dışarıdan hava alması,
• Yakıt filtresinin tıkalı olması,
• Mekanik sistemlerde hava-yakıt oran kontrolü/LDA sisteminin arızalı olması,
• Yakıt transfer veya besleme sisteminde arıza bulunması,
• Yakıt püskürtme başlangıcının hatalı olması,
• Yakıt pompasının arızalı olması,
• Enjektörlerin arızalı olması,
• Supap ayarlarının uygun olmaması,
• Supapların hasarlı veya sızdırıyor olması,
• Motor yapısına göre piston yüksekliğinin teknik değerin dışında olması,
• Motora uygun olmayan kalınlıkta silindir kapak contası kullanılması,
• Silindirlerin aşınmış olması,
• Motor kompresyonunun düşük olması.

Dizel yakıt sisteminde hava bulunması da motorun zor çalışmasına neden olabilir. Bu konuda Dizel Motor Hava Alma konusundan yararlanabilirsiniz.

6. Dizel Motor Neden Siyah Duman Atar?

Dizel motorda siyah duman, genel olarak yanma sırasında yakıt miktarına göre yeterli havanın bulunmaması veya yakıtın uygun şekilde yakılamamasıyla ilişkili olabilir. Olası nedenler şunlardır:

• Hava filtresinin kirli veya tıkalı olması,
• Yakıt miktarının fazla olması,
• Turboşarj basıncının düşük olması,
• Turboşarj bağlantı hortumlarında kaçak bulunması,
• Intercooler ve bağlantı hortumlarında kaçak bulunması,
• Supap ayarlarının hatalı olması,
• Soğuk çalıştırma sisteminin arızalı olması.

Modern dizel motorlarda EGR, hava akış ölçümü, turbo kontrolü, enjektörler ve egzoz emisyon sistemleri de siyah duman teşhisinde değerlendirilmelidir.

7. Dizel Motor Neden Mavi Duman Atar?

Mavi veya mavi-gri egzoz dumanı çoğunlukla motor yağının yanma odasına ulaşarak yanmasıyla ilişkilidir. Kaynakta verilen olası nedenler şunlardır:

• Motorun yağ yakması,
• Yağ banyolu hava filtresi bulunan eski sistemlerde filtre yağ seviyesinin yüksek olması,
• Yakıta yağ karışması,
• Silindir, piston veya segman aşınmasına bağlı düşük kompresyon.

Bunların yanında turboşarj yağ sızdırmazlığı, supap kılavuzları ve supap keçeleri de yağın yanma odasına veya emme-egzoz hattına ulaşmasına neden olabilir.

8. Dizel Motor Neden Beyaz Duman Atar?

Dizel motorda beyaz duman motorun sıcaklığına ve çalışma şartlarına göre farklı nedenlerden oluşabilir. Soğuk ilk çalıştırmada görülen kısa süreli buhar ile motor ısındıktan sonra devam eden yoğun beyaz duman aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

• Yakıt püskürtme zamanlamasının uygun olmaması,
• Silindir kapağı çatlağı veya silindir kapak contası arızası nedeniyle silindire soğutma sıvısı girmesi,
• Enjektörlerin arızalı veya püskürtme özelliklerinin uygun olmaması,
• Yanma sıcaklığının yetersiz olması veya yakıtın tam yanmaması.

Özellikle soğutma sıvısı eksilmesiyle birlikte sürekli yoğun beyaz duman görülüyorsa soğutma sisteminden yanma odasına kaçak ihtimali araştırılmalıdır.

9. Dizel Motorda Yakıt Tüketimi Neden Artar?

Yakıt tüketimindeki artış yalnızca motor arızasından kaynaklanmaz. Sürüş şartları, araç yükü, lastik basıncı ve kullanım biçimi de tüketimi etkileyebilir. Motorla ilgili olası nedenler arasında şunlar bulunur:

• Supap ayarlarının hatalı olması,
• Mekanik yakıt pompalı sistemlerde pompa ayarlarının hatalı olması,
• Enjektörlerin ayarsız veya arızalı olması,
• Motor kompresyonunun düşük olması,
• Harici yakıt kaçaklarının bulunması.

Elektronik kontrollü dizel motorlarda sensör verileri, enjektör düzeltme değerleri, yakıt basıncı, hava yönetimi ve motor çalışma sıcaklığı da yakıt tüketimi teşhisinde değerlendirilmelidir.

10. Dizel Motordan Gelen Mekanik Seslerin Nedenleri

Dizel motorlar çalışma prensipleri nedeniyle benzinli motorlardan farklı bir ses karakterine sahip olabilir. Ancak sonradan ortaya çıkan vuruntu, tıkırtı veya metalik sesler mekanik bir arızanın belirtisi olabilir.

Kaynakta belirtilen mekanik ses bölgeleri şunlardır:

• Piston pimi sesi,
• Segman bölgesinden kaynaklanan sesler,
• Piston sesi veya piston vuruntusu,
• Biyel bölgesinden gelen mekanik sesler,
• Biyel kol yatağı sesi,
• Ana yatak sesi,
• Krank mili ve ilgili yataklardan kaynaklanan sesler,
• Supap mekanizması sesi.

Motor sesinin kaynağı yalnızca dinleyerek kesin olarak belirlenmemelidir. Motor devri, yağ basıncı, motor sıcaklığı, enjektörlerin çalışması ve mekanik boşluklar gibi veriler birlikte değerlendirilmelidir.

Dizel Motor Arızası Nasıl Teşhis Edilir?

Dizel motor arızalarının teşhisinde rastgele parça değiştirmek yerine sistematik bir yol izlenmelidir. Öncelikle sürücünün şikâyeti doğrulanmalı ve arızanın hangi çalışma şartlarında ortaya çıktığı belirlenmelidir. Ardından motorun hava, yakıt, yağlama, soğutma ve mekanik sistemleri uygun sırayla kontrol edilmelidir.

Elektronik kontrollü araçlarda arıza kodları okunmalı ancak yalnızca arıza koduna bakılarak parçanın bozuk olduğuna karar verilmemelidir. İlgili sensör, aktüatör, elektrik tesisatı ve mekanik sistem gerekli ölçümler yapılarak kontrol edilmelidir.

Dizel motorunuzda düşük yağ basıncı, aşırı hararet, şiddetli mekanik vuruntu veya hızla artan başka ciddi bir belirti varsa aracı kullanmaya devam etmek motor hasarını büyütebilir. Böyle bir durumda motor durdurulmalı ve uygun teknik kontroller yapılmalıdır.

Arıza teşhisinde izlenecek genel yöntemler için Arıza Arama Tavsiyeleri konusunu da inceleyebilirsiniz.

Dizel motor arızaları, yakıt sistemleri ve diğer Motorlu Araçlar Teknolojisi eğitim içeriklerine MotorDersi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.