İş makinesi aktarma organları, motorda üretilen gücün tekerleklere veya paletlere aktarılmasını sağlayan sistem elemanlarından oluşur. Özellikle lastik tekerlekli yükleyicilerde motor gücü; tork konverter, şanzıman, diferansiyel ve son hareket mekanizmaları üzerinden tekerleklere iletilir.
Aktarma sisteminin temel çalışma mantığını daha geniş kapsamda incelemek için araç güç aktarma organları konusuna da göz atabilirsiniz.
İş Makinesi Aktarma Organları Nelerdir?
Lastik tekerlekli yükleyicilerin mekanik yürüyüş sisteminde dizel motorda üretilen güç, aşağıdaki sıra üzerinden tekerleklere aktarılır:
- Dizel motor
- Tork konverter
- Şanzıman
- Ön ve arka diferansiyel
- Planet sistemi ve tekerlekler
Bu elemanlar birlikte çalışarak motordan alınan dönme hareketinin uygun hız ve tork değerleriyle tekerleklere aktarılmasını sağlar. İş makinelerindeki aktarma sistemlerinin çalışma şekli, makinenin kullanım amacı ve çalışma şartlarına göre farklılık gösterebilir.
Tork Konverter Nedir?
Tork konverter, dizel motordan gelen dönme hareketini yağ aracılığıyla sessiz ve vuruntusuz bir şekilde şanzımana ileten ve ihtiyaç durumuna göre tork artışı sağlayan aktarma organı elemanıdır.
Tork konverterler özellikle otomatik ve hidrodinamik güç aktarım sistemlerinde önemli bir yere sahiptir. Şanzımanların genel çalışma yapısını incelemek isteyenler otomotiv vites kutusu eğitimi konusundan da yararlanabilir.
Tork Konverterin Parçaları
Tork konverter ünitesi temel olarak pompa (impeller), türbin ve statordan oluşur. Ünitenin iç kısmı yağ ile doludur ve güç aktarımı bu yağın hareketi sayesinde gerçekleştirilir.
Pompa (İmpeller)
Pompa veya impeller, tork konverterin dış muhafazasına sabitlenmiştir. Dış muhafaza ise motor volanına bağlı olduğundan motor çalıştığı sürece pompa da motor devriyle birlikte döner.
Motor çalıştırıldığında impeller dönmeye başlar. Merkezkaç kuvveti ve kanatların yapısı sayesinde yağ, türbin kanatlarına doğru yönlendirilir. Böylece motordan alınan mekanik enerji yağın hareket enerjisine dönüştürülür.
Motor ile aktarma sistemi arasındaki önemli elemanlardan biri olan volanın yapısı ve görevleri hakkında ayrıntılı bilgi için volan nedir, görevi ve çeşitleri konusunu inceleyebilirsiniz.
Türbin
Türbin, şanzıman giriş miline frezeli olarak bağlanır. Pompadan gelen yağın hidrolik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürerek hareketi şanzımana iletir.
Yağ, türbin kanatlarının dış kısmından girer ve kanatların yapısı sayesinde orta bölüme doğru hareket ederek statora yönlendirilir.
Stator
Stator, pompa ile türbin arasında bulunan ara elemandır. Türbinden geri dönen yağı uygun yönde tekrar pompa kanatlarına göndererek torkun artırılmasına yardımcı olur.
Büyük iş makinelerinde genellikle sabit stator kullanılır. Küçük iş makinelerinde ve binek araçlarda kullanılan bazı sistemlerde ise stator belirli çalışma şartlarında motorla aynı yönde dönebilir.
Türbin tarafına bakan stator kanatları daha geniş bir giriş yapısına sahiptir.
Tork Konverter Ünitesinde Yağ Akışı
Tork konverter içerisinde güç aktarımı doğrudan mekanik temas yerine yağın hareketiyle gerçekleştirilir. Pompanın hareket ettirdiği yağ türbine yönelir, türbin üzerinden statora geçer ve tekrar pompaya döner. Böylece tork konverter içerisinde sürekli bir yağ dolaşımı meydana gelir.
Hidrolik Şanzıman Nedir?
Hidrolik şanzıman, iş makinesinin değişen yük ve yol şartlarına göre hızını ayarlayan ve ileri-geri hareket yönünün seçilmesini sağlayan dişli kutusudur.
Yön ve hız kavramalarının hidrolik güçle gerçekleştirildiği sistemler powershift olarak adlandırılır. Yön kavramasının hidrolik, hız kavramasının ise mekanik olarak gerçekleştirildiği sistemler powershuttle olarak isimlendirilir.
Mekanik şanzımanların dişli ve güç aktarım yapısını ayrıca manuel vites kutusu eğitimi başlığından inceleyebilirsiniz.
Diferansiyel Nedir?
Diferansiyel, şanzımandan gelen hareketin yönünü yaklaşık 90 derece değiştirerek tekerleklere ileten, tork artışı sağlayan ve virajlarda sağ ve sol tekerleklerin farklı hızlarda dönmesine imkân veren aktarma organı elemanıdır.
Diferansiyel sistemi; ayna dişlisi, mahruti dişlisi, aks dişlileri ve istavroz dişlilerinden oluşan bir dişli grubudur. Aktarma sisteminin farklı tekerleklere güç dağıtımındaki çalışma mantığını anlamak için 4 tekerlekten çekiş sisteminin çalışma prensibini de inceleyebilirsiniz.
İş Makinesi Tekerlekleri
Lastik tekerlekli iş makinelerinde tekerlekler, makinenin ve taşınan yükün ağırlığını taşırken aynı zamanda motor gücünün zemine aktarılmasını sağlar. İş makinelerinin kullanım amaçlarına göre farklı ölçü, yapı ve özelliklerde lastikler kullanılmaktadır.
Lastik tekerlekli yükleyicilerde kullanılan lastiklerin üzerinde bulunan 17.5 × 25 gibi ölçülerde ilk değer lastik genişliğini, ikinci değer ise jant çapını inç cinsinden ifade eder.
İş Makinesi Aktarma Organları Sunumu
İş makinesi aktarma organlarının çalışma prensiplerini, tork konverter yapısını, hidrolik şanzımanı, diferansiyeli ve tekerlek sistemlerini aşağıdaki ders sunumu üzerinden ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
Motor teknolojisiyle ilgili diğer ders, sunum ve uygulamaları MotorDersi ana sayfasından inceleyebilirsiniz.
Çok faydalı oldu. Emeklerinze sağlık…